Παραμονές της αναχώρησης. Αντίπαλες δυνάμεις

Πριν φύγει ο Αλέξανδρος είχε εξασφαλίσει τα νώτα του. Η Θήβα είχε καταστραφεί, η Αθήνα επανειλημμένα ταπεινώθηκε, η Σπάρτη με δυσκολία αντιμετώπιζε τους Μεσσήνιους και τους Αρκάδες.

Το πριν λίγο διαλυμένο περσικό κράτος άρχισε να ανακάμπτει και φαινόταν ικανό ν’ αντέξει. Ο βασιλιάς της Περσίας Ώχος, που μετονομάστηκε σε Αρταξέρξη, κατάφερε να καθυποτάξει την Κύπρο, τη Φοινίκη και την Αίγυπτο. Το 338 δολοφονήθηκε ο Αρταξέρξης. Από το 336 βασιλιάς ανακηρύχθηκε ο Δαρείος ο Κοδομανός. Αυτός επιχείρησε ν’ αναμιχθεί στα της Ελλάδας και μέχρι το θάνατο του Φιλίππου προετοίμασε την άμυνα της χώρας του. Αρχικά περιφρόνησε τον Αλέξανδρο. Όταν, όμως, έμαθε τα κατορθώματά του, επανέλαβε τις ετοιμασίες του. Ο φοινικικός στόλος διατάχθηκε να ετοιμαστεί. Οι σατράπες της Φρυγίας και της Λυδίας συγκρότησαν αξιόλογη δύναμη. Ο Μέμνονας πήρε χρήματα και συγκρότησε στην παραλία άλλο στρατό από 5.000 Έλληνες μισθοφόρους.

Ο Αλέξανδρος προτού αναχωρήσει για την Ασία όρισε επίτροπό του στη Μακεδονία έναν από τους ικανότερους αξιωματικούς του Φιλίππου, τον Αντίπατρο. Και για να επιτελέσει το έργο του τον προίκισε με 12.000 πεζούς και 1.500 ιππείς, δύναμη αρκετή για ν’ αποκρούσει κάθε επίθεση. Ο ίδιος από την Πέλλα πήγε στην Αμφίπολη και από εκεί στα Άβδηρα και τη Μαρώνεια. Πέρασε τους ποταμούς Έβρο και Μέλανα κι έφθασε στη Σηστό. Εκεί βρήκε το στόλο του από 160 τριήρεις και πολλά εμπορικά. Από τη Σηστό πέρασε στην ασιανή Άβυδο. Κατά το διάπλου του Ελλήσποντου θυσίασε στον Ποσειδώνα. Εκεί καταμετρήθηκε ο στρατός του και βρέθηκε ν’ αποτελείται από 30.000 πεζούς και 4.500 ιππείς. Κατ’ άλλη αρίθμηση, το πεζικό ήταν 43.000 και 5.500 οι ιππείς.

Το ισχυρότερο όπλο του ελληνικού στρατού ήταν ο αρχηγός του, ο Αλέξανδρος. Η στρατηγική του μεγαλοφυΐα, η τόλμη και η ανδρεία του, η αδάμαστη δραστηριότητά του, η υπομονή του και η αντοχή του σε κάθε ταλαιπωρία. Ο Αλέξανδρος φρονούσε ότι υπερέχει μεν κατά το πεζικό, υπολειπόταν όμως στο ναυτικό των Περσών.