Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΣΤΟ ΥΠΟΔΟΥΛΟ ΓΕΝΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΦΑΙΜΑΞΗ

     Η σταδιακή παρακμή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν μακροχρόνια. ΄Οσο δε έβαινε προς την κορύφωσή της τόσο και περισσότεροι Βυζαντινοί λόγιοι και άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης αναζητούσαν καλύτερες κι ασφαλέστερες συνθήκες ζωής και δημιουργίας.

      Το πρώτο εμφανές κύμα φυγής των Ελλήνων λογίων προς τη Δύση άρχισε από το δεύτερο μισό του ΙΔ΄ αι. Από τους πρώτους σημαίνοντες ΄Ελληνες που έφυγαν στην Ιταλία ήταν ο Μανουήλ Χρυσολωράς. Τα έτη 1396-99 τον βρίσκουμε στη Φλωρεντία να διδάσκει αρχαία ελληνική Γραμματεία στο πανεπιστήμιο. Αυτός προετοίμασε το έδαφος και για άλλους.

    Μετά την ήττα του Βαγιαζίτ Α΄ στην Άγκυρα (1402) αναπτερώθηκε το ηθικό των Βυζαντινών κι επιβραδύνθηκε η φυγή. Επαναλήφθηκε εντονότερα μετά την κατάληψη της Θεσ/νίκης (1430).

    Η σύνοδος της Φερράρας-Φώρεντίας (1438) έφερε στη Φλωρεντία το μέγιστο φιλόσοφο της εποχής Γεώργιο Γεμιστό/Πλήθωνα μαζί με άλλους 700 και πλέον λόγιους ΄Ελληνες. Η παραμονή του στη Φλωρεντία άφησε εποχή. Ο Γεμιστός ήρθε σ’ επαφή με τους εκεί πλατωνίζοντες και νεοπλατωνίζοντες κύκλους, στους οποίους ανέπτυξε με πειθώ τις ιδέες του για την υπεροχή του Πλάτωνα έναντι του Αριστοτέλη. Συνέγραψε μάλιστα εκεί και το έργο «Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται». Με τη διδασκαλία του συνέβαλε στον απεγκλωβισμό του δυτικού πνεύματος από τον αριστοτελισμό.

       ΄Αλλος σημαντικός ΄Ελληνας που βρέθηκε την ίδια περίοδο στη Δύση ήταν ο αρχιεπίσκοπος Νικαίας Βησσαρίων, μαθητής του Γεμιστού. Αγωνίστηκε με κάθε τρόπο για τη σωτηρία του αγαπημένου του Βυζαντίου, φθάνοντας μέχρι υποταγής στον πάπα. Στην έπαυλή του δε στη Ρώμη παρείχε καταφύγιο σε πολλούς ΄Ελληνες πρόσφυγες, οι οποίοι τον προμήθευαν με ελληνικά χειρόγραφα. Γύρω του σχηματίστηκε ένας κύκλος λογίων, ανάμεσα στους οποίους και οι Μιχ. Αποστόλης, Γεώργ. Τραπεζούντιος, Ανδρόνικος Κάλλιστος και Θεόδ. Γαζής.

       ΄Αλλοι επιφανείς ΄Ελληνες που κατέφυγαν στη Δύση, κυρίως στην Ιταλία, και συνέβαλαν στην Αναγέννηση των ελληνικών γραμμάτων ήταν οι Ιωάννης Αργυρόπουλος, Δημ Χαλκοκονδύλης, Λαόνικος Χαλκοκονδύλης, Κων. Λάσκαρις, Γεώργ. Ερμώνυμος, Ιανός Λάσκαρις, Μάρκος Μουσούρος, Φραγκίσκος και Αιμίλιος Πόρτος, Λέων Αλάτιος κ.π.ά. Πολλοί από αυτούς διέπρεψαν ως δάσκαλοι και ως κάτοχοι μεγάλης παιδείας και βαθιάς επιστημοσύνης. Μέσω αυτών η ελληνική παιδεία έλαμψε στα δυτικά πανεπιστήμια και λοιπά παιδευτικά ιδρύματα.

      Το αναγεννησιακό έργο των λογίων αυτών επιτεύχθηκε με:

       α) Μεταφράσεις Ελλήνων συγγραφέων στη Λατινική ή στην Ιταλική. Πολλοί ήταν οι Έλληνες και οι Ιταλοί μεταφραστές. ΄Ετσι προκλήθηκε ζωηρότατο ενδιαφέρον του κοινού για τα ελληνικά κείμενα και την ελληνική γλώσσα.

    β) Την έκδοση αρχαίων κειμένων, με πρωτεργάτη τον περίφημο ΄Αλδο Μανούτιο, γενάρχη της μεγαλύτερης τυπογραφικής οικογένειας-επιχείρησης του ΙΕ΄ αι. Εκτός από τα αρχαία κείμενα εκδόθηκαν και πολλά χρηστικά έργα: γραμματικές, λεξικά και θρησκευτικά βιβλία. Το πρώτο δε γνωστό ελληνικό βιβλίο που εκδόθηκε (γύρω στο 1471) με τυπογραφικά στοιχεία θεωρείται η Γραμματική του Χρυσολωρά «Ερωτήματα της ελληνικής γλώσσης».

      γ) Την ίδρυση ελληνικών τυπογραφείων στη Βενετία. Από τα πιο γνωστά είναι του Κρητικού Ζαχαρία Καλλέργη.

       δ) Την αναζήτηση και συγκέντρωση χειρογράφων κωδίκων. Το σχετικό εμπόριο οργίασε. ΄Ετσι συγκεντρώθηκε στη Δύση ο ανεκτίμητος αυτός εθνικός θησαυρός. ΄Ηταν τέτοια δε η ζήτηση που δημιουργήθηκε μια ολόκληρη στρατιά καλλιγράφων γραφέων.