Στη Μακεδονία

   1. Στη Χαλκιδική και ΄Αγ. ΄Ορος: Πρωτεργάτης της επανάστασης εδώ ήταν ο Εμμ. Παππάς. Αυτός το 1817 αναγκάστηκε να καταφύγει στην Κων/πολη. Στις 23/5/1821 αναχώρησε για τον ΄Αθω μεταφέροντας πολεμοφόδια. Το ΄Αγ. ΄Ορος κατέστη το ορμητήριο της Επανάστασης. Ενεργή ήταν η υποστήριξη των μοναχών, και ιδίως του ηγουμένου, της μονής Εσφιγμένου στον Εμμ. Παππά.

     Ο μπέης της Θεσσαλονίκης Γιουσούφ, που υποψιάστηκε τις προθέσεις και επιδιώξεις του Παππά, κινήθηκε δραστήρια για να τις καταπνίξει. Μεταξύ των άλλων διέταξε τη σύλληψη των προκρίτων του Πολυγύρου, ν’ αφοπλίσουν τους κατοίκους και να καταστρέψουν την κωμόπολη. Οι κάτοικοι, όμως, αποφάσισαν ν’ αμυνθούν. Στις 17/5 επιτέθηκαν στο τουρκικό διοικητήριο, σκότωσαν τον Τούρκο υποδιοικητή και στρατιώτες του. Μετά διαιρέθηκαν σε δύο σώματα για ν’ αποκρούσουν τις τουρκικές ενισχύσεις.

    Ο Γιουσούφ προχώρησε σε σκληρά αντίποινα. Ο Εμμ. Παππάς συγκέντρωσε στις Καρυές όλους τους ηγουμένους στις 17/5, κήρυξε την επανάσταση και αναγορεύτηκε «Αρχηγός και Προστάτης της Μακεδονίας». Περί τα τέλη Μαΐου-αρχές Ιουνίου επαναστάτησαν η Κασσάνδρα, χωριά της Σιθωνίας, τα Μαδεμοχώρια και τα Χασικοχώρια. Στην περιοχή σχηματίστηκαν δύο σώματα, ένα υπό το Χάψα και ένα υπό τον Εμμ. Παππά, στο οποίο μετείχαν και 2000 μοναχοί του ΄Αθω.

      Ο Γιουσούφ πασάς της Θεσ/νίκης απειλούσε το ΄Αγ. ΄Ορος. Ο Εμμ. Παππάς, για να τον αποτρέψει, συγκρότησε δύναμη 3.900 πολεμιστών, από τους οποίους 1000 μοναχοί Αθωνίτες. Αυτή η δύναμη χωρίστηκε σε 2 σώματα, το ένα υπό τον Παππά και το άλλο υπό το Χάψα. Την 1/6 ο Παππάς κατέλαβε την Ιερισσό και στη συνέχεια διάφορα χωριά, ενώ ο Χάψας τα Βασιλικά απόπου έδιωξε τον Αγκούς αγά.

    Ανησυχώντας ο Γιουσούφ, ζήτησε βοήθεια από την Κων/πολη. Οι ενισχύσεις στάλθηκαν επειγόντως και στο διάβα τους σκορπούσαν τον πανικό και τη συμφορά. Ο Παππάς κατέφυγε στον Πολύγυρο, ενώ όσοι μοναχοί γλύτωσαν επέστρεψαν στο ΄Αγ. ΄Ορος. Η αποφασιστική μάχη δόθηκε κοντά στα Βασιλικά ανάμεσα στις δυνάμεις του Χάψα κι εκείνες του Μπαϊράμ πασά. Σκοτώθηκε ο Χάψας και 62 μαχητές του. Οι άλλοι διασκορπίστηκαν. Οι νικητές Τούρκοι προχώρησαν σε πυρπολήσεις χωριών και του Πολυγύρου και στην καταδίωξη των επαναστατών.

    2. Επόμενο πεδίο σύγκρουσης η Κασσάνδρα. Ο Παππάς οργάνωσε την άμυνα στην Ποτείδαια. ΄Εφθασαν ενισχύσεις και από τη Θεσ/νίκη υπό τους Μήτρο Λιάκο και Κων/νο Μπίνο, και από την Πιερία υπό το Διαμαντή. Αυτές οι δυνάμεις κατά τον Ιούλ. είχαν αρκετές επιτυχίες. Κατά το β΄ 10ήμερο του Αυγ. δε επιτέθηκαν κατά των Τούρκων κοντά στον ΄Αγ. Μάμαντα και σκότωσαν 300.

       3. Οι επαναστάτες της Χαλκιδικής υπό τον Εμμ. Παππά από τις αρχές Σεπτ. περιορίστηκαν στο στρατόπεδο της Κασσάνδρας. Στο τέλος Σεπτ. η κατάσταση στο στρατόπεδο ήταν απελπιστική. Εναντίον τους  στις 29/9 κινήθηκαν πάνω από 15.000 Τούρκοι υπό τον Εμπού Λουμπούτ. Οι ΄Ελληνες (περί τους 1000) αντιστάθηκαν με γενναιότητα αλλ’ όταν χάθηκαν τα ¾ της δύναμής τους, εγκατέλειψαν τον αγώνα. Ο Παππάς κατέφυγε στο ΄Αγ. ΄Ορος. Η λύσσα των Τούρκων ξέσπασε πάνω στους αμάχους της Κασσάνδρας, πολλοί από τους οποίους αναγκάστηκαν να εκπατριστούν.

    4. Ούτε στο ΄Αγ. ΄Ορος τα πράγματα ήταν καλά. Οι προσπάθειες του Παππά για ανασύνταξη έμειναν άκαρπες. Οι περισσότεροι προεστοί των μονών ήταν υπέρ της υποταγής στους Τούρκους. Στα μέσα Δεκ. αντιπροσωπία πήγε στην Κασσάνδρα και δήλωσε υποταγή στον Μεχμέτ Εμίν. Τους παραχώρησε αμνηστία με σκληρούς όρους.

     Στο μεταξύ ο Εμμ. Παππάς με τον αρχιμανδρίτη Κύριλλο αναχώρησαν με το πλοίο «Καλομοίρα» του Θρακιώτη αγωνιστή Αντώνη Βισβίζη (; - 1822) για την ΄Υδρα. Καθοδόν ο Παππάς υπέστη καρδιακή προσβολή και πέθανε.