Η άλωση

    Το Μάρτιο του 1453 ο Μωάμεθ Β΄ με 150.000 περίπου στρατό και πλήθος τεχνιτών, επισιτιστών κτλ. έφθασε κάτω από τα τείχη της Κων/πολης. Γύρω από την Πόλη συγκεντρώθηκαν και πλήθη ατάκτων ενόψει λαφυραγώγησης. Στις 12/4/1453 κατέφθασε από την Καλλίπολη και ο τουρκικός στόλος από 400 πλοία. Την Πόλη υπερασπίζονταν 5000 Βυζαντινοί και 2000 ξένοι (Βενετοί και Γενουάτες).

   Στις 2/4/1453 ο αυτοκράτορας έκλεισε την είσοδο του Κερατίου με τεράστια αλυσίδα. Ταυτόχρονα εγκατέστησε φρούραρχο των ανακτόρων που βρίσκονταν κοντά στα τείχη και της γύρω περιοχής τον αρχηγό των Βενετών. Ο ίδιος τάχθηκε στην Πύλη του Ρωμανού, απέναντι από το σουλτάνο, έχοντας στο πλευρό του τον Ιουστινιάνη.

    Από τις 12/4 άρχισε ο ανηλεής βομβαρδισμός της Πόλης με το τεράστιο τουρκικό κανόνι. Ο βομβαρδισμός κράτησε όσο και η πολιορκία. Τα τουρκικά πλοία επιχειρούσαν με αλλεπάλληλα γιουρούσια να σπάσουν τη αλυσίδα του Κερατίου. Οι πολιορκημένοι αμύνονταν αποφασιστικά και επ’ αρκετό αποτελεσματικά, χρησιμοποιώντας κάθε διαθέσιμο μέσο.

    Στις 20/4 έφθασαν στην Κων/πολη 4 πλοία, 3 γενουάτικα και 1 βυζαντινό, φορτωμένα με εφόδια. Ο τουρκικός στόλος κινήθηκε εναντίον τους, αλλ’ ο καιρός ευνοούσε τα χριστιανικά πλοία που ήλπιζαν να μπουν στον Κεράτιο. Πολύ γρήγορα όμως επικράτησε νηνεμία. Στη φοβερή ναυμαχία που ακολούθησε οι Τούρκοι ηττήθηκαν. Οι πολιορκούμενοι ενθουσιάστηκαν και ανεθάρρησαν, ενώ στην τουρκική πλευρά επικράτησε κατήφεια  και σκεπτικισμός. Ο Μωάμεθ συνειδητοποίησε ότι η Πόλη δε θα κυριευόταν όσο ο Κεράτιος παρέμενε υπό βυζαντινό έλεγχο. Τότε συνέλαβε την ιδέα κατασκευής διόλκου 12 χλμ. που θα περνούσε πίσω από τα τείχη του Γαλατά και θα συνέδεε το Βόσπορο με το Γαλατά. Στην κατασκευή της φαίνεται να συνέβαλε Ιταλός μηχανικός. Από τη δίολκο αυτή πέρασαν απαρατήρητα κι έφθασαν στον Κεράτιο περί τα 70 τουρκικά πλοία. Αυτό το εγχείρημα έφερε σε δεινή θέση τους πολιορκούμενους, αφού αποδυνάμωσε αποφασιστικά την άμυνα της Πόλης.

     Πέρ’ απ’ αυτό: α) τα τρόφιμα λιγόστευαν, β) οι στρατιώτες καταπονούνταν από τις συνεχείς επιθέσεις του εχθρού, δ) οι Γενουάτες και οι Βενετοί αλληλοκατηγορούνταν για συνεργασία με τους Τούρκους. Ενόψει αυτών πολλοί συμβούλευαν τον αυτοκράτορα να εγκαταλείψει την Πόλη. Αυτός απέρριπτε αυτές τις εισηγήσεις.

     Mέρα με τη μέρα οι επιθέσεις γίνονταν όλο και πιο λυσσαλέες. ΄Ολες αποκρούονταν αποτελεσματικά. Οι Τούρκοι κατέφυγαν σε ποικίλα τεχνάσματα, όπως στην κατασκευή αλλεπάλληλων υπονόμων, τις οποίες όμως οι πολιορκούμενοι ανακάλυπταν και κατέστρεφαν. Στις 18/5 κατασκεύασαν κινητό ξύλινο πύργο, τον οποίο έστησαν κοντά στην Πύλη του Ρωμανού, στο χείλος της τάφρου, την οποία άρχισαν να μπαζώνουν. Οι Βυζαντινοί όμως τους έδιωξαν, έκαψαν τον πύργο και ξανάνοιξαν την τάφρο.

    Οι Τούρκοι άρχισαν ν’ απελπίζονται. Κυκλοφορούσαν ανάμεσά τους και φήμες ότι έρχεται από τη Δύση βοήθεια. Ακούστηκαν και προτάσεις εγκατάλειψης της πολιορκίας. Κάτι τέτοιο φαίνεται να συνέστησε έμμεσα και ο βεζίρης Χαλίλ.

