ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 1825
Α΄. ΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ
1. Στην Πελοπόννησο. Η εκστρατεία του Ιμπραήμ
1. Τη στιγμή που οι ΄Ελληνες ηγέτες αλληλοσπαράσσονταν για τη νομή της εξουσίας κτλ., οι Τούρκοι και οι Αιγύπτιοι ετοιμάζονταν να εκμεταλλευθούν την κατάσταση.
Την 1/1/1825 ο Ιμπραήμ έφθανε στη Ρόδο από τη Σούδα με 37 πολεμικά και πολλά μεταγωγικά πλοία. Μετά έπλευσε στη Μάκρη και στο Μαρμαρά της Μ. Ασίας απόπου παρέλαβε 5.000 στρατιώτες. Επέστρεψε στη Σούδα κι επιδόθηκε σε στρατολογήσεις. Την ίδια στιγμή ο Κουντουριώτης ετοίμαζε εκστρατεία για να πάρει στα χέρια του την πολιορκία της Πάτρας αντί να φροντίσει για την οχύρωση των κάστρων της Μεσσηνίας.
Στις 11 και 12 Φεβρ. ο Ιμπραήμ αποβίβασε τα πρώτα του στρατεύματα στην Πελοπόννησο: 4.000 πεζούς και 400 ιππείς στη Μεθώνη, κυρίως υπό Γάλλους και Ιταλούς αξιωματικούς, και άφθονα εφόδια. Η είδηση κατατάραξε τις πλησίον επαναστατικές αρχές, αλλ’ όχι τόσο και την άφρονα κεντρική εξουσία. Κακή τη μοίρα εκείνη τη στιγμή οι επιφανέστεροι πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες ήταν φυλακισμένοι.
Στις 12/2 ο Ιμπραήμ προχώρησε προς την Πύλο όπου μόλις είχαν οχυρωθεί μερικοί ΄Ελληνες. Ζήτησε πρόσθετες ενισχύσεις από τη Σούδα.
Η ελληνική κυβέρνηση δε συνήλθε ακόμη από το λήθαργό της. Οι Μεσσήνιοι και οι Μανιάτες άρχισαν τις αψιμαχίες. Ο Κων. Μεταξάς στέλνεται στη Ζάκυνθο για αγορά εφοδίων. Οχτώ χιλιάδες ελληνικός στρατός, κυρίως Ρουμελιώτες, υπό τους Τζαβέλλα, Καραϊσκάκη, Κ. Μπότσαρη κ.ά. κατευθύνονται προς τη Μεθώνη. Και από την Πάτρα μετακινούνται τμήματα προς τη Μεσσηνία. ΄Οσο για τη θάλασσα, η Κυβέρνηση διέταξε την προετοιμασία 22 πλοίων από τα τρία νησιά.
Στις 4 και 5 Μαρτ. μια υδραίικη μοίρα από 20 πολεμικά και 7 πυρπολικά υπό το Μιαούλη βγήκαν να συναντήσουν τον αιγυπτιακό στόλο, ενώ ετοιμαζόταν μια άλλη υπό το Σαχτούρη για να αντιμετωπίσει τον τουρκικό στόλο που αναμενόταν να αποπλεύσει από τα Δαρδανέλια, και μια τρίτη για να εγκατασταθεί στη Σφακτηρία.
Οι ΄Ελληνες ηγέτες δεν είχαν συνειδητοποιήσει την κρισιμότητα της κατάστασης. Το ελληνικό πεζικό συγκεντρώθηκε στην Κυπαρισσία και στη Μεσσηνία. Ο Κουντουριώτης διαπράττει αστοχίες: α) συνδαυλίζει τις αντιθέσεις, β) παραμερίζει πεπειραμένους και ικανούς πολεμάρχους, και γ) διορίζει αρχιστράτηγο το ναυτικό Κυριάκο Σκούρτη! Το γενικό ελληνικό στρατηγείο εγκαθίσταται στο χωριό Κρεμμύδι με 4-5.000 στρατό.
Στις 16/3 ο Κουντουριώτης ξεκίνησε από το Ναύπλιο με ανατολίτικη μεγαλοπρέπεια και νωχέλεια και έφθασε στο χωριό Σκάλα, 10 ώρες μακριά από το Κρεμμύδι, στις 5/4!
Στις 17/3 ήρθαν στη Μεθώνη νέες ενισχύσεις για τον Ιμπραήμ: 7.000 πεζοί και 400 ιππείς. Ο αιγυπτιακός στρατός στρατοπέδευσε μπροστά στην Πύλο και ετοιμαζόταν για το κέραιο χτύπημα κατά των Πελοποννησίων.
2. Επιδίωξη των Ελλήνων είναι να πιέσουν τους Αιγυπτίους προς τη θάλασσα και να τους αναγκάσουν να φύγουν. Στόχος, αντίθετα, του Ιμπραήμ είναι α) να εδραιώσει τη θέση του, β) να εξασφαλίσει την επικοινωνία Μεθώνης-Κορώνης, γ) να οχυρώσει το στενό Μεθώνης-Πύλου, και δ) να ελέγξει την Πύλο και το ακατοίκητο και ανοχύρωτο Παλαιόκαστρο (Ναυαρίνο). Ελληνικές δυνάμεις υπό τους Αναγνωσταρά και Αναστ. Τσαμαδό κατέλαβαν τη Σφακτηρία.
Ο Ιμπραήμ άρχισε πριν από τις 17/3 να βομβαρδίζει την Πύλο μέρα και νύχτα για να διευκολυνθεί στην κατάληψη του Ναυαρίνου. Ο Μακρυγιάννης, αγανακτισμένος, στα μέσα Μαρτίου κατέβηκε και επιδόθηκε στην οργάνωση της άμυνας του Ναυαρίνου. Ο Ιμπραήμ αποφασίζει να επιτεθεί. Οι ΄Ελληνες συντρίβουν τις επιθέσεις του και του προκαλούν σοβαρές απώλειες. Ο Αναγνωσταράς ενημερώνει σχετικά τον Κουντουριώτη.
