ΑΝΑΠΝΟΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Στη Δυτική Ελλάδα και Ήπειρο

     1. Με τη συνθήκη του 1573 μεταξύ Τουρκίας και Βενετίας, η τελευταία έπαψε πλέον ν’ αποτελεί αποικιακή δύναμη. Την κενή θέση έσπευσε να πάρει εν μέρει η Ισπανία. Με τους αντιβασιλείς της της Νεάπολης και της Σικελίας δραστηριοποιήθηκε στην Αδριατική και στο Ιόνιο. Με πράκτορές της επιχειρούσε εξεγέρσεις στις περιοχές αυτές.

   ΄Ενας τέτοιος πράκτορας ήταν και ο Κερκυραίος ευγενής Πέτρος Λάντζας, με προϋπηρεσία στη Βενετία. Το Συμβούλιο των Δέκα το 1574 τον καταδίκασε ερήμην σε θάνατο επειδή κατέφυγε στον Ισπανό αντιβασιλέα της Νεάπολης.

     Ο Π. Λάντζας τον Ιούλιο του 1576 κατέπλευσε στη Χιμάρα της Β. Ηπείρου. Οι Χιμαριώτες διατηρούσαν ως τότε μια σχετική αυτονομία. Το 1565 για ν’ αποφύγουν το παιδομάζωμα και το χαράτσι εξεγέρθηκαν κατά της Πύλης. Ο Λάντζας συγκέντρωσε τους προκρίτους και τους έπεισε να ορκιστούν πίστη στο βασιλιά τους της Ισπανίας. Επιτέθηκε κατά του φρουρίου του Σοποτού και μετά συνέχισε τη δράση του στο Ιόνιο κατά των Τούρκων και Βενετών.

     Το 1581 οι Χιμαριώτες εξεγέρθηκαν και πάλι. Ζήτησαν τη βοήθεια της Δύσης, χωρίς ανταπόκριση. Συνέχισαν τον αγώνα τους ως το 1590, οπότε εξαιτίας μιας επιδημίας αναγκάστηκαν να δώσουν τέλος στην αντίστασή τους.

    2. Το 1585 ο αρματολός της Βόνιτσας και του Λούρου Θεόδωρος Μπούας Γρίβας κήρυξε επανάσταση και μέσα σε μια νύχτα έσφαξε τους Τούρκους της Βόνιτσας και του Ξηρομέρου. Τον μιμήθηκαν και οι αρματολοί της Ηπείρου Πούλιος Δράκος και Μαλάμος, οι οποίοι κατέλαβαν την ΄Αρτα και κινήθηκαν και κατά των Ιωαννίνων. Εναντίον τους εκστράτευσαν οι Τούρκοι της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας και ο πασάς της Ναυπάκτου. Ο τελευταίος καθ’ οδόν συγκρούστηκε με το Γρίβα στον Αχελώο και τον ανάγκασε να καταφύγει τραυματισμένος στα γύρω βουνά. Ζήτησε τη βοήθεια του αδελφού του Γκίνη Μπούα από την ΄Ηπειρο, αλλ’ αυτός σκοτώθηκε κατά τη σύγκρουση -και ήττα- των επαναστατών της Ηπείρου. Ο Γρίβας εγκατέλειψε τον αγώνα και κατέφυγε στην Ιθάκη.

   3. Επαναστατική δραστηριότητα ανέπτυξαν και οι προκαθήμενοι της αρχιεπισκοπής της Αχρίδας Ιωακείμ, Γαβριήλ και Νεκτάριος.

     4. Δυναμική ήταν η ανταρσία του αρχιεπισκόπου Αχρίδας Αθανασίου. Κατά τα έτη 1595-96 ήρθε σε επαφή με τους Βενετούς του Βουθρωτού, ζητώντας τους να τον βοηθήσουν στην απελευθέρωση της Β. Ηπείρου και της Αλβανίας από τον Αυλώνα ως το Δυρράχιο. Η βενετική κυβέρνηση αρνήθηκε. Μετά από αυτό κατέφυγε στους Ισπανούς. Τελικά η υποστήριξη ήρθε από τον Πέτρο Λάντζα.

       Η επανάσταση εκδηλώθηκε τον Αύγ. του 1596. Ο Αθανάσιος συγκέντρωσε 1300 Χιμαριώτες, οι οποίοι, βοηθούμενοι και από Ισπανούς, επιτέθηκαν στο τουρκικό φρούριο Τσέρνα. Απέτυχαν να το κυριεύσουν μόνο από κακό συντονισμό.

      Κατά το τέλος του 1596 ο Αθανάσιος με 10 συνοδούς του πήγε στη Νεάπολη για να ζητήσει βοήθεια από τους Ισπανούς. Για τον ίδιο λόγο επισκέφθηκε τη Ρώμη, το Μιλάνο, την Πράγα κτλ. Κάποια στιγμή επανήλθε στην έδρα του. Το 1612-15 τον βρίσκουμε πάλι στους Ισπανούς (Νεάπολη και Σικελία) να ζητάει βοήθεια. Το φθινόπωρο του 1615 φεύγει για την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Μάνη.