Ιωνική επανάσταση

Το 505 π.Χ. ο πρώην τύραννος των Αθηνών Ιππίας κατέφυγε, όπως είδαμε, στις Σάρδεις και ζήτησε από τον αδελφό του Δαρείου, Αρταφέρνη, να τον βοηθήσει να επανέλθει στην εξουσία των Αθηνών. Ο Αρταφέρνης δέχτηκε ευχαρίστως.

Την ίδια εποχή η Νάξος, το ακμαιότερο νησί των Κυκλάδων, έδιωχνε από την εξουσία τους ολιγαρχικούς. Αυτοί κατέφυγαν στον τύραννο της Μιλήτου Αρισταγόρα, που τους υποσχέθηκε βοήθεια. Έπεισε μάλιστα σ’ αυτό και το σατράπη Αρταφέρνη με τη διαβεβαίωση ότι εύκολα θα κυριεύσουν όχι μόνο τη Νάξο αλλά και άλλα νησιά και κυρίως την Εύβοια. Συμφώνησε και ο Δαρείος. Οργανώθηκε μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση, που με αρχηγό τον Πέρση Μεγαβάτη ξεκίνησε εναντίον της Νάξου, έχοντας μαζί του τον Αρισταγόρα και τους φυγάδες Νάξιους. Καθοδόν οι δύο άνδρες διαφώνησαν, με συνέπεια ο Μεγαβάτης να ειδοποιήσει τους Νάξιους για τον επερχόμενο κίνδυνο. Αυτοί προετοιμάστηκαν κατάλληλα. Η πολιορκία της Νάξου απέτυχε.

Ο Αρισταγόρας βρέθηκε σε δεινή θέση έναντι του Μεγαβάτη. Έτσι, αποφάσισε να εγκαταλείψει τους Πέρσες. Ταυτόχρονα την ίδια απόφαση πήρε και ο πεθερός του Ιστιαίος. Ο τελευταίος υπέβαλε στους οπαδούς του βούλευμα αποστασίας από την περσική επιρροή και κυριαρχία. Εγκρίθηκε. Μόνο ο ιστοριογράφος Εκαταίος διαφώνησε. Το ίδιο έκαμε και ο Αρισταγόρας. Αποφάσισαν να καταργήσουν όλους τους υποταγμένους στο Δαρείο τυράννους των ελληνικών πόλεων της Ιωνίας. Ο λαός ενθουσιάστηκε. Ο στόλος που είχε επανέλθει από τη Νάξο βρισκόταν συνταγμένος στο λιμάνι του Μυούντα. Ο Ιατραγόρας πήρε εντολή να εξεγείρει τους ναύτες. Έτσι κι έγινε. Πιάστηκαν οι περισσότεροι τύραννοι. Ο Αρισταγόρας κήρυξε επίσημα επανάσταση κατά του Δαρείου, κάλεσε τις πόλεις να εκλέξουν στρατηγούς και να ετοιμάσουν την άμυνά τους, κι έφυγε στην Ελλάδα για να ζητήσει βοήθεια.

Άρχισε από τους Σπαρτιάτες. Δε βρήκε ανταπόκριση. Μετά στράφηκε στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι είχαν κάθε λόγο να δεχθούν την πρότασή του. Έστειλαν 20 πλοία με το Μελάνθιο.

Η επανάσταση των Ιώνων ήταν, βέβαια, ως ένα βαθμό πράξη επιπόλαιη, αλλά έπρεπε να βρει αμέριστη και απλόχερη την υποστήριξη της μητροπολιτικής Ελλάδας. Αυτή την απροθυμία της την πλήρωσε αργότερα. Άρα ήταν επιζήμια η στάση των Σπαρτιατών.

