Η κατά θάλασσα ηγεμονία της Θήβας  - Η μάχη στις Κοινός Κεφαλές  -  Θάνατος του Πελοπίδα

   Πολύ γρήγορα άρχισε να φθίνει η ηγεμονία της Θήβας. Και τούτο γιατί στηρίχθηκε στην κυριαρχία και όχι στην ισοπολιτεία. Το 366 οι Κορίνθιοι, οι Φλιάσιοι, οι Επιδαύριοι κ.ά. εγκατέλειψαν τη Σπάρτη, υπέγραψαν ειρήνη με τους Θηβαίους και αναγνώρισαν την ανεξαρτησία της Μεσσήνης. Την ίδια περίοδο όμως (365-364), ο Αλέξανδρος ισχυροποιούνταν στη Θεσσαλία και οι Αθηναίοι επεξέτειναν τη ναυτική τους ηγεμονία και ανέκτησαν τη θρακική χερσόνησο, τη Σάμο και κυρίευσαν πολλές πόλεις της Χαλκιδικής.

    Αυτές οι επιδόσεις των Αθηναίων ερέθισαν τους Θηβαίους. Έτσι, κατά τα έτη 363 και 362 ο μεν Πελοπίδας ανέλαβε να επαναφέρει την επιρροή της Θήβας στη Θεσσαλία, ο δε Επαμεινώνδας να καταλύσει τη ναυτική δύναμη των Αθηνών! Συνάντησε εσωτερικές αντιδράσεις, αλλά τις ξεπέρασε. Εγκρίθηκε η κατασκευή 100 τριήρων. Όταν ετοιμάστηκαν, το 363, ο Επαμεινώνδας εξεστράτευσε στο Βυζάντιο και τις γειτονικές πόλεις, σύμμαχες της Αθήνας. Δεν πέτυχε ούτε μία νίκη. Ο συμβολισμός της παρουσίας του, όμως, ήταν έντονος.

      Όπως είδαμε, ο Πελοπίδας ανέλαβε να υποτάξει τον δεσπότη της Θεσσαλίας Αλέξανδρο. Η αποφασιστική μάχη δόθηκε στη θέση Κυνός Κεφαλές. Ο Πελοπίδας κατατρόπωσε μεν το στρατό του Αλεξάνδρου, αλλ’ έπεσε στο πεδίο της μάχης μαχόμενος παράτολμα. Ο Αλέξανδρος αναγκάστηκε να περιοριστεί στις Φερές και στον κόλπο Παγασητικό και να αναγνωρίσει την ηγεμονία της Θήβας.

     Ο Πελοπίδας υπήρξε ο πρώτος στρατηγός που χρησιμοποίησε το ιππικό τόσο και όπως κανένας άλλος πριν απ’ αυτόν. Δίκαια δε θεωρείται ως προς αυτό πρόδρομος του Μ. Αλεξάνδρου, διότι, χρησιμοποιώντας επιδέξια και ευρύτατα το ιππικό, α) του ανέθεσε την καταδίωξη του εχθρικού ιππικού, β) όταν η συνέχιση της καταδίωξης δεν είχε νόημα, το ανακάλεσε για να το χρησιμοποιήσει αλλού που υπήρχε ανάγκη, και γ) του ανέθεσε την αποστολή να πλευροκοπήσει το εχθρικό πεζικό.