Στις αρχές Απριλ. κατέβηκαν στην Ηλεία οι Ανδρέηδες (Λόντος και Ζαΐμης) και ο Νικηταράς για να ζητήσουν αμνηστία χάριν της πατρίδας. Ο Κουντουριώτης διέταξε τη δίωξη και σύλληψή τους! Παρενέβησαν, ευτυχώς, η Βουλή και το Εκτελεστικό κι έπαυσαν τη δίωξή τους.
Στις 15/3 ο Ιμπραήμ διέταξε επιθέσεις κατά του Χατζηχρήστου κοντά στην Πύλο και του Καρατάσου στο Σχοινόλακα. Οι άντρες του Χατζηχρήστου αντεπιτέθηκαν ασυγκράτητοι. Αυτός, όμως, ο άκρατος και άκριτος ενθουσιασμός τους στοίχισε 150 νεκρούς. Αντίθετα, οι άντρες του Καρατάσου ενέργησαν πιο συνετά και ψύχραιμα. ΄Αφησαν τον εχθρό να μπει στο χωριό και άρχισαν να τον χτυπούν από παντού. Μάταια οι Αιγύπτιοι προσπάθησαν, μαχόμενοι με λύσσα, να ελέγξουν το χωριό. Τελικά υποχώρησαν άτακτα, αφήνοντας νεκρούς και λάφυρα.
3. ΄Εντονη ήταν η κινητοποίηση και του ελληνικού στόλου. Πλοία υδραίικα (υπό το Μιαούλη) και σπετσιώτικα και ο Υδραίος Αναστ. Τσαμαδός με το «Αρης» του έφθασαν στην εμπόλεμη περιοχή ως τις 20/3, ενισχύοντας έτσι τους πολιορκημένους της Πύλου. Στις 4/4 βάρκες της ελληνικής μοίρας μετέφεραν στην Πύλο 700 άντρες υπό τον Παναγ. Γιατράκο. ΄Οταν ο άνεμος κόπασε, ο Μιαούλης κατευθύνθηκε στη Σούδα όπου ήταν αγκυροβολημένος όλος ο αιγυπτιακός στόλος. Οι δυο στόλοι αντιπαρατάχθηκαν αλλά λόγω καιρού δε συγκρούστηκαν. Ο Μιαούλης επέστρεψε στο Βάτικα.
Δραστηριότητα ανέπτυξε ο ελληνικός στόλος και στο ΒΑ Αιγαίο. Υδραίικα (υπό το Γ. Σαχτούρη), ψαριανά (υπό τον Αποστόλη) και σπετσιώτικα πλοία επιδίωξαν σύγκρουση με τον τουρκικό στόλο ανεπιτυχώς. Τελικά αγκυροβόλησαν στα Ψαρά και ενεργούσαν νηοψίες.
4. Ο Ιμπραήμ ήθελε πρώτα να ελέγξει την κατάσταση στην Πύλο, στο Ναυαρίνο και στη Σφακτηρία και μετά να κινηθεί προς το εσωτερικό της Πελοποννήσου.
Στις 6/4 ο Μαυροκορδάτος, με εντολή του Κουντουριώτη, έφθασε στο στρατόπεδο του Κρεμμυδιού. Αμέσως οι αρχηγοί αποφάσισαν να κλείσουν το δρόμο Μεθώνης - Πύλου.
Στις 7/4 ο Ιμπραήμ από τη Μεθώνη εκστρατεύει κατά του στρατοπέδου του Κρεμμυδιού που το αποτελούσαν 3.250 ΄Ελληνες υπό τους Καρατάσο, Κ. Μπότσαρη, Καραϊσκάκη, Τζαβέλλα, Χατζηχρήστο και Σκούρτη. Το αδύνατο σημείο ήταν ο απειροπόλεμος Σκούρτης. Εκεί ακριβώς χτύπησε ο Ιμπραήμ. Το μέτωπό του διασπάστηκε εύκολα και οι άλλοι αρχηγοί κυκλώθηκαν. Οι ΄Ελληνες απεγκλωβίστηκαν μεν αλλ’ άφησαν στο πεδίο 600 νεκρούς. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ελληνική συμφορά μετά τη μάχη του Πέτα. Αυτή η ήττα σημάδεψε την εξέλιξη του Αγώνα.
Οι οπλαρχηγοί εξεγέρθηκαν κατά της ηγεσίας του Σκούρτη. Από τις 10/4 άρχισαν να πιέζουν τον Κουντ. για να επιστρέψουν στη Στερεά και πληρωθούν οι μαχητές τους. Από τις 13/4 άρχισαν ν’ αποσύρονται σταδιακά οι Μπότσαρης, Καραϊσκάκης, Τζαβέλλας, Φωτομάρας, Καρατάσος, Ράγκος κ.ά. Στις 9/4 μπήκε στην Πύλο και ο Μακρυγιάννης με 116 άντρες. Μέσα στο κάστρο βρίσκονταν τώρα 1500 πολεμιστές (Μανιάτες, Ρουμελιώτες και Κρανιδιώτες), ένας λόχος τακτικού πυροβολικού υπό τον Εμμ. Καλλέργη κι ένας Κεφαλλονιτών βοηθητικός.
Στις 11/4 ο Ιμπραήμ επιτέθηκε στο Ναυαρίνο. Ο Μακρυγιάννης βγήκε από την Πύλο και χτύπησε την οπισθοφυλακή τους. Οι δυνάμεις του Ιμπραήμ αιφνιδιάστηκαν. Γύρισαν πίσω και υποχρέωσαν το Μακρυγιάννη να επιστρέψει στην Πύλο. Οι απώλειες των Αιγυπτιωτών υπολογίζονται σε 370 νεκρούς. Η κατάληψη του Ναυαρίνου ματαιώθηκε. Εντούτοις οι γκρίνιες κατά του Κουντ. συνεχίστηκαν. Αυτός έφυγε στην Καλαμάτα και από εκεί στον Αλμυρό.
