ΤΑ ΘΕΑΤΡΑ

Αρχικά οι παραστάσεις γίνονταν στο ύπαιθρο ενώπιον λίγων θεατών. Πολύ σύντομα, όμως, και καθώς το θέαμα βελτιωνόταν οι ενδιαφερόμενοι να παρακολουθήσουν τις παραστάσεις πολλαπλασιάστηκαν. Καθώς δε παρακολουθούσαν όρθιοι την παράσταση δημιουργούνταν θόρυβος, διαγκωνισμοί για κατάληψη καλύτερης θέσης, και αταξία. Έτσι προέκυψε η ανάγκη δημιουργίας και μεγάλων και κατάλληλων χώρων όπου και οι συνθήκες παρακολούθησης θα βελτιώνονταν και η χωρητικότητα θα μεγάλωνε και οι σκηνικές κ.ά. απαιτήσεις των παραστάσεων θα ικανοποιούνταν.

Κατασκευαστικά πρότυπα για θεατρικά οικοδομήματα δεν υπήρχαν. Εξ όσων γνωρίζουμε το πρώτο θέατρο του κόσμου κατασκευάστηκε στην Αθήνα, μέσα στο ιερό του Διονύσου Ελευθερέως, κάτω από την Ακρόπολη, στα νότια· η κατασκευή του άρχισε περί τα μέσα του Ε΄ αι. π.Χ. και η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 340, επί άρχοντος Λυκούργου. Ήταν χωρητικότητας 17.000 θεατών. Στην αρχική του μορφή ήταν ξύλινο. Με βάση έμμεσων πληροφοριών και την αξιοποίηση των σκηνοθετικών αναγκών των θεατρικών έργων της εποχής –αφού αυτούσια περιγραφή του θεάτρου δεν υπάρχει– μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής ως προς την αρχιτεκτονική του θεάτρου: α) περιείχε εξ αρχής τα τρία βασικά αρχιτεκτονικά μέρη: την «ορχήστρα» (ένα κυκλικό αλώνι για τις κινήσεις του χορού), τη «σκηνή» (ένα επίμηκες κτίσμα για αλλαγές υποκριτών) και το «θέατρο» ή «κοίλον» (οι θέσεις των θεατών)· β) άλλο τμήμα του θεάτρου, πολύ σημαντικό, ήταν η σκηνή: ένα απλό επίμηκες οικοδόμημα από ξύλο, στηριγμένο σε γερά θεμέλια· αυτός ο τύπος της σκηνής διατηρήθηκε μέχρι τα τέλη του Δ’ αι.· παράλληλα προς αυτή υπήρχε στα νότια και μια άλλη εφαπτομένη της ορχήστρας· γ) μια παραλληλόγραμμη στοά, ανάμεσα στον αρχαϊκό ναό του Διονύσου και στο θέατρο. Αυτά ήταν τα μέρη και όλων των άλλων αρχαίων θεάτρων. Για τις ανάγκες δε των παραστάσεων υπήρχαν και πολλά μηχανικά μέσα. Αυτά ήταν: Οι «περίακτοι», οι «χαρώνειοι κλίμακες», η «κράδη» ή «αιώρημα», η «εξώστρα» ή «εκκύκλημα» και το «βροντείον». Μετά τον Δ’ αι. σημειώθηκαν πολλές κατασκευαστικές αλλαγές στα θέατρα, και ως προς την αρχιτεκτονική τους και ως προς τα υλικά κατασκευής τους.

Άλλα αρχαία θέατρα: α) της Επιδαύρου: κτίστηκε περί το 350 π.Χ., χωρητικότητας 17.000 θέσεων· είναι το καλύτερα σωζόμενο αρχαίο θέατρο· β) της Μεγαλοπόλεως, γ) του Άργους, δ) της Δωδώνης, ε) του Ωρωπού, στ) της Εφέσου στη Μ. Ασία, 30.000 θέσεων, ζ) των Δελφών (του Ε΄ π.Χ. αι.) κ.ά.

Πέρα, όμως, από τα κυρίως θέατρα υπήρχαν και τα λεγόμενα «Ωδεία», τα οποία αρχικά χρησιμοποιούνταν για τους μουσικούς αγώνες των ραψωδών και κιθαρωδών. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκει το γνωστό και περίφημο «Ηρώδειο» κάτω από την Ακρόπολη, το μεγαλύτερο και καλύτερα σωζόμενο. Κτίστηκε το Β΄ μ.Χ. αι., από τον Αθηναίο ρήτορα Ηρώδη τον Αττικό εις μνήμην της συζύγου του Ρηγίλης. Χωρητικότητας 6.000 θέσεων.