Ο ρόλος του Αγίου Όρους

    Το ΄Αγιο ΄Ορος ήταν/είναι η μεγαλύτερη μοναστική πολιτεία στον Ορθόδοξο κόσμο. Διοικητικά ήταν/είναι αυτόνομη και αυτοδιοίκητη. Τη διοίκηση ασκούσε σώμα αποτελούμενο από τους ηγουμένους των μονών. Οι μονές είναι/ήταν σταυροπηγιακές, εξαρτώμενες δηλ. πνευματικά απευθείας από τον οικ. πατριάρχη.

     Το αυτοδιοίκητο του Αγ. ΄Ορους διατηρήθηκε, με κάποιες παραλλαγές, και κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Από το ΙΣΤ΄ αι., π.χ., έπαψε να υπάρχει το αξίωμα του Πρώτου. Από τις αρχές του ΙΖ΄ αι. το ΄Ορος το διοικούσε «Σύναξη» από 3-5 Γέροντες ή Επιστάτες, διορισμένους από τα 3 μεγαλύτερα μοναστήρια για ένα ή περισσότερα χρόνια.

     Το ΄Αγ. ΄Ορος ήταν το πνευματικό οπλοστάσιο της Εκκλησίας και του υπόδουλου Γένους. Οι λόγιοι μοναχοί του με τους λόγους και τις συγγραφές τους στήριζαν τους χειμαζόμενους πιστούς και διατηρούσαν αναμμένη τη σπίθα της λύτρωσης. Πολλοί πιστοί εύρισκαν καταφύγιο στο ΄Αγ. ΄Ορος είτε για να ζητήσουν άσυλο είτε για να τονωθούν στην πίστη τους. Τόση δε ήταν η επίδρασή του στο θρησκευτικό φρόνημα του λαού που πολλοί οδηγήθηκαν απτόητοι και στο μαρτύριο.

    Το έργο του ΄Ορους δεν περιορίστηκε μόνο ανάμεσα στο ελληνικό στοιχείο. Η ακτινοβολία του ξεπέρασε τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας. Αγιορείτες μοναχοί επισκέπτονταν τη Ρωσία και τις Ηγεμονίες μεταλαμπαδεύοντας τη χριστιανική διδασκαλία και βάζοντας αναχώματα στη λαίλαπα του εξισλαμισμού. Και αντιστρόφως: Πολλοί χριστιανοί από τους λαούς αυτούς έρχονταν στο Όρος, μόναζαν, πλουτίζονταν με το αγιορείτικο φρόνημα, το οποίο επιστρέφοντας το μετέδιδαν στους ομοεθνείς ομοπίστους τους.