     Η κατάσταση θορύβησε το Μωάμεθ Β΄, ο οποίος αποφάσισε να δράσει. ΄Ετσι, στις 21/5 έστειλε πρέσβυ στον αυτοκράτορα ζητώντας και υποσχόμενος: α) την παράδοση της Πόλης, β) ο βασιλιάς κι όσοι άλλοι επιθυμούσαν μπορούσαν να φύγουν συναποκομίζοντας όσα ήθελαν από τα υπάρχοντά τους, γ) τον αυτοκράτορα θα τον καθιστούσε ηγεμόνα της Πελοποννήσου, δ) στους δύο αδελφούς που διοικούσαν το δεσποτάτο παραχωρούσε άλλες περιοχές και ε) όσοι θα παρέμεναν στην Πόλη δε θα θεωρούνταν σκλάβοι. Ο αυτοκράτορας αντιπρότεινε: α) να πληρώνει μεγαλύτερους φόρους υποτέλειας, β) να μείνουν στα χέρια των Οθωμανών τα εδάφη και τα κάστρα που είχαν ήδη κατακτήσει και γ) «Το δε την πόλιν σοι δούναι, ούτ’ εμόν εστίν ούτ’ άλλου τινός των κατοικούντων εν αυτή· κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών».

     Η απάντηση ενόχλησε το Μωάμεθ. ΄Ηρθε η ώρα για τη γενική έφοδο. Συγκάλεσε πολεμικό συμβούλιο και μετά μίλησε στους στρατιώτες του για να τους εξάψει το πολεμικό μένος, εξηγώντας τους πόσα οφέλη τους περιμένουν από την κατάληψη της ετοιμόρροπης πόλης.

    Η Κυριακή της 27^ης Μαΐου βρήκε την Πόλη να βομβαρδίζεται ανελέητα από τους πολιορκητές. Στόχος τους τα χερσαία τείχη και κείνα του Κερατίου. Ο λαός πάσχιζε να επισκευάσει τις ρωγμές τους. Στις 28/5 οι Τούρκοι έφεραν κοντά στα τείχη σκάλες και άλλα βοηθήματα για την έφοδο.

     Από την πλευρά του ο Κων/νος μίλησε στους άντρες του και προσπάθησε να τους εμψυχώσει και να τους εμφυσήσει πνεύμα αυτοθυσίας. Το βράδυ τελέστηκε στην Αγ. Σοφία κατανυκτική θεία Λειτουργία, η τελευταία.

    Το πρωί της 29^ης Μαΐου άρχισε η πολυμέτωπη επίθεση με κύριο στόχο την Πύλη του Αγ. Ρωμανού, όπου οι προϋποθέσεις εισβολής ήταν πλέον ευνοϊκότερες. Εκεί έγιναν δύο έφοδοι και μάχες σώμα με σώμα, στις οποίες πρωτοστατούσαν ο αυτοκράτορας και ο Ιουστινιάνης. Ο Μωάμεθ έριξε στη μάχη νέες, ξεκούραστες, δυνάμεις που πραγματοποίησαν και τρίτη έφοδο. Ο Ιουστινιάνης τραυματίστηκε και κατέφυγε στο Γαλατά. Αυτό προκάλεσε σύγχυση στους αμυνόμενος, διευκολύνοντας έτσι την κατά κύματα εισβολή των Τούρκων. Ο Κων/νος με τα υπολείμματα των δυνάμεών του πρόβαλε την έσχατη αντίσταση μαχόμενος σαν απλός στρατιώτης ώσπου έπεσε μαχόμενος. « Η Πόλις ΕΑΛΩ»!

      Το τι επακολούθησε δεν περιγράφεται: η πόλη μετατράπηκε σε ερείπια και αποκαΐδια, λεηλασίες, βιασμοί γυναικών, θανατώσεις, βεβηλώσεις εκκλησιών και μοναστηριών, ερήμωση, εξανδραποδισμοί, συμφορά. Ελάχιστοι κατόρθωσαν να φύγουν από τον Κεράτιο. Η Αγ. Σοφία μετατράπηκε σε τζαμί.

     Οι Γενουάτες του Γαλατά έσπευσαν να στείλουν στο σουλτάνο το κλειδί της πόλης τους. Σε ανταπόδοση ο Μωάμεθ τους παραχώρησε προνόμια.

     Αρχικά ο σουλτάνος φάνηκε ανεκτικός και συμβιβαστικός. Την επομένη της άλωσης επισκέφθηκε στο σπίτι του το μεγάλο δούκα Λουκά Νοταρά, τον οποίο γνώριζε. Πρόθεσή του ήταν να του αναθέσει την ανασυγκρότηση της Κων/πολης. Οι σύμβουλοί του, όμως, τον απέτρεψαν ως κάτι επικίνδυνο. Λίγες μέρες αργότερα ο δούκας, ένας γιος του και μερικοί άλλοι Βυζαντινοί αξιωματούχοι εκτελέστηκαν. Η τεράστια περιουσία του Νοταρά δημεύτηκε. Την ίδια τύχη είχε και ο μετριοπαθής βεζίρης Χαλίλ Τζανταρλί.

      Από τα άμεσα έργα του σουλτάνου ήταν η αποκατάσταση της κατεστραμμένης πόλης με προσωπική του επίβλεψη. ΄Ετσι: εξαγόρασε αιχμαλώτους και τους έφερε σε αυτή, διέταξε τη μεταφορά τεχνιτών, έκτισε τζαμιά, επισκεύασε τα τείχη, έκτισε ανάκτορα κτλ.