Β΄. ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. ΕΜΦΥΛΙΟΙ

1. Η πρώτη φάση

     α. Στην Πελοπόννησο: 1. Μετά τις αλλαγές που έγιναν το Νοέμβ. του 1823, το νέο Εκτελεστικό αποτελούνταν από τους: Γ. Κουντουριώτη, Ανδρ. Ζαΐμη, Ιω. Κωλέττη, Ν. Λόντο και Π. Μπότσαρη. Πρόεδρος ορίστηκε ο Κουντουριώτης. Στις 8/2/24 ο Ζαΐμης αντικαταστάθηκε από τον Αναγν. Σπηλιωτάκη. Από τις 3/12/23 το Βουλευτικό (23 μέλη) είχε έδρα το Μενίδι. Από τις 6/1/24 μεταφέρθηκε εκεί και η έδρα του Εκτελεστικού υπό τον Κουντουριώτη.

      Στις 7/1 ο Κουντ. ανακοίνωσε σε πολλούς στρατιωτικούς τη συγκρότηση του νέου Εκτελεστικού. Μία από τις πρώτες ενέργειες της Κυβέρνησης ήταν να κηρύξει εκπτώτους τους βουλευτές που έμειναν στο Ναύπλιο. Αυτοί ήταν οι Παπαφλέσσας, Αλέξ. Βλαχόπουλος και Γ. Κίτσος. Οι Πάνος Κολοκοτρώνης και Στ. Σταϊκόπουλος κατήγγειλαν το Βουλευτικό επειδή με τα 2/3 της σύνθεσής του σχημάτισε κυβέρνηση

       2. Παράλληλα λειτουργούσε και το παλαιό Εκτελεστικό (υπό το Μαυρομιχάλη). Στις 17/1 με πρόταση του Θ. Κολοκ. η έδρα του μεταφέρθηκε από το Ναύπλιο στην Τρίπολη. Από εκεί επιδόθηκε σε προσπάθειες προσεταιρισμού στρατιωτικών και πολιτικών παραγόντων, είχε δε ως στόχο τον Μαυροκορδάτο. ΄Εθεσε δε τρεις κύριους στόχους: α) τη ματαίωση της σύναψης δανείου από την Αγγλία, για να μην πάει στην αντίπαλη κυβέρνηση, β) την πρόσκληση από τη Γενεύη του Καποδίστρια για να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας, και γ) την κατάληψη του Ακροκορίνθου.

      3. Από τις δυο κυβερνήσεις ισχυρότερη αποδείχτηκε εκείνη του Κρανιδίου (του Κουντουριώτη).

     4. Στην Τρίπολη επικρατούσε δυσαρέσκεια ως έχθρα (από στρατιωτικούς και πολιτικούς) κατά των Κολοκ. και Δεληγιάννη, επειδή τους θεωρούσαν σφετεριστές της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του τόπου τους. Συγκρότησαν δε οι Τριπολιτσιώτες εταιρεία με την ονομασία «Αδελφότης», σκοπός της οποίας ήταν ακόμα και η ένοπλη άμυνα κατά των στρατιωτών του Κολοκ. Η συμπλοκή -εμφύλια σύρραξη- δεν άργησε να έρθει. Αφορμή ο φόνος ενός φούρναρη από το Βασ. Στάικο, αξιωματικό της φρουράς του Παπαφλέσσα. Στις συμπλοκές σκοτώθηκαν 2-3 φίλοι του Παπαφλ. Κινδύνεψε και ο ίδιος. Μετά από αυτό κατέφυγε στο Κρανίδι.

    Ο Μαυρομιχάλης αντιλήφθηκε ότι βρισκόταν σε εχθρικό περιβάλλον. Προσκάλεσε στην Τρίπολη για βοήθεια τον Κολοκ. που βρισκόταν στην Αρκαδία. Οι αντίπαλοί του, όμως, πλήθαιναν κι επιδίωκαν τη διάλυση της κυβέρνησης της Τρίπολης. Επιχείρησαν μάλιστα να δολοφονήσουν νύχτα τον Κολοκ. Τον έσωσε ένας από τους συνωμότες, ο Αναγν. Σαράτσης.