Βοήθεια έστειλε, 5 πλοία, και η Ερέτρια. Στο μεταξύ οι Πέρσες είχαν πολιορκήσει τη Μίλητο. Ο Αρισταγόρας, για αντιπερισπασμό, έστειλε δυνάμεις να κυριεύσουν τις Σάρδεις. Η πόλη καταλήφθηκε αλλά ο Αρταφέρνης οχυρώθηκε στην ακρόπολη και κάλεσε σε βοήθεια τον περσικό στρατό από τη Μίλητο. Οι Έλληνες υποχώρησαν. Ενώ επέστρεφαν στη Μίλητο, συγκρούστηκαν στην Έφεσο με το στρατό του Αρταφέρνη και κατανικήθηκαν αφήνοντας στο πεδίο της μάχης νεκρό το στρατηγό των Ερετριέων Ευαλκίδη. Μετά από αυτό οι Αθηναίοι επέστρεψαν. Η επανάσταση απλώθηκε από το Βυζάντιο ως την Κύπρο. Οι Πέρσες άρχισαν να αντιδρούν δυναμικά. Αποβίβασαν στην Κύπρο στρατιά Κιλίκων και Αιγυπτίων.

Ο στόλος των Ιώνων έσπευσε να βοηθήσει την Κύπρο και κατατρόπωσε το φοινικικό στόλο, αλλά στην ξηρά οι Κύπριοι νικήθηκαν. Άλλος περσικός στρατός εξορμώντας από τις Σάρδεις, κυρίευσε πολλές ιωνικές και αιολικές πόλεις. Η κατάσταση ήταν κρίσιμη. Ο Αρισταγόρας, διαπράττοντας μια ακόμα επιπολαιότητα, εγκατέλειψε τους συμπολίτες του και κατέφυγε με τους φίλους του στη Θράκη, όπου σε λίγο βρήκαν οικτρό τέλος. Χειρότερη τύχη είχε ο Ιστιαίος, ο οποίος παρά τις δολιότητες που χρησιμοποίησε και μετά από πολλές περιπλανήσεις, συνελήφθη από τους Πέρσες και θανατώθηκε με σταύρωση στις Σάρδεις.

Μετά την καταστροφή της Κύπρου, ο Αρταφέρνης στράφηκε με όλες του τις δυνάμεις κατά της Μιλήτου, που αντιστεκόταν. Οι πρόβουλοι των Ιώνων συγκρότησαν συνέδριο, το Πανιώνιο, κι αποφάσισαν ν’ αποφύγουν τον κατά ξηρά πόλεμο, αλλά να τον διεξάγουν στη θάλασσα. Ο στόλος τους συγκεντρώθηκε στη Λάδη, μικρό νησί κοντά στη Μίλητο. Ο ιωνικός στόλος αποτελούνταν από 80 πλοία των Μιλησίων, 100 των Χίων, 60 των Σαμίων, 12 της Πριήνης, 3 του Μυούντα, 17 της Τέω, 8 των Ερυθρών, 3 της Φωκαίας και 70 της Λέσβου (σύνολο 353). Κοινός ναύαρχος δεν αναφέρεται. Ως ικανότερος, όμως, εμφανιζόταν ο Διονύσιος από τη Φώκαια, αλλά είχε μόνο 3 πλοία. Καθώς, όμως, είδε τον τεράστιο αυτό στόλο απείθαρχο και ασυντόνιστο, προειδοποίησε τους συμπολεμιστές του για τον κίνδυνο που διέτρεχαν και τους συμβούλευσε τί έπρεπε να γίνει. Τον άκουσαν κι άρχισαν ν’ ασκούνται αλλά μόνο για λίγο. Επανήλθαν στη χαλαρότητα και τη νωχέλεια. Επικράτησε διάλυση. Πολλοί άρχισαν ν’ αποχωρούν από τον ενωμένο στόλο. Η συντριβή των Ιώνων ήταν αναπόφευκτη. Ο Διονύσιος, αφού πολέμησε ηρωικά, κατέφυγε στη Σικελία. Η τιμωρία των επαναστατών ήταν αμείλικτη: καταστροφή ιερών, φόνος ανδρών, αιχμαλωσία γυναικόπαιδων, η Μίλητος ερημώθηκε. Τον επόμενο χρόνο υποδουλώθηκαν όλες οι ιωνικές πόλεις. Ο Μιλτιάδης εγκατέλειψε τη Θράκη κι επέτρεψε στην Αθήνα.