ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ

Οι παραμονές του τέλους

     Η ανέγερση του τουρκικού κάστρου ακριβώς απέναντι από τα βυζαντινά της Πόλης σε συνδυασμό με τις άλλες ετοιμασίες των Τούρκων σκόρπισε τον πανικό στους κατοίκους της. ΄Ολοι βλέπανε το τέλος να ‘ρχεται καλπάζοντας. Η συνθήκη Μωάμεθ - Ουνυάδη αποτέλεσε την κορύφωση του κινδύνου. Στην Πόλη κατέφυγαν πλήθη προσφύγων από τη γύρω περιοχή. Αυτό έκανε τον επισιτισμό δυσχερέστερο. Τα ταμεία του κράτους ήταν άδεια. Καμιά δυνατότητα για την οργάνωση της άμυνας της Πόλης. Και η τελευταία ελπίδα σωτηρίας, εκείνη της βοήθειας από τη Δύση, μέρα με τη μέρα εξατμιζόταν. ΄Αλλωστε: α) οι Σταυροφορίες είχαν αφήσει πικρή γεύση στους δυτικούς, β) η πολυπόθητη ένωση-υποταγή των δύο Εκκλησιών αποδοκιμάστηκε από το σώμα της Εκκλησίας και τις σλαβικές εκκλησίες, και γ) η καθολική Ευρώπη ήταν μισητή από τους Βυζαντινούς.

     Η τραγική κατάσταση υποχρέωσε τον αυτοκράτορα Κων/νο ΙΑ΄ να στείλει πρεσβεία στον πάπα Νικόλαο Ε΄ και να ζητήσει βοήθεια. Αυτός έθεσε ως όρο την ένωση των Εκκλησιών. Ο αυτοκράτορας γνώριζε τις διαθέσεις του λαού και του κλήρου κι αδυνατούσε να δεσμευθεί. Παρά ταύτα το Νοέμβ. του 1452 ήρθε στην Πόλη παπική αντιπροσωπία από τους καρδινάλιο Ισίδωρο και το Λατίνο αρχιεπίσκοπο Μυτιλήνης Λεονάρδο με 200 πολεμιστές. Στις 12/12 οι παπικοί λειτούργησαν στην Αγ. Σοφία και κήρυξαν την ένωση βάσει του ΄Ορου της Φλωρεντίας. Ο αυτοκράτορας προσχώρησε στην ένωση. Ταυτόχρονα ο λαός κατέκλυσε τους ναούς όπου λειτουργούσαν ανθενωτικοί ιερείς.

   Η αρνητική στάση του λαού έναντι των Λατίνων δεν οφειλόταν μόνο σε δογματικούς λόγους. Στις περιοχές που τις έλεγχαν οι Λατίνοι η θέση των Ελλήνων ορθοδόξων ήταν από ταπεινωτική ως δεινή: οι Βενετοί και οι Γενουάτες τους αφαίρεσαν κάθε οικονομική δραστηριότητα, ήταν καταπιεστικοί, η βυζαντινή νομοθεσία είχε αντικατασταθεί από τους δυτικούς φεδουαλικούς νόμους και τις αρχές της Καθολικής Εκκλησίας, δεν είχαν δικούς τους επισκόπους, δεν μπορούσαν να καταλάβουν κανένα αξίωμα στη Διοίκηση, ούτε καν το επάγγελμα του εμπόρου μπορούσαν ν’ ασκήσουν. Μολονότι η θέση των Ελλήνων στην επικράτεια των Τούρκων ήταν εξίσου θλιβερή, εντούτοις οι Τούρκοι ήταν ανεκτικότεροι απέναντί τους από τους Δυτικούς. Σε τουρκοκρατούμενες περιοχές (π.χ. Αδριανούπολη) αρκετοί Έλληνες πλούτησαν, είτε από το εμπόριο είτε από τη διαχείριση κρατικών μονοπωλίων. Αυτή η κατάσταση ώθησε πολλούς να μην εναντιώνονται στην τουρκική κυριαρχία/υποδούλωση, ή αλλιώς: να την προτιμούν από τη δυτική/καθολική. Βέβαια και για τους μεν και για τους δε οι ΄Ελληνες ήταν β΄ κατηγορίας πολίτες.

      ΄Ολοι έβλεπαν ότι το τέλος ήγγιζε αναπότρεπτα. Εντούτοις ο Κων/νος βρήκε το κουράγιο να κάμει μια τελευταία προσπάθεια άμυνας της Πόλης. Ο λαός συσπειρώθηκε γύρω του. Από τη στεριά η Κων/πολη περιβαλλόταν από διπλό τείχος, το εσωτερικό (ψηλότερο και ισχυρότερο) και το εξωτερικό, μπροστά από το οποίο υπήρχε μεγάλη τάφρος. Ο αυτοκράτορας επισκεύασε αυτά τα χιλιόχρονα τείχη και βάθυνε την τάφρο. Παράλληλα φρόντισε να συγκεντρώσει όσα περισσότερα εφόδια μπορούσε για τον επισιτισμό των πολιορκημένων.

    Στα τέλη του 1452 ο σουλτάνος επιφύλασσε στους Ευρωπαίους μια οδυνηρή έκπληξη. ΄Ενα βενέτικο καράβι επιχείρησε να διαπλεύσει το Βόσπορο χωρίς να πληρώσει διόδια στη φρουρά του τούρκικου κάστρου. Τα τουρκικά κανόνια το βύθισαν και το πλήρωμά του, 30 άντρες, οδηγήθηκαν στο Μωάμεθ Β΄ και αποκεφαλίστηκαν. Οι Βενετοί και οι Γενουάτες άρχισαν να ετοιμάζονται για πόλεμο. Στις 26/1/1453 δύο γενουάτικα πλοία υπό τον Ιωάννη Ιουστινιάνη μετέφεραν στην Κων/πολη 700 πολεμιστές. Ο αυτοκράτορας απένειμε στον Ιουστινιάνη τον τίτλο του πρωτοστάτορα και του ανέθεσε την άμυνα της Πόλης. Αυτοκρατορικά πλοία επέδραμαν στη μικρασιατική ακτή κι αιχμαλώτισαν αρκετούς Τούρκους.

    Ο Μωάμεθ Β΄ προχωρούσε ταχύτατα στην εφαρμογή του σχεδίου του. Συγκέντρωσε στρατεύματα στην Αδριανούπολη και διέταξε την κατάληψη πόλεων της Προποντίδας και του Ευξείνου που κατέχονταν ακόμα από τους Βυζαντινούς. Μόνο η Σηλυβρία πρόβαλε αντίσταση.