Δημοσθένης και Φίλιππος

Δημοσθένης

    Ενώ αυτά συνέβαιναν στην κεντρική και νότια Ελλάδα, ο Φίλιππος ετοιμαζόταν να γίνει ηγεμόνας όλης της Ελλάδας. Βρισκόμαστε στις τελευταίες μέρες του πρώτου Ελληνισμού. Αυτή ακριβώς τη στιγμή έμελλε, ως κύκνειο άσμα της ένδοξης και συγχρόνως θλιβερής αυτής περιόδου, ν’ ακουστεί στην Ελλάδα μια δυνατή κι ευγενική φωνή υπεράσπισης της ελληνικής αυτονομίας. Ήταν του Δημοσθένη.

        Ο Δημοσθένης πρέπει να γεννήθηκε κατά το 382 – 381 π.Χ. Ο πατέρας του Δημοσθένης ήταν πλούσιος. Το ίδιο και η μητέρα του Κλεοβούλη. Με αυτές τις προϋποθέσεις έτυχε ανάλογης γραμματικής και ρητορικής παιδείας. Ήταν αδύνατος και φιλάσθενος κατά το σώμα, αλλ’ όχι και στις πνευματικές ικανότητες. Έτσι εξηγείται και το επίγραμμα του ανδριάντα του:

             Είπερ ίσην ρώμην γνώμη, Δημόσθενες, είχες,

            Ούποτ’ αν Ελλήνων ήρξεν Άρης Μακεδών.

      Δάσκαλός του στη ρητορική ήταν κυρίως ο Ισαίος. Πολύ, όμως, ωφελήθηκε και από τη συναναστροφή και τις συνομιλίες του με τους Πλάτωνα και Ισοκράτη. Μεγάλη ήταν η ενασχόλησή του με τη μελέτη του Θουκυδίδη.

       Ο Δημοσθένης γνώριζε μεν την τέχνη του λόγου, αλλ’ ούτε την καθαρή φωνή του Αισχίνη είχε ούτε την ανεξάντλητη ετοιμότητα λόγου του Δημάδη. Η φωνή του ήταν αδύναμη, ο λόγος του ασαφής, η αναπνοή του ελλιπής. Κι όμως, ο Δημοσθένης με την ακατάβλητη θέλησή του κατάφερε να δαμάσει και να ξεπεράσει όλα αυτά τα μειονεκτήματα. Για να καταστεί τελικά το αιώνιο πρότυπο - υπόδειγμα του ρήτορα.

    Ως πολιτικός σύμβουλος της εκκλησίας του δήμου πρωτοεμφανίστηκε το 354 – 353 π.Χ., όταν εκφώνησε την «Περι των συμμοριών» δημηγορία του, εξ αφορμής της φήμης ότι ο Πέρσης βασιλιάς ετοιμάζεται να εκστρατεύσει και πάλι κατά της Ελλάδας. Το κυριότερο, όμως, ρητορικό και πολιτικό του στάδιο άρχισε το 352 – 351, όταν εκφώνησε τον πρώτο του «Φιλιππικό» λόγο.

     Ο Φίλιππος μετά την αποτυχία του στις Θερμοπύλες δεν αδράνησε. Δίπλα στο ισχυρό του πεζικό συγκρότησε και αξιόλογο ναυτικό, με το οποίο λεηλατούσε τους συμμάχους και τις κτήσεις των Αθηναίων, αλλά και τα παράλια της Αττικής. Ακόμη, επιχείρησε την επέκταση και παγίωση της κυριαρχίας του στη Θράκη. Το Νοέμβριο του 352 έφθασε στην Αθήνα η είδηση ότι πολιορκεί το Ηραίο τείχος, κοντά στη θρακική χερσόνησο. Τότε εκφωνήθηκε ο πρώτος «Φιλιππικός».

      Για πολλούς ο Δημοσθένης ήταν ο τελευταίος υπερασπιστής του Ελληνισμού. Και είναι όντως αξιοθαύμαστη η φιλοπατρία και η αφιλοκερδεία του. Εντούτοις δεν κατάφερε να διακρίνει τη λαμπρή και μεγάλη τύχη που προετοίμασε για το ελληνικό έθνος η μακεδονική ηγεμονία, ούτε ποια καταστροφή το περίμενε αν αυτή η ηγεμονία δεν το ένωνε και δεν του άνοιγε νέους ορίζοντες. Και ο Δημοσθένης ονειρεύτηκε μια Ελλάδα ενωμένη με ηγεμόνα την Αθήνα, αλλά περιορίστηκε να βλέπει αυτή την ενότητα ως μια γενική ισορροπία των ελληνικών πόλεων. Αυτή η ισορροπία δεν ήταν παρά ο κατακερματισμός της Ελλάδας σε μικρά κράτη - πόλεις, χωρίς κανέναν ισχυρό πολιτικό δεσμό. Εκείνη τη στιγμή ούτε η Αθήνα ούτε η Σπάρτη ούτε κάποιος άλλος είχε τις προϋποθέσεις να διαδραματίσει τέτοιο ενωτικό ρόλο.

     Ρωτούν κάποιοι: Κι επειδή η Αθήνα, η Σπάρτη κι άλλες ελληνικές ηγεμονίες ήταν ανίσχυρες έπρεπε να υποκύψουν σε μια ξενική κυριαρχία; Ο Δημοσθένης για να περάσει τις ιδέες του, αποκαλούσε το Φίλιππο βάρβαρο, δηλ. μη Έλληνα. Η ελληνική καταγωγή, όμως, του Φιλίππου μαρτυρείται από πολλούς και είναι αναμφισβήτητη. Άλλωστε, σε λίγο ο γιος του Αλέξανδρος και οι διάδοχοί του θα διέδιδαν στην Ασία την ελληνική γλώσσα, τους ελληνικούς θεσμούς, την ελληνική τέχνη, τον ελληνικό πολιτισμό γενικότερα.

      Ο Φίλιππος προσπάθησε να ενώσει τον Ελληνισμό, για να εκστρατεύσει κατόπιν στην Ασία. Ο Δημοσθένης, συνεπώς, καταπολεμώντας αυτή την προσπάθεια, στην ουσία αντιδρούσε στο μόνο τρόπο με τον οποίο το έθνος θα μπορούσε ακόμα να πρωταγωνιστήσει, και πέραν μάλιστα των ορίων του. Γιαυτό και απέτυχε ως πολιτικός οραματιστής.