Ο πόλεμος εντοπίστηκε στην Πύλο, στο Ναυαρίνο και στη Σφακτηρία όπου αποβιβάστηκαν 500 ακόμη ΄Ελληνες, πεζοί και ναύτες. Η πολιορκία και ο βομβαρδισμός της Πύλου εντάθηκαν. Επιδιώχθηκε ακόμα η απομόνωση της ολιγάριθμης φρουράς του Ναυαρίνου.
Στις 23 και 24 Απρ. μπήκαν στο Ναυαρίνο ο Χατζηχρήστος με λίγους άντρες και ο Μαυροκορδάτος με 150. Στις 25/4 ο Ιμπραήμ επιτέθηκε από ξηρά και θάλασσα. Αποκρούστηκε. Οι Αιγύπτιοι στρατοπέδευσαν στο Πετροχώρι και στη Γιάλοβα.
Στις 17/4 ο ανίσχυρος ελληνικός στόλος επιτέθηκε στον πανίσχυρο αιγυπτιακό έξω από τη Σούδα για να του ανακόψει την πορεία προς τη Μεσσηνία αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ο ελληνικός στόλος περιορίστηκε στην παρακολούθηση του εχθρικού. Στις 21/4 σημειώθηκε νέα πολύωρη αναμέτρηση στην περιοχή των Οινουσών. Ο εχθρός κατέφυγε στην ασφάλεια της Μεθώνης.
Στις 22/4 ο ελληνικός στόλος βρέθηκε μπροστά στην Πύλο, ενώ ο αιγυπτιακός γύρω στις Οινούσες. Ο Μιαούλης παρατάχθηκε για μάχη.
5. Με δυο κανονιές στις 26/4 ο Ιμπραήμ έδωσε το σύνθημα επίθεσης κατά της Σφακτηρίας και της Πύλου. Αρχικά οι ΄Ελληνες πρόβαλαν αντίσταση πάνω στο νησί αλλά σε λίγο τράπηκαν σε φυγή πανικόβλητοι με πολλές απώλειες (πνιγμούς κτλ.). Μικρές ομάδες, όμως, συνέχισαν ν’ αντιστέκονται στους καθοδηγούμενους από Ευρωπαίους Αιγύπτιους αξιωματικούς.
Μια αιγυπτιακή μοίρα έπλευσε στο λιμάνι της Πύλου όπου βρίσκονταν 8 ελληνικά καράβια. Από εκεί σφυροκοπούσαν ανηλεώς το φρούριο. Ο ελληνικός στόλος βρέθηκε περικυκλωμένος. Επιχείρησε με απίστευτο ηρωισμό την έξοδό του από τον κλοιό, και το κατόρθωσε σχεδόν αβλαβώς. ΄Επεσε νεκρός ο Αναστ. Τσαμαδός. Μόλις που σώθηκε ο Μαυροκορδάτος. Τις τύχες του «΄Αρης» ανέλαβε ο Δ. Σαχτούρης. Το «Αχιλλεύς» των αδελφών Ορλάνδου, ένα από τα μεγαλύτερα σπετσιώτικα πλοία, βυθίστηκε. Στη Σφακτηρία σκοτώθηκαν 350 ΄Ελληνες, ανάμεσα στους οποίους ο Αναγνωσταράς, υπουργός Στρατιωτικών, και ο φιλέλληνας Σανταρόζα. Γενικό πένθος, απογοήτευση και ταραχή προκάλεσε η πτώση και η καταστροφή της Σφακτηρίας.
Τα επόμενα ήρθαν πολύ φυσιολογικά κι εύκολα για τον Ιμπραήμ: α) Στις 30/4 παραδόθηκε η φρουρά του Ναυαρίνου, αφού απέτυχε η απόπειρα εξόδου. β) Στις 6/5 άρχισε η διαδικασία παράδοσης και του φρουρίου της Πύλου. Τις διαπραγματεύσεις έκανε ο Μακρυγιάννης, οι οποίες ολοκληρώθηκαν στις 11/5 μαζί με την παράδοση του κάστρου και την εξασφάλιση της ζωής των πολιορκημένων. Ο Ιμπραήμ κράτησε ως εγγύηση για την παράδοση δυο αιχμαλώτων, από το 1822, Τούρκων πασάδων τους Γ. Μαυρομιχάλη και Π. Γιατράκο.
Ο Ιμπραήμ πλέον πατούσε γερά στην Πελοπόννησο.
6. α) Το απόγευμα της 30/4 ο Μιαούλης πληροφορήθηκε ότι ο καπουδάν μπέης με 2-3 φρεγάτες και άλλα μικρότερα πλοία βρισκόταν στη Μεθώνη. ΄Ορμησε σαν θύελλα εναντίον τους. Δυο πυρπολικά, το ένα ο Πιπίνος το κόλλησε σε μια μεγάλη φρεγάτα, ενώ το άλλο υπό το Γεώργιο Πολίτη κόλλησε σε ένα μικρότερο πλοίο. ΄Αλλοι 4 πυρπολητές τούς μιμήθηκαν, καταστρέφοντας πολλά εχθρικά. Γλύτωσαν μόνο όσα πρόλαβαν κι απομακρύνθηκαν.
β) Μετά την πτώση της Πύλου ο αιγυπτιακός στόλος απέπλευσε για την Κρήτη. Ο ελληνικός τον παρακολουθούσε. ΄Οταν ο αιγυπτιακός στόλος μπήκε στη Σούδα, ο ελληνικός επέστρεψε για να προστατέψει την ΄Υδρα και τις Σπέτσες από τυχόν επίθεση του τουρκικού στόλου. Κοντά στο Μαλέα ήρθε πληροφορία ότι ο τουρκικός στόλος στις 21/5 βρισκόταν ανατολικά της ΄Υδρας. Εναντίον του κινήθηκε και άλλη μοίρα υπό τους Γ. Σαχτούρη, Γ. Αποστόλη και Γ. Ανδρούτσο. Οι δυο αντίπαλοι συναντήθηκαν στις 23/5 μεταξύ Ευβοίας, Άνδρου, Κέας και Αττικής. Δόθηκε σκληρή μάχη ανάμεσα στον Καφηρέα και στην ΄Ανδρο. Η ναυμαχία κράτησε περί τις 10 ώρες. Κατά τις 3 μ.μ. οι ΄Ελληνες διέσπασαν την εχθρική παράταξη. Δυο πυρπολικά υπό τους Γιάν. Ματρόζο και Λάζ. Μουσούν επιτέθηκαν σε μια φρεγάτα με 66 κανόνια που μετέφερε και το ταμείο του στόλου και την τίναξαν στον αέρα. ΄Αλλο πυρπολικό υπό το Μανόλη Μπούτη πυρπόλησε μια κορβέτα 36 κανονιών. Τουρκικές απώλειες πάνω από 1100 άντρες. ¨Ελληνικές απώλειες: 3 νεκροί και 4 τραυματίες. Περί τα 30 μεταγωγικά κυριεύτηκαν από τους ΄Ελληνες.
