Η μάχη στο Γρανικό  -  Άλωση της Μιλήτου και της Αλικαρνασσού

Ο Αλέξανδρος πέρασε στην Ασία το Μάρτιο ή Απρίλιο του 334 χωρίς καμιά αντίσταση. Κι ήταν μεγάλο σφάλμα αυτό των Περσών. Δεύτερο σφάλμα τους το ότι αποφάσισαν να πολεμήσουν εκ παρατάξεως, παρόλον ότι ο Ρόδιος Μέμνονας τους συμβούλεψε να περιοριστούν σε απλή άμυνα, σε πόλεμο φθοράς. Αντ’ αυτού αποφάσισαν να περιμένουν τον Αλέξανδρο στις όχθες του Γρανικού ποταμού.

Οι Πέρσες κατέλαβαν την υπερυψωμένη δεξιά όχθη του ποταμού. Ο Αλέξανδρος αναχώρησε από τη Αρίσβη και πέρασε από την Περκώτη, διάβηκε τον ποταμό Προσάκτιο και την τέταρτη μέρα έφθασε στο Γρανικό. Μόλις πλησίασε στο ποτάμι παρατάχθηκε αμέσως για μάχη, παρά τη συμβουλή του Παρμενίωνα να αναβληθεί για την επομένη ο αγώνας. Παράταξη μακεδονικού στρατού: στο μέσο τοποθετήθηκαν οι 6 τάξεις της φάλαγγας, δεξιά της φάλαγγας ήταν οι υπασπιστές, μετά οι σαρισσοφόροι, οι Παίονες, η ίλη των εταίρων και στη συνέχεια οι υπόλοιποι εταίροι, οι τοξότες και οι αγριάνες ακοντιστές. Αριστερά της φάλαγγας παρατάχθηκαν τρεις μοίρες ιππέων. Τη δεξιά πτέρυγα διοικούσε ο Αλέξανδρος και την αριστερή ο Παρμενίωνας. Στην απέναντι όχθη παρατάχθηκε μπροστά μεν το περσικό ιππικό, πίσω του δε το πεζικό. Οι δύο αντίπαλοι έμειναν για λίγο σε αγωνιώδη αναμονή και σιωπή παρακολουθώντας ο ένας τις κινήσεις του άλλου. Ο Αλέξανδρος, αφού ενθάρρυνε με λίγα λόγια τους στρατιώτες του, διέταξε επίθεση. Πρώτη επιτέθηκε η ίλη των εταίρων, υποστηριζόμενη από τους σαρισσοφόρους ιππείς κτλ. Αμέσως μετά πήδησε στο ποτάμι ο Αλέξανδρος, σαλπίζοντας και αλαλάζοντας, και στη συνέχεια ο Παρμενίωνας με το αριστερό του. Η αντίσταση των Περσών πεισματώδης, ευνοούμενοι και από τη θέση που κατείχαν (υπερυψωμένη), για να εμποδίσουν τους Έλληνες να ανέβουν την όχθη. Η μάχη έμοιαζε με γιγαντομαχία: άνδρας με άνδρα, ίππος με ίππο. Πρώτοι διέσπασαν τις γραμμές οι περί τον Αλέξανδρο και βγήκαν στην απέναντι πεδιάδα. Ευκολότερα πέρασαν οι μεσαία και αριστερή πτέρυγες. Ο αγώνας μεταφέρθηκε πλέον πέρα από τις όχθες του ποταμού. Στην πρώτη γραμμή μαχόταν ο Αλέξανδρος. Μονομαχεί με το Μιθιδράτη και τον φονεύει, μετά χτύπησε το Ροίσακο. Δέχθηκε την επίθεση του Σπιθριδάτη αλλ’ αυτόν τον εξουδετέρωσε ο Κλείτος προτού πετύχει το σκοπό του. Συνασπίστηκαν εναντίον του πολλοί Πέρσες ηγεμόνες και διέτρεξε μεγάλο κίνδυνο. Τον έσωσαν, όμως, οι φρουροί του. Το περσικό ιππικό διασπάστηκε, προκλήθηκε σύγχυση στις τάξεις του εχθρού που σε λίγο τράπηκε σε φυγή. Δεν καταδιώχθηκε γιατί έπρεπε ν’ αντιμετωπισθεί και το πεζικό, που ως τώρα παρακολουθούσε αμέτοχο. Διατάχθηκε κατά μέτωπο επίθεση. Αντιστάθηκε με γενναιότητα, αφού στην πλειονότητά του αποτελούνταν από Έλληνες μισθοφόρους, αλλ’ ήταν ολιγαριθμότερο κι εύκολα καταστράφηκε. Οι Πέρσες στρατηγοί έσφαλαν που δε χρησιμοποίησαν κατά την κρίσιμη φάση της διάβασης του ποταμού το μαχητικότατο πεζικό τους.

Η νίκη του Αλεξάνδρου ήταν περιφανής και ολοκληρωτική, όχι όμως και χωρίς κόστος. Έχασε 1.265 περίπου άνδρες. Οι απώλειες των Περσών ήταν, κατά τον Αρριανό, 19.000. Μετά τη μάχη ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξε ο Αλέξανδρος για τους τραυματίες. Την επομένη έθαψε με τιμές τους νεκρούς του. Έθαψε, όμως, και τους νεκρούς ηγεμόνες των Περσών και τους μισθοφόρους τους Έλληνες. Μετά φρόντισε για τις ποινές και τις αμοιβές.

Με τη νίκη του στο Γρανικό ο Αλέξανδρος έγινε κύριος όλης της Μ. Ασίας. Ο θρίαμβός του μαθεύτηκε παντού και προκάλεσε δέος, προπάντων στην αυλή του Δαρείου.

Αυτό το εκμεταλλεύθηκε στο έπακρο ο Αλέξανδρος. Η ακρόπολη των Σάρδεων παραδόθηκε αμέσως. Την Έφεσο την κατέλαβε αμαχητί. Μετά επιτέθηκε στη Μίλητο. Η φρουρά της προσπάθησε ν’ αμυνθεί ελπίζοντας στη βοήθεια 400 περσικών τριήρων, αλλά ο περσικός στόλος καθυστέρησε να κινηθεί. Όταν μετά από 3 μέρες έφθασε στο λιμάνι της Μιλήτου, βρήκε εκεί το μακεδονικό στόλο υπό το Νικάνορα. Η φρουρά των Μιλησίων βρέθηκε κυκλωμένη από παντού και παραδόθηκε. Μετά κινήθηκε νότια κατά της Αλικαρνασσού. Εδώ συνάντησε μεγαλύτερη αντίσταση. Εξαιτίας του περσικού στόλου αναγκάστηκε να επιτεθεί μόνο από την ξηρά. Χρειάστηκαν πολλές έφοδοι για να διασπάσει την άμυνα. Είχε και πολλούς νεκρούς. Εισήλθε τελικά νικητής στην πόλη. Άφησε εκεί τον Πτολεμαίο για να ολοκληρώσει την κατάληψη της πόλης. Ο ίδιος μ’ ένα μέρος του στρατού του κατά τους τελευταίους μήνες του χειμώνα ασχολήθηκε με την κατάληψη της Λυκίας, της Παμφυλίας και της Πισιδίας.