Η θυσία του Δραγατσανίου

       Στις αρχές Ιουν. ο Υψηλ. αναχώρησε από το Πιτέστι για το Ρίμνικο. Εκεί έφθασαν μετά από περιπέτεια σώοι οι Ιω. Κολοκοτρώνης, Ορφανός και Αρχιμανδρίτης (Σέρβος). Οι δυνάμεις που συγκεντρώθηκαν ήταν 5000 πεζοί και 2500 ιππείς.

      Το χωριό Δραγατσάνι απείχε 8 ώρες από το Ρίμνικο. ΄Ηταν χτισμένο σε πεδιάδα. Σε αυτή αποφάσισε ο Υψηλ. να συγκρουστεί με τους Τούρκους. Προς τούτο διέταξε τους Νικ. Υψηλάντη, Ολύμπιο και Καραβιά να κινηθούν προς τα εκεί και να καταλάβουν επίκαιρες θέσεις. Αναχώρησαν στις 3/6. Ο ίδιος ακολούθησε στις 5/6 με 2000 άντρες. ΄Ετσι και έγινε. Ο Ιερός Λόχος υπό τον Νικ. Υψηλάντη και 800 ιππείς υπό τον Καραβιά τοποθετήθηκαν στα ΒΑ κοντά στο Δραγατσάνι, στην άκρη μιας χαράδρας. Οι Τούρκοι παρακολουθούσαν όλες αυτές τις κινήσεις. Ισχυρή τουρκική δύναμη μάλιστα επιτέθηκε στο τμήμα του Αργυροκαστρίτη αλλά συνάντησε ισχυρή αντίσταση και υποχώρησε.

       Ο Υψηλ. είχε προγραμματίσει η επίθεση να γίνει στις 8/6, αλλά ο ορμητικός Καραβιάς με τους 800 ιππείς του, παραβιάζοντας τις διαταγές του Αρχηγού, επιτέθηκε στις 7/6. Κοντά στο Δραγατσάνι ήταν η μονή Σερμπανεστίου όπου ήταν οχυρωμένοι Τούρκοι. Ο Καραβιάς πλησίασε τη Μονή με απειλές κατά των Τούρκων. Οι έγκλειστοι προ του κινδύνου ζήτησαν επείγουσα βοήθεια από τους οχυρωμένους στις άλλες τρεις μονές συναδέλφους τους. Ο Καραβιάς, βλέποντας να καθυστερούν ενισχύσεις από τον Υψηλ., αποφάσισε να αποσυρθεί από την πολιορκία της Μονής. Τον πρόλαβαν, όμως, οι τουρκικές ενισχύσεις από 1500 άντρες και τους επιτέθηκαν. Πολλοί από τους ιππείς του τον εγκατέλειψαν. Αυτός μαχόταν με τους υπολοίπους. Επενέβησαν προς βοήθειά του οι άντρες του Ιερού Λόχου.

    Οι Ιερολοχίτες μπήκαν ορμητικά στη μάχη, καίτοι ταλαιπωρημένοι και νηστικοί. Σε λίγο, όμως, ο Καραβιάς με τις λίγες δυνάμεις που του απέμειναν αποχώρησε. Οι Ιερολοχίτες είχαν πλέον ν’ αντιπαλέψουν με 8πλάσιους αντιπάλους. Η αναμέτρηση ήταν φονική. Τα πυρομαχικά των Ιερολοχιτών λιγόστευαν. Οι συνεχείς, όμως, επιθέσεις και τα πυκνά πυρά του εχθρού συνεχώς αραίωναν τις τάξεις τους. Ο ένας μετά τον άλλο έπεσαν οι εκατόνταρχοι, ο σημαιοφόρος του Λόχου, 180 στρατιώτες και ο Ελβετός φιλέλληνας Ερρίκος Βαρδιέ. ΄Οσοι ήταν ακόμη ζωντανοί αποφάσισαν να υποχωρήσουν μαχόμενοι. ΄Εφθασαν ως το ρέμα «Γκούρα - βέρζη» όπου ήταν τοποθετημένος ο Βλάχος οπλαρχηγός Ιωανίτσας Χόρκα με 50 Πανδούρους, ο οποίος ανέκοψε την προέλαση των Τούρκων και με την εν συνεχεία βοήθεια του Ολύμπιου, συντελώντας έτσι στη διάσωση των Ιερολοχιτών. Οι συνολικές απώλειες των Ελλήνων ήταν 370 περίπου, από τους οποίους 200 Ιερολοχίτες (από σύνολο 373).

      Οι συνέπειες από την άφρονα ενέργεια του Καραβιά ήταν τραγικές: ματαίωσε τα νικηφόρα σχέδια του Υψηλάντη, καταρράκωσε το φρόνημα των επαναστατών και προκάλεσε τη διάλυση ενός στρατού που βρισκόταν σε διαρκή συγκρότηση. Κινδύνεψε ακόμη και η ζωή του ίδιου του Υψηλ.

       Μετά την ήττα ο Υψηλ., με όσες από τις υπόλοιπες δυνάμεις του του έμειναν πιστές, επέστρεψε στο Βίρνικο και από εκεί μετέβη στη μονή Κόζιας. Στη συνέχεια διαπραγματεύθηκε το πέρασμά του στην Αυστρία με σκοπό να φθάσει στην Ελλάδα. Του επετράπη να διέλθει για την Αμερική, αλλά με ψευδώνυμο. Τον συνόδευαν οι αδελφοί του Νικόλαος και Γεώργιος (και αυτοί με το ίδιο ψευδώνυμο: Παλαιολογογενείδης) και οι Γεώργιος Λασσάνης, Γεράσιμος Ορφανός, Γαρνόφσκης και Κων/νος Καραβελλόπουλος. Ο στρατός που κατέφυγε στη μονή Κόζια τον συνόδευσε ως τα σύνορα με την Αυστρία. Ο Υψηλ. εξασφάλισε αργότερα και αυτών την είσοδο στην Αυστρία. Ο Ολύμπιος θα επέστρεφε στην Ελλάδα μέσω Βλαχίας και Μολδαβίας.