γ) Στις 29/5 ο ενωμένος ελληνικός στόλος αναχώρησε από τη Μήλο και στις 31/5 έφθασε έξω από τη Σούδα. Εκεί συνάντησε τις προφυλακές του εχθρού, τις οποίες μετά από 2ωρη μάχη ανάγκασε να πάνε στο λιμάνι. Στις 2/6 30 περίπου εχθρικά πλοία βγήκαν από το λιμάνι και συγκρούστηκαν με ισάριθμα ελληνικά. ΄Εχασαν την υποναυαρχίδα τους, μια φρεγάτα 14 κανονιών και πλήρωμα 300 αντρών.
δ) Στις 12/6 το πλοίο «Νηρεύς» στα Βάτικα με κυβερνήτη τον Αθαν. Δ. Κριεζή ανατινάχθηκε, άγνωστο πώς, παρασέρνοντας στο θάνατο τον κυβερνήτη του και 48 ναύτες.
7. α) Ο Παπαφλέσσας έπεισε το Βουλευτικό και το Εκτελεστικό να τον εξουσιοδοτήσουν να στρατολογήσει άντρες και να συγκροτήσει στρατόπεδο για να αναχαιτίσει τον Ιμπραήμ. Στις 28/4 έφυγε από το Ναύπλιο, πήγε στην Τρίπολη, είδε τη γενική παράλυση και αναγκάστηκε να προτείνει την αποφυλάκιση των κρατούμενων στην ΄Υδρα οπλαρχηγών κτλ. Μετά πήγε στο Λεοντάρι όπου στρατολόγησε 1500 άντρες με τους οποίους στις 18/5 οχύρωσε το ορεινό χωριό Μανιάκι. Η κατάσταση που επικρατούσε στην Πελοπόννησο ήταν αποκαρδιωτική.
Εκείνη την περίοδο ο Κολοκοτρώνης δήλωνε σε δυο ξένους επισκέπτες του στη φυλακή πως αν τον ελευθέρωναν θα έδιωχνε τον Ιμπραήμ.
β) Η Κυβέρνηση, κάτω από την πίεση των γεγονότων, της κατάστασης και του λαού, στις 17/5 αποφυλάκισε τους αρχηγούς των Πελοποννησίων και τον Κολοκοτρώνη και εξέδωσε διάταγμα γενικής αμνηστίας. Στις 18/5 διόρισε τους Κολοκ. και Πετρ. Μαυρομιχάλη συναρχηγούς του πλησίον της Πύλου ελληνικού στρατοπέδου.
γ) Στις 20/5 έπεφτε στο Μανιάκι ο Παπαφλέσσας στην απεγνωσμένη προσπάθειά του ν’ αναχαιτίσει τον εχθρό. Ο Παπαφλ., σε αντίθεση με τον Ιμπραήμ, διέθετε πληροφορίες για τις προθέσεις και τις κινήσεις του Ιμπραήμ. Οι ΄Ελληνες, προτού προλάβουν να οχυρωθούν, δέχτηκαν την επίθεση του Ιμπραήμ με 3.000 στρατό. Μόλις εμφανίστηκαν οι Αιγύπτιοι, 1000 ΄Ελληνες εγκατέλειψαν τις θέσεις τους. Ο Παπαφλ. αποφάσισε να πολεμήσει με τους υπόλοιπους ελπίζοντας στην άφιξη ενισχύσεων. Η μάχη ήταν λυσσώδης, σώμα με σώμα. Το πτώμα του Παπαφλ, όπως και πολλών άλλων, βρέθηκε χωρισμένο σε σώμα και κεφάλι.
Στα χέρια των Αιγυπτίων έπεσαν σε λίγες μέρες η Αρκαδία, η Καλαμάτα και άλλες μεσσηνιακές κωμοπόλεις.
8. α) Η υποδοχή του αποφυλακισμένου Κολοκ. υπήρξε ενθουσιώδης και η εμφάνισή του αναπτέρωσε τις ελπίδες.
Μία από τις πρώτες ενέργειες του Κολοκ. ήταν να ζητήσει την κατεδάφιση των τειχών της Τρίπολης για να μην τα αξιοποιήσει ο Ιμπραήμ. ΄Επειτα ζήτησε από την Κυβέρνηση το διορισμό του Ανδρ. Μεταξά ως υπουργό Πολέμου. Επόμενες κινήσεις: 1) εκτεταμένη στρατολόγηση, 2) επιβολή πειθαρχίας, 3) οργάνωση της επιμελητείας για το στρατό. Για την επίβλεψη όλων αυτών ορίστηκε 3μελής επιτροπή από τους Λυκούργο Κρεστενίτη, Νικ. Μπούκουρα και Ηλ. Καράπαυλο.
