Η μάχη στα Γαυγάμηλα

Μόλις ο Δαρείος πληροφορήθηκε ότι ο Αλέξανδρος πέρασε τον Τίγρη, άφησε τα Άρβηλα και πήγε στα Γαυγάμηλα, 30 μίλια δυτικά των Αρβήλων. Εκεί παρέταξε τις πολυπληθείς δυνάμεις του σε μάχη.

Ο Αλέξανδρος μετά τον Τίγρη περπατούσε επί 4 μέρες. Όταν απείχε 7 μίλια από τον περσικό στρατό έμαθε από Πέρσες αιχμαλώτους πόσο κοντά ήταν στον εχθρό. Αμέσως σταμάτησε και οργανώθηκε. Το βράδυ της 4^ης μέρας άφησε στο στρατόπεδο τα σκεύη, τους αιχμαλώτους και τους απόμαχους και συνέχισε την πορεία του. Περπατούσε όλη νύχτα μέσα από γηλόφους. Όταν το πρωί ανέβηκε στα υψώματα απ’ όπου έβλεπε τον εχθρό διαπίστωσε ότι απείχαν 5,5 χλμ. Προβληματίστηκε αν θα ’πρεπε να επιτεθεί αμέσως ή όχι. Οι περισσότεροι σύμβουλοί του πρότειναν το πρώτο. Ο Παρμενίωνας τον συμβούλεψε να μη βιαστεί. Αυτή τη φορά τον άκουσε. Ο Παρμενίωνας τον συμβούλεψε να επιτεθεί τη νύχτα. Δεν τον άκουσε. Δεν ήθελε να «κλέψει» τη νίκη.

Την επομένη –ήταν Οκτώβριος του 331– παρέταξε σε δύο τάξεις το στρατό του: 40.000 πεζοί και 7.000 ιππείς. Τους παρέταξε με δικό του τρόπο. Κάποιος λιποτάκτης τον πληροφόρησε ότι στο ενδιάμεσο των δύο αντιπάλων είχαν μπηχθεί σιδηρένιοι πάσσαλοι για να εμποδίσουν τον Αλέξανδρο. Φρόντισε ν’ αποφύγει αυτά τα εμπόδια. Βρέθηκε απέναντι στο Δαρείο. Οι Πέρσες επιχείρησαν να κυκλώσουν τους Μακεδόνες και να προσβάλουν τη δεξιά τους πλευρά. Ο Αλέξανδρος έστειλε εναντίον τους το Μενίδα με τους ιππείς του. Άρχισε η μάχη.

Οι αντίπαλοι μόλις είδαν το Μενίδα να προελαύνει, εγκατέλειψαν την κυκλοτερή τους κίνηση κι επιτέθηκαν. Αρχικά ο Μενίδας οπισθοχώρησε. Πήρε, όμως, ενισχύσεις κι επανήλθε. Οι Βάκτριοι αποκρούστηκαν. Δέχτηκαν κι αυτοί, όμως, ενισχύσεις. Μετέσχε κι ο Δαρείος. Ο αγώνας εξελίχθηκε πεισματώδης. Αρχικά οι Έλληνες είχαν απώλειες, αλλά κατάφεραν να προκαλέσουν ρήγμα στον εχθρό. Ο Δαρείος έριξε στη μάχη τα δρεπανηφόρα. Σε λίγο, όμως, τα άρματα αποδείχτηκαν άχρηστα. Όταν ο Αλέξανδρος εξουδετέρωσε τα άρματα και βλέποντας την κύρια δύναμη των Περσών να επιτίθεται, έριξε στη μάχη τα στρατεύματά του της πρώτης τάξης που ως τότε έμειναν ακίνητα. Ο ίδιος επιτέθηκε με όλους τους εταίρους στο κέντρο της περσικής παράταξης και αφού διέσπασε το μέτωπο στράφηκε κατευθείαν εναντίον του Δαρείου. Επακολούθησε ό,τι και στο Γρανικό. Ο Πέρσης, σαν είδε τον Αλέξανδρο να ορμά ακάθεκτος επάνω του, τα έχασε. Έδωσε πρώτος το παράδειγμα της φυγής. Στο κέντρο και στη δεξιά πτέρυγα οι Πέρσες κατατροπώθηκαν. Στ’ αριστερά όμως η μάχη ακόμα μαινόταν. Ο Παρμενίωνας αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια του Αλεξάνδρου. Αυτός, καίτοι αγανάκτησε που ανέστειλε έτσι την καταδίωξη του Δαρείου, έσπευσε να βοηθήσει. Πριν όμως φθάσει αυτός, ο Παρμενίωνας διέσπασε το μέτωπο του εχθρού και τον έτρεψε εις φυγήν. Ο Αλέξανδρος καθυστέρησε, γιατί στη διαδρομή του συνάντησε εστίες ισχυρής αντίστασης. Τώρα ενώθηκε με τον Παρμενίωνα και συνέχισαν την καταδίωξη των Περσών. Πολλές χιλιάδες νεκροί έμειναν τλοσο στο πεδίο της μάχης όσο και κατά τη διάρκεια της καταδίωξης.

Η ήττα στα Γαυγάμηλα προκάλεσε ανεπανόρθωτη πληγή στο περσικό κράτος. Αντίθετα, με τη νίκη του στα Γαυγάμηλα ο μεν Αλέξανδρος αναδείχτηκε μεγάλος βασιλιάς, ενώ ο Δαρείος ελεεινός φυγάς.