Η εκστρατεία στη Σικελία

   Η συνθήκη Αθηνών - Σπάρτης κράτησε ως το 416 π.Χ. Καταργήθηκε εξαιτίας όσων συνέβησαν στη Σικελία.

    Της Σικελίας, και μετά τη συντριβή των Καρχηδονίων, εξακολουθούσαν να είναι πρωτεύουσα οι Συρακούσες, στις οποίες κυβερνούσε η δυναστεία του Γέλωνα μέχρι το 466 π.Χ. Τότε εγκαταστάθηκε στις Συρακούσες δημοκρατία. Προσπάθησαν να εγκαταστήσουν το ίδιο πολίτευμα και σε άλλες πόλεις. Εξακολούθησαν να είναι ισχυρές, κατέστειλαν μια γενική επανάσταση των ντόπιων Σικελών, ταπείνωσαν τη δεύτερη σε ισχύ πόλη του νησιού, τον Ακράγαντα, και συνέλαβαν την ιδέα να υποτάξουν όλο το νησί. Αναγκάστηκαν έτσι να πολεμήσουν κατά των Λεοντίνων, επικεφαλής της δωρικής συμμαχίας της Σικελίας.

   Οι Λεοντίνοι το 427 π.Χ. ζήτησαν βοήθεια από τους Αθηναίους. Από τότε οι Αθηναίοι άρχισαν να αναμιγνύονται στα σικελικά πράγματα. Το 424 ο Συρακούσιος Ερμοκράτης έπεισε τις ελληνικές πόλεις της Σικελίας να ειρηνεύσουν. Ύστερα από 8 χρόνια, όμως, ξέσπασαν εχθροπραξίες ανάμεσα στους Εγεσταίους και στους Σελινούντιους. Το 415 οι πρώτοι ζήτησαν τη βοήθεια των Αθηναίων, ενώ οι δεύτεροι δέχτηκαν βοήθεια από τους Συρακούσιους.

    Στην πρώτη περίοδο του πολέμου οι Αθηναίοι έστειλαν μερικές ναυτικές μονάδες. Όταν όμως έφθασε στην Αθήνα το αίτημα δε γινόταν λόγος για μικρή βοήθεια. Ο Αλκιβιάδης βρήκε την ευκαιρία να προτείνει την αποστολή δύναμης ικανής να κυριεύσει τις Συρακούσες, να κυριαρχήσει σ’ ολόκληρη τη Σικελία και να εξουσιάσει ολόκληρη τη Δύση. Ο Νικίας και οι συνετότεροι των Αθηναίων διατύπωσαν ισχυρές αντιρρήσεις. Ποιος μπορούσε, όμως, να αντιμετωπίσει το θυελλώδη Αλκιβιάδη; Ο Νικίας πρόβαλε τις μεγάλες δυσχέρειες του εγχειρήματος και τους κινδύνους από την αναπόφευκτη αποδυνάμωση της Αθήνας. Ούτε αυτός, ούτε ο Σωκράτης, ούτε ο αστρονόμος Μέτων κατάφεραν να αναχαιτίσουν τον Αλκιβιάδη. Τον Απρίλιο του 415 π.Χ. αποφασίστηκε η εκστρατεία.

      Αφού έγιναν οι κατάλληλες προετοιμασίες, το καλοκαίρι του 415 π.Χ. αναχώρησε από τον Πειραιά η λαμπρότερη και τελειότερη δύναμη που ετοίμασε ποτέ ελληνική πόλη. Ο στόλος συμπληρώθηκε στην Κέρκυρα και αποτελούνταν από 134 τριήρεις, 5.100 οπλίτες και 1.300 ψιλούς. Στρατηγοί ήταν ο Αλκιβιάδης, ο Λάμαχος και ο Νικίας. Ο στόλος έφτασε στο Ρήγιο της Ιταλίας και από εκεί στην Κατάνη της Σικελίας. Ξαφνικά έφτασε από την Αθήνα διαταγή να επιστρέψει αμέσως ο Αλκιβιάδης για ν’ απολογηθεί για μια πολύ σοβαρή κατηγορία.

      Είχε πολλούς εχθρούς ο Αλκιβιάδης. Ήταν ισχυρός αλλά όχι και παντοδύναμος. Τι είχε συμβεί; Λίγο πριν αναχωρήσει το εκστρατευτικό σώμα, βρέθηκαν αποκεφαλισμένες οι περισσότερες Ερμές της Αθήνας. Οι αντίπαλοί του απέδωσαν το ανοσιούργημα στον Αλκιβιάδη. Αυτός ζήτησε να δικαστεί προτού αναχωρήσει, αλλά αυτό δε συνέφερε τους αντιπάλους του. Ζήτησαν αναβολή. Μετά όμως την αναχώρηση συνεχίστηκε η ανάκριση.

     Ο Αλκιβιάδης, αντί να έρθει στην Αθήνα, κατέφυγε στο Άργος κι από εκεί στη Σπάρτη, όπου ζήτησε: α) να σταλεί στη Σικελία βοήθεια κατά των Αθηναίων, και β) να ξαναρχίσει ο πόλεμος στην κυρίως Ελλάδα, υποδεικνύοντας μεθόδους καταστρεπτικές για την Αθήνα.

     Στο μεταξύ στη Σικελία ο Λάμαχος φονεύθηκε. Μόνος αρχηγός απέμεινε ο Νικίας, άντρας συντηρητικός και άτολμος. Εντούτοις πολιόρκησε τις Συρακούσες και τις έφερε σε πολύ δύσκολη θέση. Τον άλλο χρόνο έφτασε στις Συρακούσες σπαρτιατική βοήθεια 3.000 ανδρών με αρχηγό το Γύλιππο, άνδρα έμπειρο, δραστήριο και πολυμήχανο. Στάλθηκε και στο Νικία βοήθεια, αρχές 413 π.Χ., από 70 τριήρεις και 5.000 οπλίτες και αρχηγό το Δημοσθένη. Η επίθεση, όμως, κατά των Συρακουσών απέτυχε. Σε τέσσερις ναυμαχίες ο στόλος των Αθηναίων καταστράφηκε, ενώ ο στρατός της ξηράς αναγκάστηκε να οπισθοχωρήσει στο εσωτερικό του νησιού, όπου είτε αποδεκατίστηκε είτε αιχμαλωτίστηκε. Ανάμεσα στους αιχμαλώτους ήταν ο Νικίας και ο Δημοσθένης, τους οποίους οι Συρακούσιοι εκτέλεσαν. Οι άλλοι αιχμάλωτοι (7.000 περίπου) κλείστηκαν στα λατομεία, όπου κάτω από απερίγραπτες συνθήκες πέθαιναν σωρηδόν. Όσοι επέζησαν πουλήθηκαν ως δούλοι, πλην των Αθηναίων, των Σικελιωτών και Ιταλιωτών. Γι’ αυτούς δεν υπάρχουν πληροφορίες τι απέγιναν. Μόνο λίγοι Αθηναίοι κατάφεραν να επανέλθουν στην πατρίδα τους.