Ο Κολοκ. συγκέντρωσε τα στρατεύματά του (6.000 περίπου) στα Δερβένια και στο Μακρυπλάγι ανάμεσα στην Αρκαδία και στη Μεσσηνία. Ο Ιμπραήμ αντέδρασε αστραπιαία με 8.000 πεζούς, το ιππικό και τα ορεινά πυροβόλα του, προτού προλάβει ο Κολοκ. να κλείσει το στενό της Σορώκας. Ο Κολοκ. βρέθηκε στο χωριό ΄Ακοβο όπου κάλεσε και όσους βρίσκονταν στο Δερβένι. Σε λίγο ο Γ. Γιατράκος με 800 άντρες πήρε θέση στο χωριό Δυρράχι. Ακολούθησαν οι Καν. Δεληγιάννης και Γενν. Κολοκοτρώνης με 3000 άντρες Αυτοί οχυρώθηκαν στο βουνό Τραμπάλα. Με το ξημέρωμα της 6/6 οι Αιγύπτιοι όρμησαν ακάθεκτοι κατά των Ελλήνων της Τραμπάλας. Ο Γιατράκος έσπευσε να βοηθήσει αλλά αποκρούστηκε από τον εχθρό. Η μάχη, της οποίας το κύριο βάρος έφερε ο Γενν. Κολοκ., κράτησε όλη μέρα και τη νύχτα. Στις 7/6 ο Ιμπραήμ τοποθέτησε πυροβολαρχία στο απέναντι βουνό απόπου σφυροκοπούσε τις ελληνικές θέσεις.
Ο Θ. Κολοκ., διαβλέποντας ότι οι ΄Ελληνες κινδύνευαν να αιχμαλωτιστούν, τους διαμήνυσε να πολεμήσουν όλη μέρα και τη νύχτα να φύγουν από τα δυτικά προς το ΄Ισαρι. ΄Ετσι έγινε, αλλ’ η φυγή δεν ήταν εύκολη μέσα στην αφέγγαρη νύχτα. Αυτή η 3ήμερη μάχη άφησε πίσω της 700 Αιγυπτίους νεκρούς και 110 ΄Ελληνες νεκρούς και τραυματίες.
β) Οι συνέπειες από την ήττα στην Τραμπάλα ήταν θλιβερές. Πολλοί λιποτάχτησαν. Οι Κολοκοτρωναίοι, ο Πλαπούτας, ο Καν. Δεληγιάννης, ο Παπατσώνης κ.ά. στις 12/6 στρατοπέδευσαν στο Χρυσοβίτσι. Ο Κων. Μαυρομιχάλης με τους άντρες του έφυγαν για τους Μύλους.
Ο Κολοκ. ειδοποίησε τους Τριπολιτσιώτες να κάψουν την πόλη και να την εγκαταλείψουν. Επικράτησε πανικός. Στις 11/6 μπήκαν οι Αιγύπτιοι στην Τρίπολη, αφού λεηλάτησαν και έκαψαν στο διάβα τους τα χωριά κι αιχμαλώτισαν πολλούς άμαχους. Το πρωί της 12ης Ιουν. ο Ιμπραήμ με 6.000 άντρες έφθασε έξω από το Ναύπλιο.
Η απειλή για το Ναύπλιο ήταν σοβαρή και άμεση. Η Κυβέρνηση κινήθηκε δραστήρια με πρωταγωνιστή τον υπουργό Πολέμου Ανδρ. Μεταξά: αποσυμφόρηση της πόλης από τους πρόσφυγες, εφοδιασμός σε τρόφιμα κτλ.
Από την πλευρά του ο Θ. Κολοκ. στην Καρύταινα επιδόθηκε σε ανασύνταξη των δυνάμεών του.
γ) Επόμενο βήμα η οχύρωση των Μύλων, μικρό χωριό κοντά στο Ναύπλιο, σε επίκαιρη θέση, θαυμάσιο προκάλυμμα για την άμυνα του Ναυπλίου. Την οχύρωση ανέλαβε ο Μακρυγιάννης. Μετά 2-3 μέρες άρχισαν να έρχονται ενισχύσεις: Χατζημιχάλης, Κ. Μαυρομιχάλης, Δ. Υψηλάντης κ.ά. Ως τις 12/6 συγκεντρώθηκαν περί τους 480 άντρες.
Ο Ιμπραήμ στις 13/6 βρέθηκε μπροστά στους Μύλους με 6.000 στρατό. Οι προφυλακές του, αθέατες, σχεδόν έπιασαν στον ύπνο την ελληνική φρουρά. Την κατάσταση έσωσε ο Μακρυγιάννης, που τον ξύπνησε ένα επίμονο όνειρο..... Ο Ιμπραήμ κατέλαβε το ΄Αργος και ξαπλώθηκε σε όλη τη γύρω περιοχή και όλη τη μέρα αδράνησε. Αυτό διευκόλυνε το Μακρυγιάννη στη συμπλήρωση της οχύρωσης.
Στο μεταξύ δυο ψαριανά πλοία έφεραν κάμποσους Κρητικούς. Οι ΄Ελληνες αρχηγοί κατέλαβαν διάφορες επίκαιρες θέσεις. Οι Αιγύπτιοι τους κύκλωσαν. Το απόγευμα εξαπέλυσαν σφοδρή επίθεση. Τρεις επιθέσεις τους αποκρούστηκαν από το Μαυρομιχάλη. Ο Μακρυγιάννης σε άλλο σημείο δέχθηκε έντονη πίεση και υποχώρησε. Η ορμητικότητα, όμως, του εχθρού δε μειωνόταν. Ο Μακρυγιάννης διαπίστωσε ότι αυτή οφειλόταν στις παροτρύνσεις των αξιωματικών τους. Εναντίον αυτών έστρεψαν τα πυρά τους. Αυτό έφερε αποτέλεσμα: οι ΄Ελληνες πέρασαν στην αντεπίθεση με τα σπαθιά. Στη μάχη ρίχτηκε και ο Υψηλάντης με τους Κρητικούς του. Ο Ιμπραήμ διέταξε αντεπίθεση. Οι ΄Ελληνες επανήλθαν στις προηγούμενες θέσεις τους όπου ανασυντάχθηκαν και αντεπιτέθηκαν και απώθησαν τους Αιγυπτίους. Νέα αντεπίθεση του εχθρού και οπισθοχώρηση των Ελλήνων. Κινδύνεψε ο Μακρυγιάννης.
