Ρωμαϊκή κατάληψη της Μ. Ελλάδας

   Είδαμε ως τώρα όχι μόνο τη σταδιακή εγκατάσταση πολλών Ελλήνων στη Σικελία και σε περιοχές της Κ. Ιταλίας και την ίδρυση πολλών ελληνικών πόλεων, αλλά και τις αναταράξεις που προκλήθηκαν στο χώρο της Μ. Ελλάδας και τις επεμβάσεις χωρών της μητροπολιτικής Ελλάδας, είτε προσκαλούμενων είτε όχι. Μια τέτοια παρέμβαση ήταν κι εκείνη του Κλεώνυμου, γιου του βασιλιά της Σπάρτης Κλεομένη, κατόπιν αιτήσεως των Ταραντίνων κατά των ντόπιων Λευκανών.

   Στη συνέχεια, όμως, ο Κλεώνυμος συμμάχησε με τους Λευκανούς και στράφηκε εναντίον των ελληνικών πόλεων. Αυτό ανάγκασε τις ελληνικές πόλεις για πρώτη φορά να ζητήσουν παρέμβαση των Ρωμαίων στα πράγματα των Ελλήνων της Κάτω Ιταλίας. Αυτοί υποχρέωσαν τον Κλεώνυμο να γυρίσει στην Ελλάδα, αναλαμβάνοντας αυτοί πλέον την προστασία των ελληνικών πόλεων κατά των Λευκανών και των Βρεττίων. Ο Τάραντας προσπάθησε ν’ αντιδράσει στην κηδεμονία των Ρωμαίων. Αυτό οδήγησε σε σύγκρουση των δύο πόλεων. Οι Θούριοι, στον κόλπο του Τάραντα, ήταν μία από τις πόλεις που δέχθηκαν ρωμαϊκή φρουρά. Επειδή η δια ξηράς επικοινωνία τους με τη Ρώμη αποκόπηκε από τους Λευκανούς, αυτή γινόταν μόνο δια θαλάσσης. Έτσι, οι Ρωμαίοι έστειλαν 10 πλοία στον κόλπο του Τάραντα. Αρχικά οι Ταραντίνοι δεν αντέδρασαν, έπειτα όμως επιτέθηκαν στα πλοία και τα έδιωξαν από τον κόλπο. Στη συνέχεια έστειλαν στρατό και κατέλαβαν τους Θούριους, και: α) τη ρωμαϊκή φρουρά την άφησαν ελεύθερη με όρους, β) εκείνους που κάλεσαν τους Ρωμαίους απέλασαν, και γ) μοίρασαν τα κτήματα των τελευταίων στους δημότες. Οι Ρωμαίοι έστειλαν στον Τάραντα πρέσβεις και ζήτησαν: α) την επάνοδο των εξορισθέντων, β) την απόδοση των δημευθέντων κτημάτων, και γ) την παράδοση στους Ρωμαίους των Ταραντίνων δημαγωγών.

   Η υποδοχή των πρέσβεων στην εκκλησία του δήμου ήταν αθλιότατη, υβριστική και περιφρονητική. Έφυγαν εξαγριωμένοι. Μόλις επανήλθαν στη Ρώμη το 281 π.Χ., ισχυρός ρωμαϊκός στρατός στάλθηκε εναντίον του Τάραντα. Οι Ταραντίνοι έσπευσαν να ζητήσουν τη βοήθεια του Πύρρου. Αυτός έδειξε πρόθυμος να δεχθεί το αίτημα όχι μόνο των Ταραντίνων πια, αλλά και όλων των Ιταλιωτών. Ο συνετός Κυνέας προσπάθησε ν’ αποτρέψει τον Πύρρο από ένα τέτοιο εγχείρημα, αλλά τα επιχειρήματά του δεν έπεισαν το βασιλιά. Έτσι, στην αρχή του 280 π.Χ., έχοντας 25.000 στρατό και 20 ελέφαντες, έφυγε για την Ιταλία. Τα δύο πρώτα έτη νικούσε τους Ρωμαίους, αλλά είχε τόσες απώλειες που, όπως λέγεται, είπε: «Αν σε μια ακόμη μάχη νικήσουμε τους Ρωμαίους, θα καταστραφούμε εντελώς». Εντεύθεν και η ρήση «Πύρρειος νίκη». Γιαυτό με ανακούφιση δέχθηκε το 278 π.Χ. πρόσκληση των Συρακουσίων να τους βοηθήσει κατά των Καρχηδονίων.

