Εκστρατείες των Σπαρτιατών κατά των Θηβών. Ο Πελοπίδας. Νίκη των Αθηναίων

     Ο Πελοπίδας προηγήθηκε του Επαμεινώνδα στη δημόσια δράση κατά 7 χρόνια. Αυτός: α) κατέλυσε το τυραννικό καθεστώς του Λεοντιάδη, β) πρώτος νίκησε τους Σπαρτιάτες, γ) ανόρθωσε την ηγεμονία των Θηβαίων στη Βοιωτία.

    Ήταν γιος του Ιππόκλου. Διέφερε σε πολλά από τον Επαμεινώνδα: ήταν νεότερος, πλούσιος, δημιούργησε οικογένεια, αγαπούσε τη γυμναστική. Κι όμως υπήρξαν υποδειγματικοί συνάρχοντες. Ήταν καθαρόαιμος Θηβαίος, ενώ o Επαμεινώνδας ήταν Έλληνας. Το έργο του Πελοπίδα συνέχισε επάξια ο Επαμεινώνδας. Και μετά το θάνατό του η Θήβα εξακολουθούσε να ακμάζει υπό τον Επαμεινώνδα, ενώ μαζί με το θάνατο του τελευταίου έσβησε και το μεγαλείο της Θήβας.

   Όταν γύρισε άπρακτος στη Σπάρτη ο Κλεόμβροτος, οι Σπαρτιάτες έστειλαν τον Αγησίλαο για να συνεχίσει τον πόλεμο κατά των Θηβών. Εκστράτευσε το 378 και 377 στη Βοιωτία. οι Θηβαίοι όμως και οι Αθηναίοι δεν του επέτρεψαν να πετύχει κάτι σημαντικό. Το 377 επιστρέφοντας στη Σπάρτη στο δρόμο έσπασε μια φλέβα του και τον άφησε ανάπηρο. Επανήλθε ο Κλεόμβροτος. Το 376 εκστράτευσε στη Βοιωτία, αλλά ούτε τον Κιθαιρώνα κατόρθωσε να διαβεί. Επέστρεψε άπρακτος.

     Μετά από αυτά οι Σπαρτιάτες στράφηκαν στη θάλασσα για ν’ αποσπάσουν τους Αθηναίους από τη συμμαχία των Θηβαίων. Όμως ο ναύαρχός τους Πόλλης το Σεπτέμβρη του 376 κατατροπώθηκε στη Νάξο από τον Αθηναίο Χάβριο. Από αυτή την επιτυχία άρχισε η νέα ναυτική ηγεμονία των Αθηνών.