Μεσολάβησε ανάπαυλα. ΄Ηρθαν ξεκούραστες δυνάμεις από το Ναύπλιο και το παλληκάρι του Ολύμπου Μήτρος Λιακόπουλος. Επιχειρήθηκε τρίτη ελληνική αντεπίθεση από τρεις μεριές με τους Λιακόπουλο, Μακρυγιάννη και Γκίκα. Οι Αιγύπτιοι αποκρούστηκαν. Τραυματίστηκε ο Μακρυγιάννης. ΄Ηταν η πρώτη νίκη των Ελλήνων μετά από πολλές ήττες. Το Ναύπλιο σώθηκε.
δ) Η Κυβέρνηση τίμησε τους πρωταγωνιστές των Μύλων, ιδιαίτερα δε το Μακρυγιάννη.
Την ίδια νύχτα, 13/6, ο εχθρός αποσύρθηκε στο Κεφαλάρι. Στις 15/6 υπήρχαν ενδείξεις ότι ο Ιμπραήμ ετοιμαζόταν για νέα επίθεση. Πράγματι, εμπροσθοφυλακή από ιππείς κινήθηκε προς την ΄Αρεια και απώθησε την ελληνική φρουρά. Σε λίγο, όμως, ήρθαν από το Ναύπλιο ενισχύσεις, αντεπιτέθηκαν κι έδιωξαν τους Αιγυπτίους. Συνάφθηκε νέα αμφίρροπη μάχη, αλλ’ αυτή τη φορά άρχισαν δράση και τα κανόνια του Παλαμηδίου. Την επομένη το πρωί έληξε η μάχη με οριστική υποχώρηση των Αιγυπτίων. Πήγαν στο ΄Άργος που το λεηλάτησαν και το έκαψαν. Αυτό ήταν το ουσιαστικό τέλος της εκστρατείας του Ιμπραήμ στην Αργολίδα.
ε) Η εχθρική δραστηριότητα και η απειλή που αυτή συνιστούσε ανάγκασαν τη Διοίκηση να συνειδητοποιήσει την ανάγκη συγκρότησης τακτικού στρατού. Αυτό αναγνωρίστηκε και από άτακτους αρχηγούς.
Η υλοποίηση αυτής της απόφασης άρχισε αμέσως. Συγκροτήθηκε έτσι το πρώτο τακτικό σύνταγμα υπό τον Παναγ. Ρόδιο. Η λαμπρή εμφάνιση αυτής της μονάδας προκάλεσε αντιδράσεις. Στις 10/5 ψηφίστηκε ο ν. 10 «Περί της κατ’ απογραφήν στρατολογίας», που καθόριζε την υποχρεωτική στρατολόγηση ανά 100 κατοίκους έναν άντρα 18-30 ετών.
9. Οι Αιγύπτιοι έλεγχαν πλέον όλους τους γύρω από την Τρίπολη κάμπους. Το πλησιέστερο ελληνικό στρατόπεδο απείχε 8-10 ώρες, στα Βέρβαινα. Ο Κολοκ. πάσχιζε απεγνωσμένα για ανεύρεση μαχητών. Αυτά ήταν τ’ αποτελέσματα της ήττας στα Τρίκορφα.
Ο Κολοκ. έστησε το στρατηγείο του στα Μαγούλιανα όπου συγκεντρώνονταν σιγά-σιγά τα νέα κύτταρα ανασύστασης ενός στρατοπέδου. Την 1η και 2α Ιουλ. έφυγαν από εκεί και κατέλαβαν το Διάσελο της Αλωνίσταινας για να επιτεθούν ξαφνικά κατά των Αιγυπτίων. Εναντίον τους κινήθηκαν 500 πεζοί και λίγοι ιππείς Αιγύπτιοι, οι οποίοι χτύπησαν στο ανατολικό τμήμα της Αλωνίσταινας. Οι οχυρωμένοι, όμως, άντρες των Νοταρά, Γενν. Κολοκοτρώνη και Ανδρ. Λόντου τούς απέκρουσαν. Σε λίγο ενισχύθηκαν και από τον Πλαπούτα κι έτρεψαν σε φυγή τον εχθρό, σκοτώνοντας 100 κι αιχμαλωτίζοντας 15. ΄Εφθασαν νέες, περισσότερες, εχθρικές δυνάμεις, αλλά και στους ΄Ελληνες προστέθηκαν οι Θ. Κολοκ., Ανδρ. Ζαΐμης και Καν. Δεληγιάννης. Οι ΄Ελληνες, ενθαρρημένοι, επιτέθηκαν ορμητικά κι απώθησαν τον εχθρό.
10. Ο Ιμπραήμ, οργισμένος, έστειλε κατά των Ελλήνων 4.000 πεζούς και 1.000 ιππείς, ενώ ακολουθούσε από άλλη κατεύθυνση και ο ίδιος με άλλο τμήμα. Ως το Διάσελο της Αλωνίσταινας δε συνάντησαν αντίσταση. Οι Ελληνες, 3.000, είχαν μετακινηθεί στην κωμόπολη Μαγούλιανα. Εκεί οι οπλαρχηγοί αποδέχτηκαν και υπέγραψαν την «Παρακαταθήκην της ελευθερίας, εθνικής ανεξαρτησίας και της πολιτικής υπάρξεώς» τους, θέτοντας την τύχη του Ἔθνους στην απόλυτη υπεράσπιση της Μεγ. Βρετανίας, βάσει σχεδίου που έφερε από τη Ζάκυνθο ο Χριστόφ. Ζαχαριάδης.
