Η ειρήνη του 311 π.Χ.  -  Αγώνας του Πτολεμαίου για την απελευθέρωση των ελληνικώ πόλεων

Έτσι, στο τέλος του 4^ου έτους του πολέμου, τα πράγματα βρίσκονταν στην ίδια σχεδόν κατάσταση όπως στην αρχή του.

   Ο κύριος σκοπός για τον οποίο κηρύχθηκε ο πόλεμος φαινόταν απραγματοποίητος. Κανενός η πλήρης επικράτηση δεν ήταν ορατή. Ήταν, συνεπῶς, ανώφελο να συνεχίσουν τον πόλεμο. Γιαυτό οι Κάσσανδρος, Πτολεμαίος και Λυσίμαχος πρότειναν στον Αντίοχο τη σύναψη ειρήνης που προέβλεπε: ο Κάσσανδρος να παραμείνει στρατηγός της Ευρώπης μέχρι να ενηλικιωθεί ο Αλέξανδρος της Ρωξάνης, ο Λυσίμαχος να είναι κύριος της Θράκης, ο Πτολεμαίος να ηγεμονεύει στην Αίγυπτο και στις πόλεις που συνόρευαν μαζί της. Στον Αντίγονο παραχωρείται ολόκληρη η Ασία. Οι Έλληνες παραμένουν αυτόνομοι.

    Η συνθήκη αυτή υπογράφηκε αλλ’ είχε μέσα της τα σπέρματα των διενέξεων. Διότι ούτε οι αντιζηλίες των αντιπάλων εξέλιπαν ούτε οι δυνάμεις τους εξαντλήθηκαν. Άρα υπήρχε το έδαφος για νέες ρήξεις. Πρώτη ενέργεια του Κασσάνδρου μετά την ειρήνευση ήταν να φονεύσει τον Αλέξανδρο και τη μάννα του Ρωξάνη. Άνοιξε έτσι ο δρόμος για τις φιλοδοξίες των στρατηγών. Ακόμη: η συνθήκη δεν περιλάμβανε τίποτα για το Σέλευκο. Την εποχή εκείνη αυτός ασχολούνταν με την επιβολή της κυριαρχίας του στις ανατολικότερες σατραπείες της Ασίας. Για τα επόμενα 10 χρόνια δε γνωρίζουμε τίποτα για τις δραστηριότητές του. Το 302 εμφανίζεται ξαφνικά να εξουσιάζει ολόκληρη την ανατολική Ασία.

   1. Όπως είδαμε, ένας από τους όρους της συνθήκης του 311 ήταν η αυτονομία των Ελλήνων. Όλοι, όμως, είχαν στην κυριαρχία τους ελληνικές πόλεις. Άρα κανένα δε συνέφερε η εφαρμογή αυτού του όρου, εκτός από τον Πτολεμαίο που μετά την αποστασία της Κυρήνης το 312 δεν είχε στη δικαιοδοσία του καμιά ελληνική πόλη. Γιαυτό εμφανίσθηκε ως προστάτης της ελληνικής ελευθερίας.

