2. Η δεύτερη φάση

      1. Ο εμφύλιος δεν έληξε δυστυχώς. ΄Ενα μικρό διάλειμμα έκαμε. Στα μέσα του 1824 θα άρχιζε η δεύτερη φάση του. Από τους κόλπους των νικητών της πρώτης θα ξεπηδούσε αυτή. Οι νικητές χωρίστηκαν στα δύο, στους εκπροσώπους της στρατιωτικής και πολιτικής φατρίας της Πελοποννήσου, από τη μια, και στους Υδραιοσπετσιώτες και Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς, από την άλλη. Διεκδικούμενο λάφυρο η εξουσία.

      Στις 9/7 το Εκτελεστικό ίδρυσε τέσσερα στρατόπεδα: στην Αχαΐα (με τους Λόντο-αρχηγός, Ζαΐμη, Δεληγιανναίους, γιους του Κολοκ. και Ιω. Νοταρά), στην Ηλεία, στη Μεσσηνία και στα Δερβενοχώρια (αρχηγός ο Διον. Ευμορφόπουλος). Βασικός σκοπός της ίδρυσής τους ήταν η αντιμετώπιση της επικείμενης αιγυπτιακής απόβασης. Παράλληλα, όμως, επιδιώχθηκε και η περιθωριοποίηση σημαντικών καπεταναίων (Θ. Κολοκ., Ζαΐμη, Νικηταρά κ.ά.). Αυτοί αντέδρασαν. Με επικεφαλής το Θ. Κολοκ. και το Μαυρομιχάλη συγκεντρώθηκαν στο Αγριλόβουνο και στις 17/7 υπέγραψαν συμφωνητικό συνεργασίας. Δυσαρέσκειες ανέκυψαν και μέσα στα στρατόπεδα, κυρίως σ’ εκείνο της Αχαΐας. Στρατηγικός στόχος του Κουντουριώτη ήταν να εξουδετερώσει τελείως τους Πελοποννήσιους άρχοντες. Γιαυτό αγνόησε προσπάθεια συμφιλίωσης των Ζαΐμη, Λόντου, και Ιω. Νοταρά με τη μεσολάβηση των Ασημ. Φωτήλα και Παν. Νοταρά (20/9).

     2. Το φθινόπωρο ήταν περίοδος εκλογών για την ανανέωση των προεδρείων του Εκτελεστικού και του Βουλευτικού. Διαμορφώθηκαν δυο παρατάξεις, η πελοποννησιακή και η αντιπελοποννησιακή. Η πρώτη επιδίωκε την εκλογή του Ζαΐμη ως Προέδρου του Βουλευτικού και την αντικατάσταση στο Εκτελεστικό των Κωλέττη και Αναγν. Σπηλιωτάκη με τους Σπ. Τρικούπη και Ασ. Φωτήλα. Η δεύτερη, του Κουντουριώτη, επιδίωκε να μείνουν τα πράγματα ως έχουν. Το Βουλευτικό συνεδρίασε (με 60 αντιπροσώπους) 1-3/10 όπου επικράτησε η παράταξη του Κουντουριώτη.

      3. Σταθερή επιδίωξη των κυβερνητικών ήταν η ταπείνωση κι εκμηδένιση των Πελοποννησίων. Οι αντίπαλοί της επιδίωκαν με κάθε τρόπο τη σύγκληση εθνοσυνέλευσης. Τα πράγματα επιδεινώθηκαν όταν (λόγω ασθένειας του Κουντουριώτη και θανάτου του Μπότσαρη) την εξουσία ασκούσε σχεδόν μόνος (12/10 - 30/11) ο φιλόδοξος Κωλέττης. Με δυο αποφάσεις του έδωσε το έναυσμα για την έναρξη του νέου εμφυλίου. Αποφάσισε: α) στις 13/10 τη διάλυση των στρατοπέδων της Μεσσηνίας και Ηλείας, τη στενή πολιορκία της Πάτρας και το διορισμό του Δ. Πλαπούτα ως συναρχηγού στις επιχειρήσεις· β) στις 14/10 την τιμωρία των κατοίκων της Αρκαδιάς και του Λεονταρίου για άρνηση καταβολής των φόρων. Το Βουλευτικό είχε αντιρρήσεις και για τις δύο αυτές αποφάσεις. Πρότεινε ειρηνικό συμβιβασμό, αλλά απορρίφθηκε από το Εκτελεστικό. Ο Παπαφλέσσας ανέλαβε να εφαρμόσει την κυβερνητική απόφαση.

