Η διαμάχη Ανατολής - Δύσης

   Στα θεολογικά κι εκκλησιαστικά πράγματα κυριάρχησε προπάντων η σφοδρή σύγκρουση ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση με κύριους άξονες το Πρωτείο του πάπα, το Filioque, το συνοδικό σύστημα διοίκησης της Εκκλησίας - πενταρχία, η χρήση αζύμων στη θ. Ευχαριστία, το καθαρτήριο κ.ά.

     Η διαμάχη αυτή από κάποτε και πέρα δε διεξαγόταν μόνο με θεολογικά κι εκκλησιολογικά κριτήρια, αλλά με πολιτικές σκοπιμότητες, ιδίως από πλευράς των αυτοκρατόρων, οι οποίοι επιζητούσαν τη βοήθεια της Δύσης - πάπα για την απόκρουση της διαρκώς αυξανόμενης τουρκικής απειλής, και του πάπα που έθετε παγίως ως όρο την υποταγή της Ανατολικής Εκκλησίας στην κυριαρχία του.

      Η αντιπαράθεση γύρω από το Filioque υπήρξε μακροχρόνια και σκληρή. Διεξήχθη κυρίως με θεολογικούς όρους. ΄Οπλο της Δύσης ήταν προπάντων ο σχολαστικισμός και οι νοησιαρχικοί συλλογιαμοί. Η Ανατολή αντιπαρέθετε θεολογικά επιχειρήματα: Αν δεχτούμε ότι το Άγ. Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού, τότε εισάγουμε δύο αίτια και δύο αρχές στις ενδοΤριαδικές σχέσεις, καταργώντας τη μοναρχία που θέλει το Θεό-Πατέρα ως μόνο αίτιο και προβολέα των προσώπων της Θεότητας. Το άλλο επιχείρημα ήταν ο σεβασμός στην Παράδοση. Προβλήθηκε κυρίως από το Μάρκο Ευγενικό, ο οποίος απευθυνόμενος στους Δυτικούς συνομιλητές του είπε: Δεν εξετάζω αν έχετε δίκιο ή άδικο. Το μέγα ερώτημα που τίθεται ανάμεσά μας είναι αν μπορούμε/επιτρέπεται να αλλοιώνουμε δογματικές αποφάσεις των Οικ. Συνόδων. Οι δυτικοί, μάλιστα, για να στηρίξουν τις θέσεις τους επικαλούνταν και αλλοιωμένα πατερικά κείμενα.