       Μετά από αυτό η κυβέρνηση ήταν έτοιμη ν’ αρχίσει ένοπλη δράση κατά της «Αδελφότητος». Προτάθηκε μάλιστα στον Κολοκ. να κρεμάσει 4 σημαντικά στελέχη της, να συλλάβει όσους μπορέσει και στη συνέχεια να επιτεθεί στην Κυβέρνηση του Κρανιδίου. Ο Κολοκ. αρνήθηκε.

     5. Στις 4/2 ο Νικηταράς έγραψε για τέταρτη φορά στον Κουντουριώτη παρακαλώντας τον να επιδιώξει συνδιαλλαγή των δυο αντιπάλων κυβερνήσεων. Ως μεσολαβητής ορίστηκε ο Δ. Υψηλ.. Αυτός αναχώρησε μαζί με τον Πλαπούτα για το Κρανίδι. Πρότειναν στο νέο Εκτελεστικό: α) διεύρυνση του Εκτελεστικού σε 7μελές ώστε να μπουν και οι Σωτ. Χαραλάμπης και Ανδρ. Μεταξάς, β) ανάκληση της έκπτωσης των βουλευτών της Τρίπολης και αποκατάσταση του Μαυρομιχάλη ως Προέδρου του Βουλευτικού, γ) σύγκληση Εθνοσυνέλευσης.

    Παρά τη μετριοπάθεια των προτάσεων, δυστυχώς η κυβέρνηση του Κρανιδίου φάνηκε απρόθυμη για συμβιβασμό. Επιδίωκε τη διάλυση της κυβέρνησης της Τρίπολης. Στις 12/2 ο Υψηλάντης έφυγε άπρακτος από το Κρανίδι.

       6. Στην Τρίπολη η ανοχή του Γενναίου Κολοκ. σε βιαιότητες των στρατιωτών του κατά των αντιφρονούντων συντέλεσε σε ένοπλη σύγκρουση στα μέσα Φεβρ. Οι ηγέτες της «Αδελφότητος» εξήγειραν τους πολίτες. Τριακόσιοι περίπου άντρες της επιτέθηκαν κατά της κυβερνητικής φρουράς. Υπήρξαν θύματα εκατέρωθεν. Πολλοί υπό το Μ. Μποταΐτη οχυρώθηκαν στη Μεγάλη Τάπια.

     Ενόψει του κινδύνου ο Κολοκ. συγκέντρωσε δύναμη 2.000 αντρών. Αυτό ανάγκασε πολλούς επαναστάτες να εγκαταλείψουν τον αγώνα. Σε λίγο κι εκείνοι της Μεγάλης Τάπιας θα αναγκάζονταν να ζητήσουν διαπραγματεύσεις. Υπό την κάλυψη του Γ. Μαυρομιχάλη αναχώρησαν για το Κρανίδι. Η «Αδελφότης» διαλύθηκε.

    7. Με αφορμή την αίτηση της «Αδελφότητος» προς το Κρανίδι, η εκεί κυβέρνηση ετοιμάστηκε για αναμέτρηση με την Τρίπολη. Θα κινητοποιούσε τις δυνάμεις των Παπαπφλέσσα, Γιατράκων και Πονηρόπουλου. Υπήρχε αισιοδοξία για την επικράτηση. Αντίθετα, στην Τρίπολη δεν ήταν πολύ αισιόδοξοι. Γιαυτό ήταν περισσότερο συμβιβαστικοί. Αυτή τη φορά ανέθεσαν στο Ζαΐμη να επαναφέρει τις προτάσεις Υψηλάντη (21/2) για συμβιβασμό. Ο Ζαΐμης καθυστερούσε ν’ αποδεχθεί αυτό το ρόλο.

   Η κυβέρνηση Μαυρομιχάλη με προκηρύξεις της 24/2 ανασκεύαζε τις εις βάρος της κατηγορίες και καλούσε το λαό να της συμπαρασταθεί.