Οι αιγυπτιακές δυνάμεις πλησίαζαν τις 20.000. Ακολούθησαν τους ΄Ελληνες και στα Μαγούλιανα. Κατέκλυσαν τα γύρω βουνά. Οι Κολοκ. κ.ά. βγήκαν να πολεμήσουν στα βουνά. Οι Ζαΐμης κ.ά. έμειναν να πολεμήσουν στο χωριό. Λίγο πριν κυκλωθούν οι ΄Ελληνες εγκατέλειψαν τα Μαγούλιανα και πήγαν στη θέση Λάκκα της Αμπούς. Εκεί συνάντησαν χιλιάδες τρομοκρατημένους πρόσφυγες. Οι αρχηγοί των Ελλήνων έφθασαν, κυνηγημένοι κι απελπισμένοι, στα Λαγκάδια. Εκεί χωρίστηκαν: ο Ζαΐμης προς τα Καλάβρυτα, οι Γενν. Κολοκ. και Δεληγιανναίοι συνόδευσαν πρόσφυγες προς το Ναύπλιο. Ο Ιμπραήμ συνέχισε να τους καταδιώκει. Η μισή επαρχία της Καρύταινας καταστράφηκε. Οι Αιγύπτιοι επέστρεψαν στην Τρίπολη.
11. Ο Θ. Κολοκ. αποσύρθηκε στη Στεμνίτσα και από κει συνέχισε τον κλεφτοπόλεμο κατά των Αιγυπτίων. Αυτοί, με ορμητήριο την Τρίπολη, λεηλατούσαν και κατέστρεφαν την περιοχή, αιχμαλώτιζαν κατοίκους και άρπαζαν ζώα.
12. Στα Βέρβαινα συγκεντρώθηκαν 4.000 περίπου άντρες υπό τους Δημ. Υψηλάντη και Κυρ. Μαυρομιχάλη. ΄Ηρθε και ο Θ. Κολοκ. Επιτέθηκε ο Ιμπραήμ με 8.000 άντρες και οι ΄Ελληνες διασκορπίστηκαν. Σε λίγες μέρες το στρατόπεδο ανασυστήθηκε, καθώς και νέο στον ΄Αγιο Πέτρο. Γενικός αρχηγός ορίστηκε ο Θ. Κολοκ. Αυτό δυσαρέστησε τον Υψηλάντη.
Με πρόταση του Κολοκ, ορίστηκε νέα 3μελής Επιτροπή (πολέμου) από τους Αναστ. Λόντο, Κ. Δεληγιάννη και Κων. Δεληγιάννη (Ηπειρώτης αυτός). ΄Εδρα της Επιτροπής ορίστηκε το ΄Αργος. Οι 5.000 στρατιώτες του Αγ. Πέτρου, μολονότι είχαν όλα τα εφόδια να πολεμήσουν, ήταν τρομοκρατημένοι από τις επιτυχίες του Ιμπραήμ. Η Κυβέρνηση ήταν αντίθετη με τον κλεφτοπόλεμο που διεξήγαγε ο Κολοκ. ΄Ηταν, όμως, το μόνο που θα μπορούσε να κάμει τη δεδομένη στιγμή και υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες. Η φθορά δε που προκαλούσε στον Ιμπραήμ δεν ήταν ευκαταφρόνητη. Ανάμεσα στον Κολοκ. και στον Ιμπραήμ ανταλλάσσονταν προκλήσεις.
13. Μετά τα Βέρβαινα ο Ιμπραήμ αποφάσισε να εκστρατεύσει εναντίον του Μυστρά και της Μεσσηνίας. Αρχηγό του στρατού της Τρίπολης άφησε τον αρνησίθρησκο Γάλλο αξιωματικό Seve ή Σουλεϊμάν μπέη. Ως στόχο έβαλε την καταστροφή αυτών των περιοχών.
Εκμεταλλευόμενος την απουσία του Ιμπραήμ από την Τρίπολη, ο Κολοκ. αποφάσισε να επιτεθεί κατά της Δαβιάς και της Πιάνας, κέντρων ανεφοδιασμού των Αιγυπτίων της Τρίπολης. Απότερος στόχος του η ανασύσταση του στρατοπέδου των Τρικόρφων. Στους Πλαπούτα, Νικήτα Σταματελλόπουλο και Δ. Δεληγιάννη ανέθεσε την παρενόχληση του Ιμπραήμ στη Μεσσηνία. Αρχηγό του στρατοπέδου των Βερβαίνων άφησε τον Ανδρ. Λόντο. Οι Κολοκοτρώνης και Ζαΐμης στις 7/8 έφθασαν στο Διάσελο της Αλωνίσταινας. Από εκεί στις 11/8 διέταξε το πλησίασμα στις εχθρικές θέσεις. Στις 12/8 άρχισε η επίθεση στον τομέα πάνω από την Πιάνα, χτυπώντας τούς οχυρωμένους στο Καστράκι Αιγυπτίους. Οι ΄Ελληνες διέλυσαν δυο λόφους, αιχμαλώτισαν 25 και κυρίευσαν πολλά λάφυρα από τους Αιγυπτίους που έτρεξαν ως ενισχύσεις. Παρά τον κακό συντονισμό των Ελλήνων, οι Αιγύπτιοι της Δαβιάς αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στην Τρίπολη. Και την Πιάνα αναγκάστηκαν τελικά να εγκαταλείψουν. Ακολούθησε επίθεση και κατά του Χρυσοβιτσίου, το οποίο κυριεύτηκε. Στις 14/8 1800 Αιγύπτιοι, υπό τον Σουλεϊμάν που είχαν εισχωρήσει στο «Κοτρώνι του μύλου» αναδιπλώθηκαν στο Παλιόκαστρο της Δαβιάς. Και εκεί δέχτηκαν επίθεση οι Αιγύπτιοι, αλλά εξαιτίας μιας εσφαλμένης πληροφορίας για κινήσεις του Ιμπραήμ, υποχρεώθηκαν οι ΄Ελληνες σε λίγες ώρες ν’ αποσυρθούν στα πλησίον στρατόπεδά τους.
Η μάχη της Δαβιάς στοίχισε στους Αιγυπτίους 500 νεκρούς. Ακόμη στη Δαβιά και στην Πιάνα οι ΄Ελληνες έκαψαν και κατέστρεψαν 8 μύλους. Αυτές οι επιτυχίες των Ελλήνων ανάγκασαν τον Ιμπραήμ να επανέλθει στην Τρίπολη.
Το Σεπτέμβριο ο Ιμπραήμ εξεστράτευσε και πάλι κατά του Μυστρά και της Μεσσηνίας.