   Ο Λόντος αρνήθηκε να μοιραστεί την αρχηγία με τον Πλαπούτα. ΄Εστειλε (27/10) υπόμνημα διαμαρτυρίας, στο οποίο διατυπώνονταν και κατηγορίες κατά της κυβέρνησης. Μετά αποσύρθηκε. Στις 4/11 η Βουλή τον κάλεσε σε απολογία.

    Με υπόδειξη του Κωλέττη η κυβέρνηση επιδίωξε τη συμμαχία και συνεργασία των Ρουμελιωτών. Πρώτος ανταποκρίθηκε ο φρούραρχος των Αθηνών Ιω. Γκούρας, για να ισχυροποιήσει τη θέση του έναντι του Οδ. Ανδρούτσου. Τον Γκούρα μιμήθηκαν και οι Καραϊσκάκης (παρά την αντίδραση του Μαυροκορ.) και Πανουργιάς.

   4. Μπροστά στον κίνδυνο ενός γενικευμένου εμφυλίου, άνθρωποι μετριοπαθείς και συνετοί επιχείρησαν ν’ αποτρέψουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο, προτείνοντας τη σύγκληση Εθνικής Συνελεύσεως. ΄Ενας από αυτούς ήταν και ο Παλ. Πατρών Γερμανός. Δεν τον άφησε, όμως, ο Παπαφλέσσας που, μαζί με τον Κωλέττη, ήθελαν την ένοπλη αναμέτρηση.

   Συμφιλιωτικές πρωτοβουλίες ανέλαβαν και τα μέλη του Εκτελεστικού Φωτήλας και Σπηλιωτάκης. Ο Φωτήλας μάλιστα, μη θέλοντας να συμπράξει σε διώξεις αντιπάλων, παραιτήθηκε. Αυτό βόλευε τα σχέδια του Κωλέττη, που προώθησε στη θέση του τον Κων/νο Μαυρομιχάλη, για να προσεταιριστεί τους Μαυρομιχαλαίους. Ο Π. Πατρών Γερμανός επανήλθε (10/11) παρακαλώντας τον Κουντουριώτη για σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης.

      5. Στις 22/10 ο Παπαφλέσσας με ισχυρές αλλά ετερόκλιτες δυνάμεις εισέβαλε στην Αρκαδία νικηφόρα. Εναντίον του έσπευσαν δυνάμεις από το στρατόπεδο της Αχαΐας υπό τους Γενναίο και Πάνο Κολοκοτρωναίους και τον Αν. Δεληγιάννη. Ανάγκασαν τον Παπαφλέσσα να επιστρέψει στο Ναύπλιο.

    Eνθαρρημένοι οι αντικυβερνητικοί, κινήθηκαν να καταλάβουν την Τρίπολη. Καθοδόν ο Πάνος Κολοκ. έπεσε σε ενέδρα και φονεύθηκε (13/11). Ο θάνατός του συγκλόνισε τον πατέρα του και επηρέασε την επιχείρηση κατάληψης της Τρίπολης. Στις 14/11 ο Γενναίος Κολοκ. δέχθηκε, στο Καμάρι, αιφνιδιαστική επίθεση του Βάσου (ή των δυσαρεστημένων δικών του στρατιωτών). Στο Καμάρι οι κυβερνητικοί υπό τον Βάσο ηττήθηκαν και κατέφυγαν στους Μύλους.

   Στη συνέχεια οι αντικυβερνητικοί κατέλαβαν όλες τις διαβάσεις που οδηγούσαν από την Αργολίδα στην Τρίπολη. Το Εκτελεστικό, ανήσυχο, αναγκάστηκε να στείλει στους Ζαΐμη, Λόντο και Νοταρά τον υπουργό Θρησκείας Ανδρούσης Ιωσήφ και το βουλευτή Γ. Καλαρά ως «ειρηνοποιούς». Οι δυο απεσταλμένοι συναντήθηκαν στις 21/11 με τους Ζαΐμη και Ιω. Νοταρά, οι οποίοι όμως αρνήθηκαν το συμβιβασμό και απαίτησαν τη σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης.

      6. Η Κυβέρνηση, αποδεσμευμένη πλέον, ανέθεσε στους Βάσο και Χατζηχρήστο την επίθεση κατά των αντιπάλων της. Η εκστρατεία άρχισε στις 28/11 από το Χατζηχρήστο. Εναντίον τους ο Θ. Κολοκ. έστειλε το γιο του Γενναίο. Τον αντιμετώπισε αποτελεσματικά ο Χατζηχρήστος και στις 2/12 εισήλθε στην Τρίπολη. Σε λίγο έφθασαν και οι Βάσος και Καλλέργης. Οι Σουλιώτες και Ρουμελιώτες εγκατέλειψαν τους αντικυβερνητικούς, οι οποίοι αποσύρθηκαν από την Τρίπολη. Ο Πλαπούτας προσφέρθηκε να αναλάβει νέα συμφιλιωτική προσπάθεια. Ο Θ. Κολοκ. αποσύρθηκε στη Στεμνίτσα. Η κεντρική Πελοπόννησος περιήλθε στον έλεγχο της Κυβέρνησης

   7. Στις 23/11 ρουμελιώτικα και θεσσαλομακεδονικά στρατεύματα υπό τον Γκούρα πέρασαν τον Ισθμό. Συγκεντρώθηκαν στην Κόρινθο. Οι πολιορκητές του Ακροκορίνθου Λόντος και Νοταράδες εξεπλάγησαν όταν ο Γκούρας τους διαμήνυσε ότι σκοπεύει να τους επιτεθεί. Την ίδια έκπληξη ένιωσαν και οι συνεργάτες του Γκούρα Γ. Δυοβουνιώτης και Ν. Πανουργιάς όταν διαπίστωσαν ότι δε θα συνέπρατταν με τους αντικυβερνητικούς.

     Η γενική αρχηγία αυτού του στρατεύματος ανατέθηκε στον Κωλέττη. Η παρουσία τους δε στην Πελοπόνν. σήμαινε τη διάλυση των αντικυβερνητικών. Η κυβέρνηση στις 2/12 διακήρυξε ότι δεν αναγνωρίζει τα στρατιωτικά σώματα που βρίσκονται υπό τους Λόντο, Νοταρά, Κολοκοτρωναίους και Κων. Δεληγιάννη.

    Οι Ιω. Νοταράς και Λόντος με την παρουσία των Ρουμελιωτών έλυσαν την πολιορκία του Ακροκορίνθου. Ο Λόντος κατέφυγε στα Καλάβρυτα, ενώ ο Νοταράς, για ν’ αποφύγει την αδελφοφαγία, παραδόθηκε (9/12) και οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος στο Ναύπλιο. Συνελήφθη και ο πατέρας του. Παρά ταύτα οι Ρουμελιώτες διέπραξαν αγριότητες στην Κορινθία. Ο Γκούρας, αφού άφησε στα Τρίκαλα Κορινθίας 300 στρατιώτες να λεηλατούν κτλ., κατευθύνθηκε στο Αίγιο.

     8. Στις 3/12 αποβιβάστηκαν στο Αίγιο 3.000 Ρουμελιώτες υπό τους Κ. Τζαβέλλα, Λ. Βέικο, Χρ. Περραιβό, Κ. Μπότσαρη, Α. Ίσκο κ.ά., προερχόμενοι από τα Σάλωνα. Μαζί τους ήρθε και ο Καραϊσκάκης, αυτόκλητος. Αρχικά ξεκίνησαν για να ενταχθούν στους αντικυβερνητικούς, αλλά τελικά προσχώρησαν στον Γκούρα, για τον «παρά». Τα δύο ρουμελιώτικα σώματα συναντήθηκαν στο Αίγιο. Το δεύτερο κατευθυνόταν στα Καλάβρυτα. Οι Λόντος και Ζαΐμης κατέληξαν στην Κερπινή όπου οχυρώθηκαν. Ο Κωλέττης (στις 12/12) διέταξε τους Καραϊσκάκη, Τζαβέλλα, Μπακατσέλλο κ.ά. να καταλάβουν την Κερπινή. Την υπερασπίζονταν 400 περίπου άντρες που οχυρώθηκαν σε 8 σπίτια-πύργους. Προστέθηκε και ο Νικηταράς με μικρή δύναμη. Τα ρουμελιώτικα και σουλιώτικα σώματα πολιόρκησαν την κωμόπολη κι επιτέθηκαν. Η μάχη κράτησε 4 μέρες. Οι πολιορκημένοι, χωρίς εφόδια, εγκατέλειψαν τη νύχτα της 17^ης Δεκ. τις θέσεις τους και κατευθύνθηκαν στην Ηλεία. Οι νικητές επιδόθηκαν σε λεηλασία της κωμόπολης.

