Η μάχη της Μαρίτσας στον Έβρο

    Οι επιτυχίες του Αμεδαίου ΣΤ΄ φαίνεται ότι έπεισαν τον Ιωάννη Ε΄ ότι οι μόνοι που θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν αποτελεσματικά κατά των Τούρκων ήταν οι Δυτικοί. Γιαυτό τον αποχωρούντα Αμεδαίο (1367) συνόδευσε 8μελής πρεσβεία προς τον πάπα. Η επιτροπή αυτή διεξήγαγε διαπραγματεύσεις και προετοίμασε την αυτοπρόσωπη επίσκεψη του Ιωάννη Ε΄ στη Ρώμη. Αυτή, όμως, η επίσκεψη διαρκώς αναβαλλόταν, διότι η Ανατολική Εκκλησία δεν ευνοούσε αυτά τα ανοίγματα προς τη Δύση. Άλλωστε αυτό που ενδιέφερε τον πάπα ήταν η υποταγή της Εκκλησίας χωρίς άλλες δεσμεύσεις.

     Την άνοιξη του 1368 οι Βενετοί, μιμούμενοι τους Γενουάτες, έστειλαν πρεσβευτή στο Μουράτ Α΄ μ’ εντολή να συνάψει μαζί του συνθήκη και να του ζητήσει την παραχώρηση της Χρυσόπολης στους Βενετούς εμπόρους. Αυτή η αποστολή απέτυχε μεν, αλλά αφενός έδειξε πόσο εύθραυστες ήταν οι συμμαχίες, αφετέρου εγκαινίασε μια προσέγγιση Οθωμανών και Βενετών.

   Οι τουρκικές επιδρομές στη Θράκη αναζωπυρώθηκαν, διεισδύοντας όλο και βαθύτερα στις χριστιανικές περιοχές, και μεταφέροντας στρατιωτικές δυνάμεις με πλοία. Όλη η ύπαιθρος της Θράκης πέρασε στον έλεγχο των γαζήδων. Επαναλαμβανόταν και εδώ ό,τι έγινε και στη Μ. Ασία. Έτσι, το Διδυμότειχο πέρασε στα τουρκικά χέρια πριν από το 1362. Η Αδριανούπολη (η κατοπινή πρωτεύουσα του οθωμανικού κράτους) κυριεύτηκε το 1368/69. Την ίδια εποχή κυριεύτηκε και η Φιλιππούπολη, που αναδείχθηκε έδρα του Λαλά Σαχίν, πρώτου Τούρκου μπεηλέμπεη της Δύσης (Rumili).

    Ωρίμασαν οι συνθήκες να πραγματοποιηθεί επιτέλους το ταξίδι του αυτοκράτορα στη Ρώμη. Συνοδευόμενος από μερικούς υψηλούς κοσμικούς αξιωματούχους, έφθασε τον Αύγουστο του 1369 στην Ιταλία. Τον Οκτ. συναντήθηκε με τον πάπα, στον οποίο δήλωσε ότι ασπάζεται το λατινικό δόγμα. Αυτή η υπόσχεση αφορούσε μόνο τον ίδιο. Ο Ιωάννης Ε΄ πήρε το δρόμο της επιστροφής χωρίς ν’ αποσπάσει τίποτε το ουσιαστικό. Διερχόμενος, όμως, από τη Βενετία εμποδίστηκε να συνεχίσει το ταξίδι του, επειδή τους χρωστούσε υπέρογκα ποσά. Τελικά κατάφερε να επιστρέψει στην Κων/πολη τον Οκτ. του 1371.

      Όπως είδαμε, προτού ο Ιωάννης αναχωρήσει για τη Δύση οι Τούρκοι εδραιώθηκαν για καλά στο θρακικό έδαφος. Και κατά την απουσία του συνέχισαν τις κατακτήσεις τους. Η απειλή δεν περιοριζόταν πλέον μόνο στους Βυζαντινούς. Γιαυτό: α) Τον Ιούλιο του 1371 γενουατική πρεσβεία επισκέφθηκε τον πάπα Γρηγόριο ΙΑ΄ εκθέτοντάς του την τραγικότητα της κατάστασης των χριστιανών της Ανατολής και το μέγεθος της τουρκικής απειλής, προτρέποντάς τον ν’ αναλάβει νέα σταυροφορία. Οι ίδιοι δε άρχισαν να ετοιμάζουν το στόλο τους. β) Ο πάπας έκαμε έκκληση σε διαφόρους Ευρωπαίους ηγεμόνες νά στρατευθούνε στην ανάσχεση της τουρκικής απειλής. γ) Κινητοποιήθηκαν οι Σέρβοι δυνάστες της Μακεδονίας και προ της τουρκικής απειλής οργάνωσαν αντιτουρκική εκστρατεία, στην οποία μετείχαν και Έλληνες από τις σερβοκρατούμενες ελληνικές περιοχές. Η αποφασιστική μάχη δόθηκε στις 26/9/1371 στη Μαρίτσα του Έβρου. Ο σερβικός στρατός υπό τον δεσπότη των Σερρών Ιωάννη Ούγκλεση και άλλους Σέρβους μικροηγεμόνες εξολοθρεύτηκε από τους Τούρκους γαζήδες υπό τον Χατζηίλμπεη.

     Αυτή η νίκη των Τούρκων έθεσε τις βάσεις της υποταγής στους Οθωμανούς των Νοτίων Σέρβων, των Ελλήνων και των Αλβανών. Σε λίγο οι τουρκικές επιδρομές έφθαναν ως τη σημερινή Σερβία, την Αλβανία και έξω από την Αθήνα. Οι εναπομείναντες χριστιανοί ηγεμόνες έγιναν υποτελείς στους Τούρκους. Μόνο οι καλά οχυρωμένες παραθαλάσσιες πόλεις είχαν τη δυνατότητα ν’ αντισταθούν.

    Η Δύση και ο πάπας καταθορυβήθηκαν. Άρχισαν σπασμωδικές κινήσεις αντίδρασης με μια νέα σταυροφορία. Όλα, όμως, παρέμειναν στις προθέσεις και στα σχέδια.

    Οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να επωφεληθούν από τη συντριβή των Σέρβων, αναπτύσσοντας μια δραστηριότητα στη Μακεδονία. Στα πλαίσια αυτής ο δεσπότης Μανουήλ (ο μετέπειτα αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ ) αναχώρησε από τη Θεσ/νίκη και το Νοέμβ. του 1371 κυρίευσε τις Σέρρες. Για να περιορίσει τη δράση των Τούρκων κατασκεύασε μερικά οχυρωματικά έργα και διένειμε στους προνοιαρίους στρατιώτες κτήματα.

  Η βυζαντινή κυριαρχία άρχισε όλο και περισσότερο να περιορίζεται μόνο σε οχυρωμένες τοποθεσίες ή πόλεις.