      Η κυβέρνηση του Κρανιδίου ετοιμαζόταν για αναμέτρηση. Αυτό καθιστούσε αναγκαία μια νέα πρωτοβουλία συμφιλίωσης. Στις 26/2 ο Κων. Μεταξάς έλαβε εντολή να συναντήσει τους αδελφούς Κουντουριώτη στην ΄Υδρα. Συνάντησε, όμως, μόνο το Λάζαρο. Του επανέλαβε τις προτάσεις Υψηλάντη. Ο Κουντουριώτης τις μετέφερε στο Βουλευτικό. Ούτε και τώρα επιδείχθηκε διάθεση συμφιλίωσης. Επιδίωξή τους η συντριβή του παλαιού Εκτελεστικού.

     Στις 2/3 η κυβέρνηση του Κρανιδίου ανακοίνωσε την πρόθεσή της να μεταφέρει την έδρα της στο Ναύπλιο. Παράλληλα έδωσε εντολή στο μεν Γιατράκο να καταλάβει τους Μύλους, σε πολεμικά δε σκάφη ν’ αποκλείσουν το Ναύπλιο.

      Στις 6/3 αναχώρησε η Κυβέρνηση για το Ναύπλιο. Ζητήθηκε από τον Πάνο Κολοκοτρώνη να ετοιμάσει τα κτήριο όπου θα εγκαθίσταντο το Εκτελεστικό και το Βουλευτικό. Αυτός αρνήθηκε. Αποκηρύχθηκε ως αποστάτης και εχθρός του ΄Εθνους. ΄Αρχισε ο αποκλεισμός του Ναυπλίου. Ο Π. Κολοκοτρώνης, αντιδρώντας, έστειλε στους Μύλους 200 άντρες υπό το Βασ. Αναγνωστόπουλο. Αυτοί στις 9/3 δέχθηκαν την επίθεση 1.000 αντρών των Γιατράκου και Ζαχαρόπουλου, ενώ τα σκάφη άρχισαν τον κανονιοβολισμό. Οι Κουντουριωτικοί επικράτησαν. Η Κυβέρνηση εγκαταστάθηκε προσωρινά στους Μύλους.

    Η πολιορκία του Ναυπλίου προκάλεσε προβλήματα τόσο στους κατοίκους του, όσο και στους στρατιώτες του φρουρίου που εκδήλωσαν τάσεις απειθαρχίας, αποσκιρτώντας προς το αντίπαλο στρατόπεδο.

     Οι Κουντουριωτικοί μεταχειρίστηκαν κάθε μέθοδο για να καταλάβουν το Ναύπλιο, π.χ. εξαγορές, παρακίνηση σε προδοσίες ή αποσκιρτήσεις κτλ. Η φρουρά μειώθηκε από 1.100 σε 600 άντρες. Στις 12/3 ο Πλαπούτας, ίσως με δική του πρωτοβουλία, ανακοίνωσε στους Γιατράκο και Παπαφλέσσα νέους όρους συμφιλίωσης, ανάμεσα στους οποίους και η παράδοση του Ναυπλίου στους Κουντουριωτικούς. Και αυτή η προσπάθεια έπεσε στο κενό.

      8. Επόμενα βήματα ήταν: α) η κατάληψη του ΄Αργους (13/3) και η μεταφορά εκεί του Εκτελεστικού και του Βουλευτικού, β) η πολιορκία της Τρίπολης, γ) η κατάληψη του Ακροκορίνθου (19/3) από τους Νοταραίους, Α. Λόντο, Γ. Κίτσο και Πετμεζαίους. ΄Ετσι ισχυροποιήθηκε η θέση της κουντουριώτικης παράταξης.

       9. Η πολιορκία της Τρίπολης έγινε ασφυκτικότερη. Αρχηγός των πολιορκητών ήταν ο Α. Λόντος. Σε αντίθεση με τις δυνάμεις των πολιορκητών, μικρή ήταν η δύναμη των υπερασπιστών της Τρίπολης. Ο Θ. Κολοκ., σε μια ακόμη προσπάθεια συμφιλίωσης, στις 21/3 ήρθε σε επαφή με το Γιατράκο. Ο τελευταίος απαίτησε την άνευ όρων υποταγή των αντιπάλων του. Στις 24/3 καταλήφθηκαν όλα τα προάστια της Τρίπολης. Την επομένη οι πολιορκητές ζήτησαν τη διάλυση τη κυβέρνησης Μαυρομιχάλη και την παράδοση του Ναυπλίου.

      Στα τέλη Μαρτίου οι πολιορκητές άρχισαν να πυροβολούν την πόλη. Την 1/4 οι πολιορκητές πλησίασαν περισσότερο τα τείχη. Οι συνθήκες για το λαό γίνανε σκληρές. Εξεγέρθηκε και ζήτησε από το Μαυρομιχάλη να προχωρήσει σε συμβιβασμό. ΄Ετσι, με πρωτοβουλία του Καν. Δεληγιάννη άρχισαν οι διαπραγματεύσεις που κατέληξαν σε συμφωνία, η οποία πρόβλεπε: α) διάλυση της κυβέρνησης της Τρίπολης, β) απομάκρυνση των πολιορκητών από τις θέσεις τους κοντά στην πόλη, γ) η Τρίπολη θα έμενε ουδέτερη, δ) το φρούριο του Ναυπλίου θα παραδιδόταν στους Ζαΐμη και Λόντο και θα δίνονταν στον Πάνο Κολοκοτρώνη 25.000 γρόσια.

     Η κυβέρνηση Κουντουριώτη και το Βουλευτικό απέρριψαν τη συμφωνία και αντιπρότειναν με αντιπροσώπους τους πλήρη υποταγή. ΄Ετσι η πολιορκία της Τρίπολης συνεχίστηκε.

      10. Στις 3/4 η κυβέρνηση Μαυρομιχάλη αυτοδιαλύθηκε και τα μέλη της πήγαν στις επαρχίες τους. Ο Λόντος μπήκε στην Τρίπολη. Η Κυβέρνηση δυσαρεστήθηκε από αυτή την εξέλιξη. Επιδίωκε όχι απλά την κατάληψη της Τρίπολης αλλά και τη σύλληψη των αντιπάλων της, τους οποίους κάλεσε να παραδοθούν.

      Οι Μαυρομιχαλαίοι δεν ησύχασαν. Δραστηριοποιήθηκαν στο Μυστρά, σ’ ολόκληρη τη Μεσσηνία και στη Λακωνία για να εδραιώσουν τη θέση τους.

    Ο Κολοκ. επιδόθηκε σε στρατολόγηση αντρών για να προχωρήσει στην πολιορκία της Τρίπολης, έχοντας ως βάση την Καρύταινα. Τάχθηκε στο πλάι του και ο Πλαπούτας. Αφού κατέλαβε διάφορα επίκαιρα σημεία, επιτέθηκε στη φρουρά της Τρίπολης. Πολλά τα λάφυρα και οι αιχμάλωτοι. Την κατάληψη της πόλης απέτρεψαν οι Λόντος, Ζαΐμης και Παπαφλέσσας.

      Ο Κολοκ. πάντοτε επιδίωκε τη σύγκληση Εθνοσυνέλευσης αλλά δεν εύρισκε ανταπόκριση. Γιαυτό δέχθηκε πρόταση του Νικηταρά για να διαπραγματευθεί και πάλι τη συμφιλίωση. Στις 17/4 συναντήθηκαν οι Κουντουριώτης και Νικηταράς. Κατέληξαν σ’ ένα πλαίσιο συμφωνίας αλλά αντέδρασε ο Παπαφλέσσας. Ο Κολοκ. επιδίωξε απευθείας συνάντηση με τον Κουντουριώτη, και ενώ ορίστηκε η συνάντηση, τελικά δεν πραγματοποιήθηκε.

       11. Η πολιορκία του Ναυπλίου συνεχιζόταν. Ο Πάνος Κολοκ. ζήτησε από τον πατέρα του ενισχύσεις. Αυτός έστειλε τους Γενναίο και Πλαπούτα με 500 στρατιώτες που στο Μπογιάτι ενώθηκαν με το Νικηταρά. Σκοπός τους να χτυπήσουν τους πολιορκητές απέξω με ταυτόχρονη έξοδο του Πάνου Κολοκ. Ταυτόχρονα Τσάκωνες θα χτυπούσαν την Κυβέρνηση στους Μύλους. Στο χωριό, όμως, Δαλαμανάρα στις 8/5 τους αιφνιδίασαν οι πολιορκητές υπό τον Κυρ. Σκούρτη. Μετά από πολύωρη μάχη, οι αντικυβερνητικοί νικήθηκαν. Στις 11/5 ο Π. Κολοκ. επιχείρησε νέα ανεπιτυχή έξοδο. Και η επιχείρηση στους Μύλους απέτυχε.

      12. Στις 12/5 έφθασε στο ΄Αργος ο Οδ. Ανδρούτσος με το Θ. Νέγρη. Ζήτησε από την Κυβέρνηση έγκριση για να προσεταιριστεί το Νικηταρά. Του συνεστήθη να κόψει κάθε σχέση μαζί τους, ενώ ταυτόχρονα διατασσόταν ο Ιω. Νοταράς να επιτεθεί κατά των Νικηταρά και Πλαπούτα κοντά στο ΄Αργος. Ο Ανδρούτσος παρά ταύτα επιδίωκε τη συμφιλίωση, με στόχο κυρίως τη διάσωση των Κολοκοτρωναίων. Στις 20/5, με έγκριση του Κουντουριώτη, πήγε στο Ναύπλιο για να διαπιστώσει αν ο Π. Κολοκ. ήταν διατεθειμένος να παραδώσει το φρούριο. Η απάντηση ήταν καταφατική αλλά υπό ορισμένους όρους. Αυτό δεν ικανοποίησε τον Κουντουριώτη.

      13. Η Κυβέρνηση μετά τη στρατιωτική της επικράτηση στην Αργολίδα έγινε περισσότερο αδιάλλακτη. ΄Οπως ο Ανδρούτσος έτσι και ο Ζαΐμης δεν ήθελε τον αφανισμό του Κολοκ. Ο τελευταίος αναζητούσε έναν έντιμο συμβιβασμό. ΄Ετσι, στις 22/5 με τη μεσολάβηση του Αναγν. Δεληγιάννη συνάντησε έξω από την Τρίπολη το Ζαΐμη. ΄Οσα ζήτησε ο Κολοκ. απορρίφθηκαν από το Ζαΐμη. Οι συζητήσει όμως συνεχίστηκαν. Τελικά ο Κολοκ. δέχθηκε να παραδώσει το φρούριο, αλλά μόνο στους Λόντο και Ζαΐμη. Συμφωνήθηκε ακόμη η καταβολή στον Πάνο Κολοκ. το ποσό των 25.000 γροσίων για να εξοφλήσει τα χρέη του. Ταυτόχρονα οι Κολοκοτρώνης, Νικηταράς και Πλαπούτας θα διέλυαν τα στρατιωτικά τους σώματα.

     Το Εκτελεστικό στις 27/5 αποδοκίμασε μεν τις ενέργειες και πρωτοβουλίες των Ζαΐμη και Λόντου αλλά ενέκρινε τη συμφωνία, παρά τις ορισμένες επιφυλάξεις.

     Το κυρίως ζητούμενο ήταν η παράδοση του Ναυπλίου. Η σχετική διαδικασία προχώρησε. Στις 31/5 ο Λόντος μπήκε στην πόλη. Η Κυβέρνηση συγκρότησε 5μελή Επιτροπή για την παραλαβή της πόλης. Δυσκολίες ανέκυψαν για την ανεύρεση των 25.000 γροσίων που θα δίνονταν στον Π. Κολοκ. Η αποχώρηση της φρουράς έγινε στις 7/6 ήρεμα. Την επομένη εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο το Βουλευτικό. Στις 12/6 θα ερχόταν και το Εκτελεστικό. Επικεφαλής της φρουράς της πόλης ορίστηκε ο Χατζηχρήστος με τους Βουλγάρους μισθοφόρους του. Φρούραρχος στο Παλαμήδι ορίστηκε ο Νάσος Φωτομάρας.

    Αυτό ήταν το τέλος του πρώτου θλιβερού εμφυλίου που παρέλυσε τον Αγώνα της απελευθέρωσης.

     β) Στερεά Ελλάδα: 1. Και στη Στερεά Ελλάδα τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα. Εδώ κυριαρχούσε η προσωπικότητα του Μαυροκορδάτου. Με μια δε σκηνοθετημένη τοπική συνέλευση στο Μεσολόγγι στα τέλη Δεκ. 1823 θέλησε να περιορίσει τη δύναμη και την επιρροή των οπλαρχηγών της δυτ. Στερεάς.