Ο Κολοκ. αποφάσισε να του επιτεθεί. Διέταξε μετακινήσεις σε επίκαιρες θέσεις των διαφόρων μονάδων. ΄Ενα εχθρικό σώμα κοντά στο Γεράκι χτυπήθηκε από το Στάικο Σταϊκόπουλο αφήνοντας αρκετούς νεκρούς.
Ο Ιμπραήμ κατευθύνθηκε στα Τρίνησα. Εκεί υπήρχαν δυο πύργοι, οι Καμάρες και το Καστέλι. Σε αυτούς ήταν οχυρωμένοι οι Κώστας Σουλιώτης με 130 άντρες, και Χρόνης Μινόπουλος με 30. Πολέμησαν-αντιστάθηκαν επί 32 ώρες. Οι Αιγύπτιοι τελικά εισχώρησαν στον περίβολο του πύργου, όπου ήταν ο Σουλιώτης, και έβαλαν φωτιά. Τη στιγμή που ορμούσαν και στον άλλο πύργο παρενέβη ο Σουλεϊμάν μπέης και πρότεινε την έξοδο των πολιορκημένων με εξασφάλιση της ζωής τους. Ο Ιμπραήμ, όμως, παρασπόνδησε και τους φόνευσε.
Στο χωριό Βρονταμά 300 κάτοικοι κατέφυγαν στο μοναστήρι Ζωοδόχος Πηγή, χτισμένο σε σπηλιά. Αρνήθηκαν να υποταχθούν και οι περισσότεροι κάηκαν από εμπρηστικές ύλες που έριξαν οι Αιγύπτιοι στη σπηλιά.
15. Στα τέλη Σεπτ. ο Ιμπραήμ με δύναμη 5.000 πήγε στα μεσσηνιακά κάστρα όπου περίμενε ενισχύσεις.
16. Η Κυβέρνηση ήταν προσανατολισμένη στην ανασύσταση του τακτικού στρατού. Στο Ναύπλιο ήρθε με σύσταση του Μαυροκορδάτου ο Γάλλος φιλέλληνας συνταγματάρχης των Γενικών Επιτελών Φαβιέρος. Η Κυβέρνηση τον διόρισε διοικητή των τακτικών στρατευμάτων. Η τελετή παράδοσης από τον μέχρι τότε διοικητή Παν. Ρόδιο έγινε στις 30/7 στο Ναύπλιο. Ο Ρόδιος παραιτήθηκε. Ο Φαβιέρος επιδόθηκε με ζήλο στην οργάνωση του στρατού. Ενθουσιώδης υπήρξε και η προσέλευση νέων να ενταχθούν στο στρατό. Γενναίες προσφορές υπήρξαν και σε πολεμικό υλικό. Σχηματίστηκε και σώμα πυροβολικού, του οποίου διοικητής ορίστηκε ο Εμμ. Καλλέργης.
Στις αρχές Σεπτ., και ενώ ο Ιμπραήμ βρισκόταν στο Μυστρά, ο Φαβιέρος αποφάσισε να καταλάβει την Τρίπολη. Λόγω κακής οργάνωσης, όμως, απλώς έφθασε νύχτα με τους 4 λόχους του έξω από τα τείχη της πόλης και υποχρεώθηκε να φύγει. Γι’ αυτή του την απερίσκεπτη ενέργεια επικρίθηκε, αν και αμφισβητείται ποιος ήταν ο εμπνευστής της.
Αυτή η αποτυχία δεν ανέστειλε την προσπάθεια οργάνωσης του στρατού. Μέσα στον Οκτώβριο σχηματίστηκαν δυο τάγματα από 4 λόχους το καθένα. Ως έδρα του στρατού επιλέχτηκε η Αθήνα. Το ένα τάγμα έμεινε στο Ναύπλιο για την ασφάλειά του.
17. Στις 12/10 ήρθαν στην Πύλο οι αιγυπτιακές ενισχύσεις που περίμενε ο Ιμπραήμ. Στη συνέχεια ο Ιμπραήμ με τις μισές δυνάμεις του κατευθύνθηκε στη λιμνοθάλασσα της Αγουλινίτσας. Εκεί τον περίμεναν πολλοί ΄Ελληνες γνώστες της περιοχής, οι οποίοι με τα 100 περίπου πλοιάριά τους του προκάλεσαν αρκετή φθορά. Από εκεί ο Ιμπραήμ πέρασε τον Αλφειό και ξεχύθηκε στον εύφορο κάμπο του Πύργου και της Γαστούνης σκορπίζοντας το φόβο και την καταστροφή. Αντίσταση, διήμερη, συνάντησε στο Βαρθολομιό. Η μάχη ήταν σκληρή.
Στις 13/11 ο Ιμπραήμ αναχώρησε για την Πάτρα και το Μεσολόγγι. Οι κάτοικοι της περιοχής ανάσαναν.
Δυσαρεστημένοι Αλβανοί μισθοφόροι της Τρίπολης ήρθαν σ’ επαφή με τον Κολοκ. και υποσχέθηκαν να τον βοηθήσουν στην ανακατάληψη της πόλης εάν τους επέτρεπε να γυρίσουν με τα υπάρχοντά τους στην πατρίδα τους. Ο Κολοκ. δέχτηκε, αλλά μέλη του Εκτελεστικού αμφέβαλλαν για την επιτυχία. Ο Κολοκ. συγκέντρωσε 2.500 στρατό στη Βερτσοβά όπου ήρθε και ο Κ. Μαυρομιχάλης με τους άντρες του. Στις 27 προς 28/12 ο ελληνικός στρατός ξεκίνησε και χωρισμένος σε τμήματα κατευθύνθηκε σε διάφορες πύλες της Τρίπολης. Το τολμηρό αυτό εγχείρημα βασίστηκε στον αιφνιδιασμό αλλά ο εχθρός ήταν πληροφορημένος για την επιχείρηση από ελληνικά δημοσιεύματα και από δυο Βουλγάρους που εξαγόρασαν. Μόλις ο Κολοκ. διαπίστωσε ότι ο εχθρός τους περίμενε, διέταξε υποχώρηση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου