Το βασίλειο του Περγάμου

  Πρόκειται για νέο κράτος, καθαρά ελληνικό, στα δυτικά της Μ. Ασίας. Ιδρυτής του ο θησαυροφύλακας του Λυσίμαχου Φιλέταιρος από το Τίειο του Πόντου. Ο Φιλέταιρος, μετά τη δολοφονία του Αγαθοκλή, κατέφυγε στο Σέλευκο Α΄. Μετά το θάνατο αυτού ανεξαρτητοποιήθηκε και κατέλαβε πολλές παράλιες πόλεις. Αυτές τις κτήσεις διεύρυνε ο διάδοχός του Ευμένης Α΄. Ο διάδοχος αυτού και ξάδελφός του Άτταλος αναγορεύτηκε βασιλιάς, νίκησε τους Γαλάτες σε αποφασιστική μάχη και ισχυροποίησε σημαντικά το βασίλειό του. Ο Άτταλος και οι διάδοχοί του Ευμένης Β΄, Άτταλος Β΄ και Άτταλος Γ΄ προστατεύτηκαν ποικιλοτρόπως από τους Ρωμαίους. Η ισχυρότατη, όμως, πολιτική παρουσία των Ρωμαίων δεν μπόρεσε να εμποδίσει την εξάπλωση και ανάπτυξη του Ελληνισμού, τον οποίο εισήγαγαν και διέσωσαν οι διάδοχοι του Φιλέταιρου. Οι βασιλείς αυτοί ανέπτυξαν τόσο πολύ την επιστήμη και την τέχνη, ώστε η Πέργαμος να θεωρείται νέα Ελλάδα. Ο Ευμένης Β΄ ίδρυσε την περίφημη βιβλιοθήκη της Περγάμου. Αντικατέστησαν ως γραφική ύλη τον αιγυπτιακό πάπυρο με την περγαμηνή διφθέρα, η οποία μεν ήταν γνωστή από τον 6^ο π.Χ. αι., αλλά η επεξεργασία και ευρεία χρήση της ως γραφικής ύλης έγινε κατά την περίοδο αυτή στην Πέργαμο. Στο βασίλειο τούτο άκμασαν η μηχανική, η ναυτική και το εμπόριο· τα μαθηματικά, η αστρονομία, η φιλοσοφία και η φιλολογία. Τη χώρα, όμως, δόξασαν προπάντων τα περίφημα κέντρα του Ελληνισμού: Λυσιμάχεια, Αττάλειες, Ελληνόπολη, Φιλαδέλφεια, Αρσινόη, Θυάτειρα, Νάκρασσα κ.ά.