    Τρία χρόνια έμεινε ο Πύρρος στη Σικελία. Στο διάστημα αυτό οι Ρωμαίοι βρήκαν την ευκαιρία να καταστείλουν τις συγκρούσεις ανάμεσα στα ιταλικά έθνη και να επιβληθούν στις ελληνικές αποικίες. Οι τελευταίες παρακαλούσαν τον Πύρρο να επανέλθει. Αυτός, όμως, ζητούσε αφορμή για ν’ απαγκιστρωθεί από τη Σικελία. Έτσι, το 275 επέστρεψε στον Τάραντα, έχοντας 23.000 στρατό, κατά το πλείστον όμως απειροπόλεμο. Το αποτέλεσμα προφανές: κατατροπώθηκε από τους Ρωμαίους. Το επόμενο έτος επανήλθε στην Ήπειρο.

  Μετά τη φυγή του Πύρρου οι Ρωμαίοι ήλεγχαν πλέον απολύτως όχι μόνο τα ιταλικά έθνη αλλά και τις ελληνικές αποικίες. Ύστερα από 10 χρόνια άρχισε ο πρώτος (γνωστός ως Α΄ Καρχηδονιακός) πόλεμος ανάμεσα στους Ρωμαίους και στους Καρχηδόνιους με κύριο θέατρο τη Σικελία. Όταν το 241 έληξε αυτός ο πόλεμος, η Σικελία και όλες οι επ’ αυτής ελληνικές αποικίες πέρασαν στη ρωμαϊκή κυριαρχία. Μόνο οι Συρακούσες διατήρησαν την αυτονομία τους με βασιλιά τον Ιέρωνα Β΄ από το 269 π.Χ. Οι Συρακούσες υποτάχθηκαν στη Ρώμη το 212 π.Χ., κατά το Β΄ Καρχηδονιακό πόλεμο.

   Μόνο η Μασσαλία διατήρησε για μερικά ακόμη χρόνια την αυτοτέλειά της. Υπέταξε δε τα γειτονικά της βάρβαρα έθνη χάρη στον περίφημο θαλασσοπόρο της Πύθεο, ο οποίος διέπλευσε τα παράλια της Ισπανίας, της Γαλατίας, της Βρετανίας, της Γερμανίας και προχώρησε περαιτέρω στο Βορρά. Όντας, όμως, απομονωμένη από τις συμπαγείς ελληνικές εστίες δεν μπορούσε ν’ αποβεί σημαντικό κέντρο του Ελληνισμού. Τελικά, στα μέσα του α΄ π.Χ. αι., κυριεύθηκε κι αυτή από τους Ρωμαίους.

   Μπορεί να υποτάχθηκαν στους Ρωμαίους όλες οι ελληνικές αποικίες της Κάτω Ιταλίας κτλ., ο Ελληνισμός τους, όμως, θα επιβίωνε για πολλούς αιώνες ακόμα και μετά τους Ρωμαίους. Αμυδρά δείγματα, μάλιστα, εκείνου τοῦ Ελληνισμοῦ (π.χ. ανάμνηση της καταγωγής τους, σημαντικά γλωσσικά κατάλοιπα κτλ.) υπάρχουν μέχρι και σήμερα. Οι ελληνικές σχολές που συνέχιζαν να ακμάζουν σε πολλές από αυτές ήταν εφάμιλλες εκείνων της Αθήνας. Ο μεγαλύτερος μαθηματικός και μηχανικός του αρχαίου κόσμου, ο Αρχιμήδης, ήταν Συρακούσιος, θανατώθηκε δε κατά την άλωση της πατρίδας του (212). Συρακούσιος ήταν και ο θαυμάσιος βουκολικός ποιητής Θεόκριτος (περί το 270 π.Χ.). Ο ιστορικός Τίμαιος ήταν Ταυρομενίτης. Από το Αργύριο της Σικελίας καταγόταν ο επίσης ιστορικός Διόδωρος ο ἐπιλεγόμενος Σικελιώτης (έζησε κατά τον α΄ π.Χ. αι.).