     9. Ο Κωλέττης δεν θα έπαυε να καταδιώκει προπάντων το Ζαΐμη. Οι Ζαΐμης, Λόντος και Νικηταράς έφθασαν στη Γαστούνη κι επειδή ένιωθαν ανασφαλείς πέρασαν με 3 πλοία και 100 οπαδούς τους στο Μεσολόγγι, με άδεια της συνέλευσης του Αιτωλικού και του Μαυροκορδάτου. Οι φυγάδες βρήκαν κατανόηση. Ο Δ. Μακρής πήρε στην υπηρεσία του το Νικηταρά και ο Γ. Τσόγκας τους Ζαΐμη και Λόντο. Οι Γκούρας και Κωλέττης εξοργίστηκαν με τη φυγή των τριών αντιπάλων τους.

      10. Μετά την κατάληψη της Κερπινής, ο μεν Κωλέττης με 2.000 άντρες κατευθύνθηκε στην Καρύταινα για να εκδιώξει τους Δεληγιανναίους, ο δε Γκούρας κατευθύνθηκε στη Γαστούνη καταδιώκοντας τους Ανδρέηδες (Ζαΐμη και Λόντο). Και εδώ οι γκουρικοί διέπραξαν λεηλασίες και ωμότητες. Το ίδιο συνέβη και στη Καρύταινα. Οι Δεληγιανναίοι, μετά τη φυγή τους από τα Λαγκάδια, δυο μεν πήγαν στο Ναύπλιο και ζήτησαν συγχώρηση από τον Κουντουριώτη, οι υπόλοιποι 4 δε με 150 οπαδούς τους ζήτησαν καταφύγιο στο Μυστρά.

      11. Ο Θ. Κολοκ., εξουθενωμένος, έμενε στη Βυτίνα και άφησε τον Πλαπούτα να διαπραγματεύεται με τον Κουντουριώτη την παράδοσή του. Οι συζητήσεις, με διάφορα κυβερνητικά προσχήματα, παρατείνονταν. Στα τέλη Δεκ. ο Πλαπούτας έπεισε τον Κολοκ. να πάει στο Ναύπλιο. Στο ΄Αργος, με διαταγή του Εκτελεστικού, τον παρέλαβε ο Δ. Τσώκρης και τον οδήγησε στο Ναύπλιο (30/12). Από εκεί έστειλε στον Κουντουριώτη στην ΄Υδρα ένα ταπεινωτικό γράμμα. Ο Κουντουριώτης έδειχνε αγέρωχος. Πολλοί προσφέρθηκαν να φυγαδεύσουν τον Κολοκ. Αυτός όμως αρνήθηκε.

     12. Στις 19/12 έφθασαν στο Ναύπλιο και οι δυο Δεληγιανναίοι (Πανάγος και Κωνσταντάκης). Και σε αυτούς οι κυβερνητικοί φέρθηκαν απαίσια. Ο Κουντουριώτης ήθελε να τους δικάσει.

    Οι τέσσερις Δεληγιανναίοι που πήγαν στο Μυστρά συνάντησαν παγερότητα. Οι πρόκριτοι του Μυστρά τούς συνέστησαν να παραμείνουν στο μοναστήρι των Αγίων Τεσσαράκοντα ώσπου να μεσολαβήσουν στην κυβέρνηση να τους δοθεί χάρη. Τελικά οι Γιατράκοι τους πρόσφεραν παραμονή στο Μυστρά, αρχίζοντας ταυτόχρονα τα διαβήματα προς την Κυβέρνηση να δείξει επιείκεια.