Ο Αντίγονος κατά του Ευμένη

  Ο Πείθωνας, μετά την παραίτησή του από Επιμελητής, διατήρησε μεν τη σατραπεία της μικρής Μηδίας, αναγορεύθηκε δε ακόμα και γενικός διοικητής των ανατολικών ή των άνω σατραπειών. Την άνοιξη μάλιστα του 318 σκέφθηκε να γίνει απόλυτος κύριος των άνω σατραπειών. Γιαυτό εισέβαλε αρχικά στην Παρθυαία, συνέλαβε κι εκτέλεσε το σατράπη της Φίλιππο. Ενώθηκαν εναντίον του όλοι οι σατράπες, τον νίκησαν (φθινόπωρο) και τον ανάγκασαν να καταφύγει στο Σέλευκο.

   Στο μεταξύ, ο Ευμένης, καίτοι συγκρότησε σημαντική δύναμη στην Κιλικία, υπολειπόταν ἐντούτοις εκείνης του Αντιγόνου. Για να τον ανταγωνιστεί έπρεπε ν’ αποκτήσει και στόλο. Γιαυτό την άνοιξη του 318 εισέβαλε στη Φοινίκη, την κυρίευσε, συγκρότησε ναυτική δύναμη και σχεδίαζε στις αρχές του χειμώνα να πλεύσει στην ελληνική θάλασσα, να ενωθεί με το μακεδονικό στόλο και να καταστείλει την επανάσταση κατά της βασιλείας, οπότε βλέπει να έρχεται εναντίον του ο στόλος του Αντιγόνου. Μόλις οι Φοίνικες είδαν αυτή την ισχυρή δύναμη, εγκατέλειψαν τον Ευμένη και συντάχθηκαν με τον Αντίγονο.

    Ο Ευμένης περιήλθε σε δύσκολη θέση αλλά δεν απελπίστηκε. Κατευθύνθηκε προς τ’ ανατολικά όπου οι σατράπες συνασπίστηκαν κατά του Πείθωνα και του Σελεύκου. Έφτασε και παραχείμασε στη Βαβυλωνία. Συνάντησε τους Πείθωνα και Σέλευκο, τους οποίους κάλεσε να ενωθούν μαζί του κατά του Αντιγόνου και υπέρ της βασιλείας. Εκείνοι του είπαν ότι θέλουν να υπερασπιστούν τους βασιλείς αλλά δε δέχονται να υποταχθούν στις δικές του διαταγές, αφού είχε ήδη καταδικαστεί από τους Μακεδόνες σε θάνατο. Κι αμέσως ειδοποίησαν τον Αντίγονο, ο οποίος, καταδιώκοντας τον Ευμένη, ήταν ήδη στη Μεσοποταμία. Ο Ευμένης εισήλθε στη Σουσιανή (αρχές του 317) και προσκάλεσε εκεί τους ηγεμόνες των άνω σατραπειών, οι οποίοι και προσήλθαν με σημαντικές δυνάμεις. Αμέσως ανέκυψε ζήτημα μεταξύ τους για την ηγεμονία του στρατεύματος.

   Ο Αντίγονος το Μάη του 317 έφτασε στη Βαβυλώνα και ενώθηκε με το Σέλευκο και τον Πείθωνα. Μαζί τους συντάχτηκε και ο ναύαρχος Νέαρχος, ο οποίος έφτασε στα Σούσα. Από εκεί εκστράτευσε εναντίον των αντιπάλων τους. Διερχόμενος, όμως, τις πεδιάδες της Σουσιανής, υπέστη φθορές, χτυπήθηκε δε από τον Ευμένη καθώς περνούσε το ποτάμι Κόπρανο και υπέστη μεγάλη ήττα, χάνοντας 8.000 άνδρες. Με τη βοήθεια του Αντιγόνου υποχώρησαν ως τη Μηδία.

  Όταν οι σύμμαχοι του Ευμένη έμαθαν ότι ο Αντίγονος υποχώρησε ως τη Μηδία δεν ήξεραν τι να πράξουν. Ο Ευμένης συμβούλευε να επιτεθούν στον Αντίγονο και να γίνουν κύριοι της Ασίας, οι άλλοι αντιπρότειναν να υποχωρήσουν προσωρινά στην Περσίδα. Αυτό και έγινε. Εγκαταστάθηκαν στην Περσέπολη. Το φθινόπωρο του 317 ήρθε η είδηση ότι ο Αντίγονος κινείται εναντίον της Περσίδας. Ταυτόχρονα αρρώστησε ο Ευμένης. Εντούτοις διέταξε να κινηθούν εναντίον του Αντιγόνου. Όταν, όμως, οι εμπροσθοφυλακές αντίκρισαν τις επερχόμενες με πάταγο λαμπρές δυνάμεις του Αντιγόνου, σταμάτησαν την πορεία τους κι απαίτησαν να έρθει εκεί ο Ευμένης. Τον έφεραν στο φορείο. Οι στρατιώτες του ενθουσιάστηκαν. Παρέταξε το στρατό του σε μάχη. Ο Αντίγονος προβληματίστηκε. Διέταξε το στρατό του να στρατοπεδεύσει σε ασφαλές μέρος. Σχεδίαζε να φύγει από την Περσίδα και να πάει στη Γαβιηνή της Σουσιανής. Ο Ευμένης αποφάσισε να του φράξει το δρόμο. Η σύγκρουση ήταν πεισματώδης. Οι απώλειες και από τις δύο πλευρές πολλές. Οι πολυπληθέστερες, όμως, δυνάμεις του Αντιγόνου συνέχισαν ανεμπόδιστα την πορεία τους προς τη Μηδία.

