Οι εξεγέρσεις του μητροπολίτη Διονυσίου του «Σκυλοσόφου»

     Σχετικά μεγάλος εκάρη μοναχός στη μονή του Αγ. Δημητρίου του Διχούνη. Αργότερα σπούδασε στην Ιταλία φιλοσοφία και φιλολογία, πιθανόν και ιατρική και φυσική. Γιαυτό ονομάστηκε «Φιλόσοφος». Επί της πατριαρχίας του Ιερεμία Β΄ αναφέρεται ως μέγας αρχιδιάκονος, μετά ως πρωτοσύγκελλος του Γαλατά και τελικά στάλθηκε από τον πατριάρχη ως έξαρχος με ειδική αποστολή στις εκκλησίες της Θεσσαλίας, Ηπείρου και Πελοποννήσου. Το 1591/92 εκλέχτηκε μητροπολίτης Λαρίσης-Τρίκκης. ΄Εχαιρε μεγάλης εκτίμησης από σημαίνοντες ανθρώπους της εποχής του.

     Ως μητροπολίτης Λαρίσης φαίνεται ότι ήρθε σ’ επαφή με τους κλεφταρματολούς της Πίνδου. Το Δεκ. του 1598 έφθασε στη Βιέννη ένας καλόγερος από τα Γιάννενα, εξουσιοδοτημένος από το Διονύσιο να έρθει σ’ επαφή με τους εκεί ΄Ελληνες ζητώντας τους να επιδιώξουν την εξασφάλιση της βοήθειας του αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄, του βασιλιά της Ισπανίας Φιλίππου Γ΄ κ.ά. Οι κάτοικοι της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Μακεδονίας με επιστολή τους προς τον αυτοκράτορα ζητούσαν να σταλούν στρατεύματα, όπλα κτλ., υποσχόμενοι ότι είναι έτοιμοι να εξεγερθούν υπό την καθοδήγηση των μητροπολιτών Λαρίσης Διονυσίου και Ναυπάκτου.

    Από τις δύο επαναστάσεις του Διονυσίου Β΄ η πρώτη εκδηλώθηκε το φθινόπωρο του 1600. Λεπτομέρειες δε γνωρίζουμε. Πάντως μέσα σε λίγες μέρες καταπνίχτηκε. Τα τουρκικά αντίποινα ήταν σκληρά. Συνελήφθησαν και βασανίστηκαν οι επαναστάτες, μεταξύ των οποίων και ο επίσκοπος Φαναρίου Σεραφείμ, ο νεομάρτυρας. Ο Διονύσιος κατάφερε να διαφύγει και να καταφύγει στην Ιταλία, Νάπολη και Ρώμη. Στις 15/5/1601 καθαιρέθηκε από τον πατριάρχη, επειδή «τολμηρώς και αλογίστως αποστασίαν μελετήσας...».

    Και εξόριστος, όμως, ο Διονύσιος δε θα ησύχαζε. Επί 10 χρόνια αγωνιζόταν στη Δύση για να εξασφαλίσει βοήθεια. ΄Εκανε εκκλήσεις στους Γερμανό αυτοκράτορα και Ισπανό βασιλιά Φίλιππο Γ΄ για συμπαράσταση. Το Φεβρ. του 1603 επισκέφθηκε τον πάπα στον οποίο δήλωσε υποταγή. Μετά από αυτό ο πάπας έδειξε ενδιαφέρον στα αιτήματά του. ΄Εχοντας παπικά συστατικά γράμματα πήγε στο Μπούργος της Ισπανίας για να συναντήσει τον Ισπανό βασιλιά Φίλιππο Γ΄. Εκεί βρήκε κι άλλους ΄Ελληνες, όπως τον Ιωάννη Πίκκολο.

    Αυτή η δραστηριότητα του Διονυσίου προκάλεσε ισπανικό ενδιαφέρον. Αυτό εκδηλώθηκε με αποστολές Ισπανών στην ΄Ηπειρο, Αλβανία και Κέρκυρα μεταξύ των ετών 1604-08, αλλά και επισκέψεις Ελλήνων στην Ιταλία και Ισπανία μεταφέροντας την απόφαση των Ελλήνων να εξεγερθούν.

    Το 1609 ο Διονύσιος επέστρεψε στην ΄Ηπειρο κομίζοντας υποσχέσεις από τη Δύση. Εγκαταβίωσε και πάλι στο μοναστήρι του Αγ. Δημητρίου του Διχούνη. Στόχος του να οργανώσει μια εξέγερση και να κυριεύσει ένα φρούριο και μετά να καλέσει τους Ισπανούς της Νεάπολης. Παρά την ηλικία του, περιερχόταν τα χωριά και με φλογερά κηρύγματα, προφητείες κτλ. ξεσήκωνε τον υπόδουλο λαό. Ο κλήρος διχάστηκε, σ’ εκείνους που συντάχθηκαν με το Διονύσιο και στους συντηρητικούς-τουρκόφιλους. Αυτοί, όμως, δεν μπόρεσαν να καταλαγιάσουν τον επαναστατικό αναβρασμό, ο οποίος ξαπλώθηκε στη Θεσπρωτία κ.α. Σε αυτό πρωτοστάτησαν πολλοί, όπως π.χ. ο γραμματικός του Οσπάν πασά των Ιωαννίνων Λάμπρος, ο Ντελή Γιώργος, ο Ζώτος Τσίριπος κ.ά.

    Η νέα, δεύτερη, επαναστατική απόπειρα του Διονυσίου εκδηλώθηκε στις 10 προς 11 Σεπτ. 1611. Περί τους 1000 γεωργούς και βοσκούς με πρωτόγονο οπλισμό επιτέθηκαν στα τουρκικά χωριά Ζαραβούσα και Τουρκογρανίτσα και κατέσφαξαν τους κατοίκους τους. Μετά κινήθηκαν προς τα Γιάννενα. Στις 10 και 11 Σεπτ. εισήλθαν στην πόλη με ψαλμούς και σατιρικά αντιτουρκικά άσματα και κατέλαβαν το διοικητήριο του Οσμάν πασά. Ο πασάς διέφυγε και την επομένη με λίγους ιππείς, τους χριστιανούς σπαχήδες του κάστρου και τους συντηρητικούς κληρικούς διέλυσε τα ανοργάνωτα στίφη των επαναστατών. Μετά από προδοσία συνέλαβε και το Διονύσιο, που διέταξε να τον γδάρουν ζωντανό στην πλατεία των Ιωαννίνων. Αφού γέμισαν το δέρμα του με άχυρο, το περιέφεραν στην πόλη. Το δέρμα του Διονυσίου με 85 κεφάλια επαναστατών τα έστειλαν στην Κων/πολη. Οι Ντελήδες Γιώργος και Λάμπρος κάηκαν ζωντανοί.

   Οι συνέπειες από την εξέγερση του Διονυσίου ήταν τρομακτικές για τους κατοίκους των περιοχών που τον στήριξαν: τρομοκρατία σε ολόκληρη την ΄Ηπειρο, σκοτωμοί, σκλαβώσεις, αλλαξοπιστήσεις, καταστροφές εκκλησιών και μονών, κατάργηση προνομίων κτλ. Η οδύνη και η οργή του λαού κατά του πρωτεργάτη αυτής της απερίσκεπτης και καταστροφικής εξέγερσης αποτυπώθηκε στη μετονομασία του Διονυσίου από «Φιλόσοφο» σε «Σκυλόσοφο». Από την άλλη πάλι χωρίς αποκοτιές και θυσίες ούτε Ιστορία γράφεται ούτε η Ελευθερία κατακτιέται.