Το τελευταίο έτος ζωής του Αλεξάνδρου  -  Θάνατος

Από τα Πάταλα αναχώρησε τον Αύγουστο του 325. Έφτασε στη χώρα των Ωρειτών και κατέλαβε την πρωτεύουσά της Ραμβακία, όπου έκτισε την Αλεξάνδρεια των Ωρειτών, την οποία όρισε πρωτεύουσα της σατραπείας των Ωρειτών. Μετά από εδώ περιπλανήθηκαν σε φοβερές ερήμους κι έφτασαν στα Πούρα, πρωτεύουσα της Γεδρωσίας. Αρχές Δεκεμβρίου έφτασαν στην Καρμανία, στα παράλια της οποίας έφτασε και ο Νέαρχος με το στόλο του. Ο στόλος διατάχθηκε να συνεχίσει τον πλου στον Περσικό κόλπο μέχρι τον Πασιτίγριο ποταμό και πλέοντας αυτόν να φτάσει στα Σούσα. Ο Ηφαιστίωνας διατάχθηκε να πάει με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού στην Περσίδα· μέσα από την Περσέπολη έφτασε στα Σούσα το Φε βρουάριο του 324.

Ο Αλέξανδρος έμεινε στα Σούσα και τη Σουσιανή μερικούς μήνες άπραγος, για πρώτη φορά τόσο πολύ. Την τελευταία περίοδο πολλές φήμες κυκλοφόρησαν γι’ αυτόν ότι πέθανε ή κατ’ άλλο τρόπο χάθηκε και γιαυτό πολλοί σατράπες παρουσίασαν τάσεις ανεξαρτησίας. Η εμφάνιση του Αλεξάνδρου διέλυσε τις φήμες και σκόρπισε φόβους. Τιμώρησε τους κινηματίες και λοιπούς ενόχους. Προώθησε γάμους Ελλήνων με Περσίδες, πήρε στο στρατό του ντόπιους, παντρεύτηκε και ο ίδιος πάλι άλλες δύο γυναίκες, τη Στάτειρα, κόρη του Δαρείου, και την Παρύσατη, κόρη του Ώχου. Παρότρυνε και άλλους επιφανείς Έλληνες να πράξουν το ίδιο. Αυτές οι μεγαλοφυείς κινήσεις του προκάλεσαν και πάλι δυσαρέσκεια στο στρατό. Για να κατευνάσει τα πνεύματα πλήρωσε όλα τα χρέη των στρατιωτών του. Η δυσαρέσκεια όμως δεν κόπαζε. Στρατολόγησε άλλους 30.000 ντόπιους και τους ονόμασε «επιγόνους».

Για όλα αυτά οι Μακεδόνες αγανακτούσαν. Προκλήθηκε στάση. Ο Αλέξανδρος, εμπιστευόμενος πλέον στη δύναμη που συγκρότησε από ντόπιους, αποφάσισε να ξεκουράσει τους γεροντότερους από τους Μακεδόνες στρατιώτες του, ανήγγειλε ότι θα τους ανταμείψει για τις σημαντικές τους υπηρεσίες και θα τους αφήσει να γυρίσουν στην πατρίδα. Γενική κραυγή αποδοκιμασίας ακούστηκε από το στρατό. Με αποφασιστικές κινήσεις ο βασιλιάς επανέφερε την πειθαρχία. Μετά, 10.000 άνδρες υπό τον Κρατερό επέστρεψαν στη Μακεδονία.

Στα τέλη Αυγούστου 324 έφτασε στα Εκβάτανα. Εδώ αρρώστησε και πέθανε ο Ηφαιστίωνας. Η απώλειά του προκάλεσε βαθιά λύπη στον Αλέξανδρο, η οποία τον εξέτρεψε σε άμετρες ηδονικές επιδόσεις που του προκάλεσαν μεγάλη σωματική καταπόνηση. Έτσι, καταβεβλημένος στα μέσα του χειμώνα αναχώρησε για τη Βαβυλώνα, την οποία σκεφτόταν να καταστήσει πρωτεύουσα του όλου κράτους. Καθ’ οδόν έφτασαν σ’ αυτόν πρέσβεις από πολυάριθμα έθνη και μέρη και από πολλές ελληνικές πόλεις. Διέταξε να δοθούν στους Έλληνες πρέσβεις όλα τα αγάλματα και όλα τα αναθήματα που είχε πάρει από την Ελλάδα ο Ξέρξης.