   Επικράτησαν διαλυτικές τάσεις στο στρατό του Ευμένη που έδρευε στη Γαβιηνή. Ο Αντίγονος αποφάσισε να επιτεθεί ξαφνικά μέσα στο χειμώνα. Διέταξε να γίνουν οι αναγκαίες προετοιμασίες. Η αναχώρηση έγινε στα μέσα Δεκεμβρίου του 317. Πορεία μέσα από την έρημο. Το ψύχος ήταν δριμύ. Αναγκάστηκαν ν’ ανάψουν φωτιές. Έγιναν αντιληπτοί από τους κατοίκους της περιοχής. Ειδοποιήθηκε ο Ευμένης και οι σύμμαχοί του. Ετοιμάστηκαν να προσβάλουν τον καταπονημένο στρατό του Αντιγόνου. Αυτός έλαβε είδηση για το τι τον περιμένει. Άλλαξε πορεία. Επιχείρησε αιφνιδιασμό, αλλά ο Ευμένης αγρυπνούσε. Κι ενώ ο Αντίγονος πίστευε ότι πέτυχε ο αιφνιδιασμός, επιτέθηκε ξαφνικά επίλεκτη δύναμη του Ευμένη και του ματαίωσε τα σχέδια.

   Αποκαταστάθηκε έτσι η γαλήνη και η ενότητα στο στρατό του Ευμένη. Ο ηγεμόνας απέσπασε το θαυμασμό όλων των στρατιωτών. Από τους αντίζηλους, όμως, στρατηγούς ετοιμαζόταν συνωμοσία για τη θανάτωσή του. Πρωτοστατούσαν οι Αντιγένης και Τεύταμος. Ο Ευμένης δεν πτοήθηκε. Αποφάσισε να αναμετρηθεί έστω και χωρίς αυτούς με τον Αντίγονο. Ο Ευμένης διέθετε μεγαλύτερες δυνάμεις. Κήρυκας του Ευμένη στάλθηκε προς το στρατόπεδο του Αντιγόνου και τους ελεεινολόγησε που στρέφονται εναντίον των συμμαχητών του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου. Από την πλευρά του Αντιγόνου ανταπάντησαν ότι πράττουν τούτο αναγκαζόμενοι. Στο στρατόπεδο του Ευμένη επικράτησε ενθουσιασμός και κλίμα θριάμβου. Τα πράγματα, όμως, άλλαξαν άρδην όταν άρχισε η μάχη. Ο Πευκέστης με σημαντικές δυνάμεις προσχώρησε στον Αντίγονο. Ο τελευταίος επιτίθεται και κυριεύει το στρατόπεδο του Ευμένη, αιχμαλωτίζοντας τις γυναίκες και τα παιδιά των αργυράσπιδων. Οι δυνάμεις του Ευμένη εγκαταλείπουν τη μάχη και καταφεύγουν σε ασφαλέστερη θέση, παρά τη γενναιότητα που επέδειξαν, κυρίως οι αργυράσπιδες.

   Ο Ευμένης συγκάλεσε σύσκεψη. Μιλώντας σ’ αυτή εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι, αν η μάχη επαναληφθεί την επομένη, θα είναι νικητές. Οι σατράπες, όμως, άλλα σκέφτονταν. Προπάντων: οι αργυράσπιδες ήθελαν να ανακτήσουν τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Ζήτησαν να γίνουν διαπραγματεύσεις με τον Αντίγονο, έτοιμοι να δώσουν οποιοδήποτε αντάλλαγμα για να πάρουν τους δικούς τους. Ο Αντίγονος ζήτησε τον Ευμένη. Του τον παρέδωσαν. Μετά οι άλλοι σατράπες και το περισσότερο στράτευμα αυτομόλησαν στον Αντίγονο. Παρά τις προσπάθειες του Νεάρχου και του γιου του Αντιγόνου, Δημητρίου, ο Αντίγονος αναγκάσθηκε από το στρατό να σκοτώσει τον Ευμένη.

   Ο Ευμένης απέτυχε, διότι: α) θέλησε να μείνει πιστός στη βασιλική σημαία, στην ενότητα του κράτους· β) ίσως, επειδή ήταν Έλληνας, τον φθονούσαν οι Μακεδόνες στρατηγοί. Αν όμως ο Ευμένης υπήρξε ο ατυχέστερος των διαδόχων, κανένας εντούτοις από αυτούς δεν αναδείχθηκε ενδοξότερος, αγαθότερος και εντιμότερος από αυτόν.

    Ο Αντίγονος, αφού κατέστη έτσι κύριος όλου του στρατού της άνω Ασίας, τον Ιανουάριο του 316 έφυγε για τη Μηδία και ξεχείμασε κοντά στα Εκβάτανα.