      Κορυφαίο θύμα αυτής της πολιτικής του Μαυροκορ. ήταν ο Γ. Καραϊσκάκης, τον οποίο αντικατέστησε στην ηγεσία των Αγράφων από τον Ιω. Ράγκο. Ο Καραϊσκάκης, αντιδρώντας απομονώθηκε στο Αιτωλικό. Από εκεί εκτόξευε απειλές κατά του Μαυροκ. Γρήγορα ήρθε σε συνεννόηση με τον Ανδ. ΄Ισκο κι ετοίμαζε εκστρατεία στ’ ΄Αγραφα, δήθεν κατά των Τούρκων. Ο Μαυροκ., για να τον εξουθενώσει, εξύφανε εναντίον του σκευωρία περί συμπράξεώς του με τον Ομέρ Βρυώνη και προδοσία. Ως σύνδεσμο δε Καραϊσκάκη - Βρυώνη κατονόμασε το Βουλπιώτη, ο οποίος στις 24/3 φυλακίστηκε επειδή πήγε στα Γιάννενα με άδεια του αναρμόδιου Καραϊσκάκη. Στις 27/3 συγκρότησε ανακριτική επιτροπή από εμπίστους του. Αυτή βρήκε ένοχο τον Καραϊσκάκη. Την 1/4 άρχισε η δίκη με κύριο μάρτυρα κατηγορίας το Βουλπιώτη. Αντί καταδισκαστικής αποφάσεως εκδόθηκε στις 2/4 προκήρυξη των παριστάμενων οπλαρχηγών για τα εγκλήματα του Καραϊσκάκη και τον καλούσε να δηλώσει μετάνοια. Δε φυλακίστηκε. Διέταξε, όμως, την απέλασή του. Η εκδικητικότητα του Μαυροκ. στράφηκε και κατά των συνεργατών του Καραϊσκάκη ( ΄Ισκου, Κ. Τζαβέλλα και Γιολδάση).

     2. Η θέση του Μαυροκ. ισχυροποιήθηκε και με την έλευση, στις 23/12/1823, στο Μεσολόγγι δύο επιφανών ΄Αγγλων φιλελλήνων, του λόρδου Βύρωνα και του συνταγματάρχη Stanhope. Η Πελοπόννησος διεκδίκησε την παραμονή του Βύρωνα στο δικό της έδαφος αλλά τελικά επικράτησε ο Μαυροκορδάτος. Παρά ταύτα ο Κολοκ. ζήτησε τη μεσολάβησή του για τη συμφιλίωση των αντιμαχομένων στην Πελοπ. Αντ’ αυτού στάλθηκε ο Stanhope. Aυτός, όντας φιλελεύθερος, δεν άργησε να συγκρουστεί με το Μαυροκ. και να εγκατασταθεί στην Αθήνα. Εκεί γνώρισε τον Ανδρούτσο.

    Στις 7/4 πέθανε ο λόρδος Βύρων. Στις αρχές Μαΐου εγκατέλειψε την Ελλάδα ο Stanhope.

       3. Στην ανατ. Στερεά οι Οδ. Ανδρούτσος και Θ. Νέγρης από τις αρχές Ιαν. οργάνωναν συνέλευση στα Σάλωνα από στρατιωτικούς και πολιτικούς. Πραγματικός σκοπός τους ήταν η ένωση της Στερεάς και των νησιών, να διεκδικήσουν την εξουσία και να πάρουν το δάνειο. Προσκάλεσαν και τους Μαυροκ., Βύρωνα και Stanhope. Ο Μαυροκ. έστειλε τους Τ. Μαγγίνα, Δ. Τσέλιο και Αλ. Βλαχόπουλο. Ο Βύρων στο μεταξύ πέθανε. Οι Ανδρ. και Νέγρης έφθασαν στις 6/4.

     Η συνέλευση άρχισε στις 8/4 και, με μικρές διακοπές, έληξε στις 28/4. Στις 24/4 εξέδωσαν ψήφισμα πλήρους υποταγής στη Διοίκηση, δηλ. στην κυβέρνηση Κουντουριώτη που στο μεταξύ ισχυροποιήθηκε.