Έφτασε στη Βαβυλώνα, παρά τους κακούς οιωνούς και τις δυσμενείς προβλέψεις των ντόπιων σοφών. Κινήθηκε δραστήρια για να προετοιμάσει τις νέες του επιχειρήσεις. Ήδη, όμως, η καταπόνηση και οι μεγάλες καταχρήσεις είχαν θέσει τη σφραγίδα τους στον οργανισμό του. Το τέλος του πλησίαζε. Κατά σύμπτωση, πριν από αυτόν έφτασε στη Βαβυλώνα ο νεαρός Κάσσανδρος από τη Μακεδονία. Απόρησε για όσα είδε να γίνονται γύρω από τον Αλέξανδρο και δεν απέφυγε το ειρωνικό γέλιο. Αυτό του στοίχισε ένα γερό ξυλοδαρμό από τον Αλέξανδρο.

Ευρισκόμενος στη Βαβυλώνα το Μάη του 323 προσβλήθηκε από καταστροφικό πυρετό. Η αρρώστια ήταν βαριά, αλλά ο άσωτος τρόπος ζωής του την έκαμε ανίατη. Όταν φάνηκε ότι δεν υπήρχε ελπίδα σωτηρίας, ο στρατός επιθύμησε να τον δει για τελευταία φορά. Άνοιξαν τα ανάκτορα και όλοι πέρασαν μπροστά από τον ετοιμοθάνατο βασιλιά. Τους παρακολουθούσε άφωνος. Όταν ρωτήθηκε σε ποιον αφήνει τη βασιλεία, απάντησε «στον καλύτερο». Μετά έβγαλε το δαχτυλίδι του και το πρόσφερε στον Περδίκκα. Πέθανε τον Ιούνιο του 323.

Η είδηση του θανάτου του Αλεξάνδρου στην ακμή του μεγαλείου και της ηλικίας του προκάλεσε συγκλονισμό σε όλη την τότε οικουμένη. Τόσο που θεωρήθηκε απίθανο. Οι συνέπειες, ελληνικές και παγκόσμιες, από το θάνατο του μεγάλου στρατηλάτη, του παγκόσμιου ηγέτη, υπήρξαν πολλές και καταλυτικές, ανάλογες μ’ εκείνες που ανακύπτουν από τα μεγάλα και πρωτοφανή επιτεύγματά του. Η λεπτομερής, όμως, αναφορά σ’ αυτές ξεφεύγει από τη στενότητα της παρούσας εργασίας. Οι συνισταμένες αυτών πάντως αναφέρονται στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού εκτός Ελλάδος και στη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για την επικράτηση και διάδοση, μετά από τρεις αιώνες, του Χριστιανισμού, του σωτηρίου μηνύματος του Ναζωραίου, και στην οριστική αποτροπή μιας νέας ασιανής απειλής για την Ευρώπη. Λέγοντας ότι δια του Μ. Αλεξάνδρου μεταδόθηκε στην Ανατολή ο ελληνικός πολιτισμός, δεν εννοούμε τον πολιτισμό αυτό στο σύνολό του, αφού δεν ήταν δυνατόν να μεταδοθούν εκεί και τα δύο ιδιάζοντα στους Έλληνες στοιχεία του: α) οι ελεύθερες πολιτείες και β) ο περίτεχνος γραπτός λόγος και οι καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές του πτήσεις. Ήταν, όμως, υπεραρκετά εκείνα που μεταφυτεύθηκαν (η γλώσσα, το πολυμήχανο πνεύμα, οι θρησκευτικές δοξασίες και πολλοί αστικοί θεσμοί) για την ελληνοποίηση αυτών των κοινωνιών σε μεγάλο βαθμό.