 2. Το 310 ο Πτολεμαίος εξέδωσε διακήρυξη περί απελευθερώσεως των ελληνικών πόλεων. Με αυτό ως πρόφαση εισέβαλε στην Κιλικία. Αποκρούστηκε από το Δημήτριο και το 309 έπλευσε στη Λυκία, κυρίευσε τη Φάσηλη και την Ξάνθο· μετά πήγε στην Καρία κι αφού κυρίευσε την Καύνο κατευθύνθηκε στην Κω, για να επιδιώξει την άλωση της Αλικαρνασσού. Ο Πτολεμαίος, ανιψιός του Αντιγόνου, επειδή δυσαρεστήθηκε από το θείο του, προσχώρησε στον Κάσσανδρο, ελπίζοντας να πάρει την Πελοπόννησο. Ο γέροντας Πολυσπέρχων ύψωσε πάλι τη βασιλική σημαία στην Ελλάδα εν ονόματι του Ηρακλή, γιου του Μ. Αλεξάνδρου και της Βαρσίνης. Ο Κάσσανδρος φοβήθηκε και αντέδρασε. Κατάφερε με πολλές δωρεές να πάρει με το μέρος του τον Πολυσπέρχοντα, διορίζοντάς τον στρατηγό Πελοποννήσου. Έτσι, όμως , δυσαρέστησε τον Πτολεμαίο, ο οποίος κατέφυγε στην Κω, στον άλλο Πτολεμαίο, μαζί με το στρατό του. Εκείνος τον σκότωσε, πήρε το στρατό του και πολιόρκησε την Αλικαρνασσό. Πιέστηκε, όμως, από το Δημήτριο κι αναγκάσθηκε να υποχωρήσει στη Μύδνο. Ο κίνδυνος εκστρατείας του Αντιγόνου στην Ευρώπη είναι πλέον σοβαρός. Γιαυτό ο Λυσίμαχος ετοιμάζεται να του ανακόψει το δρόμο στη θρακική χερσόνησο, και ειδικά στην πόλη Λυσιμάχεια. Ο Αντίγονος, από την άλλη, επιχείρησε αυτό το ταξίδι. Ο Πτολεμαίος, όμως, το 308 εκστράτευσε από τα ασιατικά παράλια στην Ελλάδα, κυρίευσε την Άνδρο, την Κόρινθο και τη Σικυώνα. Ξαφνικά, όμως, υπέγραψε συνθήκη με τον Κάσσανδρο κι επέστρεψε στην Αίγυπτο, αφού διατήρησε τα κεκτημένα στην Ελλάδα.

   3. Το 312 ηγεμόνας της Κυρήνης μετά από στάση αναδείχτηκε ο Οφέλλας. Αργότερα, όμως, θα επιχειρούσε επέκταση της κυριαρχίας του. Το 311 οι Καρχηδόνιοι κυρίευσαν τη Σικελία, πλην των Συρακουσών. Τότε ο τύραννος των Συρακουσών Αγαθοκλής άφησε στις Συρακούσες τον αδελφό του Άντανδρο κι επιχείρησε να μεταφέρει τον πόλεμο στην Αφρική όπου αποβιβάστηκε το 310. Κυρίευσε ολόκληρη την ύπαιθρο και απείλησε την ίδια την Καρχηδόνα. Ζητεί, το 308, τη βοήθεια του Οφέλλα, υποσχόμενος να του παραχωρήσει όλες τις κατακτήσεις στη Λιβύη. Ο Οφέλλας ανταποκρίθηκε κι έσπευσε προς την Καρχηδόνα. Καθ’ οδόν ταλαιπωρήθηκε αφάνταστα από τον καύσωνα κτλ. Έφτασε καταπονημένος μετά από δίμηνο στον Αγαθοκλή που τον σκότωσε και προσεταιρίστηκε το στρατό του. Τελικά, όμως, και του Αγαθοκλή το εγχείρημα απέτυχε. Διατήρησε εντούτοις την εξουσία του στη Σικελία μέχρι το 289, όταν πέθανε. Υπήρξε ο τελευταίος –και χειρότερος– Έλληνας ηγεμόνας της Σικελίας.

  Αυτές οι κινήσεις ήταν που προκάλεσαν την αιφνίδια επιστροφή του Πτολεμαίου στην Αίγυπτο. Αμέσως μετά έγινε κύριος της Κυρηναϊκής. Τότε είναι που η αδελφή του Αλεξάνδρου Κλεοπάτρα, βρισκόμενη στις Σάρδεις, εκδήλωσε την πρόθεση να παντρευτεί τον Πτολεμαίο. Ο Αντίγονος, όμως, πρόλαβε και τη σκότωσε.