ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

   1. Χαρακτηρίστηκε δίκαια ως «φαινόμενο». Ως ένα γενικευμένο, λοιπόν, φαινόμενο ξεκίνησε με την είσοδο του 19^ου αι. και κορυφώθηκε κατά την έναρξη και τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. Έναυσμά του υπήρξε η διαδεδομένη στη Δύση, κυρίως, αρχαιολατρία. Ήρθε μετά ο σκληρός και άνισος αγώνας των απογόνων των δημιουργών του υπέρλαμπρου εκείνου πολιτισμού που δόνησε τις ευαίσθητες ψυχές. ΄Αλλες αιτίες γιγάντωσης αυτού του ρεύματος ήταν η θρησκευτική αντίθεση προς το ισλάμ και η αντίθεση κατά των συντηρητικών κυβερνήσεων.

   Ο φιλελληνισμός εκδηλώθηκε με ποικίλους τρόπους: εθελοντική συμμετοχή στον Αγώνα, ίδρυση Επιτροπών περίθαλψης των προσφύγων και αμάχων, αποστολή τροφίμων, πολεμοφοδίων κτλ., δημοσιεύσεις, οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων στις απελευθερούμενες περιοχές, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις κτλ.

     2. Εθελοντές: Υπολογίζονται σε 1.200 περίπου όσοι πήραν μέρος σε πολεμικά γεγονότα. Οι περισσότεροι ήρθαν κατά τα δυο πρώτα έτη της Επανάστασης. Η προέλευσή τους ήταν ποικίλη, με την εξής περίπου σειρά κατάταξης κατά εθνικότητα: Γερμανοί, Γάλλοι, Ιταλοί, Πολωνοί, Ελβετοί και ΄Αγγλοι. Σε μικρότερους αριθμούς ήρθαν και από αλλού.

      Ονόματα φιλελλήνων: 1) Βαλέστ, Γάλλος αξιωματικός, 2) Μαξίμ Ρεϊμπώ, Γάλλος αξιωματικός, 3) Θωμάς Γκόρντον, Σκοτσέζος συνταγματάρχης, 4) Kutsowski, Πολωνός γιατρός, 5) Νόρμαν Ehrenfels, Γερμανός στρατηγός, 6) Dania, Ιταλός, 7) Mizewski, Πολωνός, 8) Frank Ab. Χάστιγκς, ΄Αγγλος αξιωματικός του ναυτικού, 9) George Jarvis, γιος του Αμερικανού προξένου στο Αμβούργο, 10) Γκουβερνάτι, Ιταλός στρατιωτικός, 11) Κόλμπε, Γερμανός αξιωματικός του πυροβολικού, 12) λόρδος Βύρων, ΄Αγγλος ποιητής, κ.ά.π. Πολλοί από τους φιλέλληνες έπεσαν στα πεδία των μαχών.

   3. Φιλελληνικά σωματεία/κομιτάτα: Την ίδια περίοδο εμφανίστηκαν, στις δυτικές κυρίως κοινωνίες, οργανωμένες ομάδες/επιτροπές/σωματεία εθελοντών με κοινωνικό ή θρησκευτικό χαρακτήρα για να προσφέρουν ανακούφιση σε εμπερίστατους συνανθρώπους τους. Στα πλαίσια αυτά κατά το β΄ εξάμηνο του 1821 δημιουργήθηκαν και οι πρώτες φιλελληνικές επιτροπές με αρχικό σκοπό την προσφορά περίθαλψης στους ΄Ελληνες πρόσφυγες (διενέργεια εράνων, συλλογή τροφίμων, φαρμάκων, πολεμοφοδίων κτλ. κι αποστολή τους στην Ελλάδα). Τον Αύγουστο του 1821 εμφανίστηκαν στη Γερμανία και στην Ελβετία τα πρώτα φιλελληνικά σωματεία, με κύρια κέντρα τη Βέρνη, τη Ζυρίχη, τη Στουτγάρδη κ.α.

     4. Στη διάδοση του φιλελληνισμού στη δυτική Ευρώπη συνέβαλε αποφασιστικά η δράση του γιατρού Πέτρου Ηπίτη. Στάλθηκε από τον Αλέξ. Υψηλάντη για να ενημερώσει τους πολιτικούς και πνευματικούς ηγέτες της Ευρώπης για την ελληνική υπόθεση και να ζητήσει την ηθική και υλική συμπαράσταση των κοινωνιών της. Επισκέφθηκε τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, την Ολλανδία κτλ. με συστατικές επιστολές και διακηρύξεις και εργάστηκε με πάθος για την ευόδωση της αποστολής του.

     5. Οργανωμένα φιλελληνικά κινήματα εμφανίστηκαν: α) στη Γαλλία στους κόλπους της Εταιρείας της Χριστιανικής Ηθικής, το Μάρτιο του 1823, με συμμετοχή και των Αδ. Κοραή, Αθαν. Βογορίδη, Δημ. Φωτήλα κ.ά.· β) στην Αγγλία, μετά την καταστροφή της Χίου προκλήθηκε ένα σοκ στην ως τότε αδιάφορη κοινή γνώμη. Στις αρχές του 1823 ήταν πια ώριμες οι συνθήκες για την ίδρυση ενός φιλελληνικού σωματείου με πρωτεργάτες τους John Bowring, Ed. Blaquiere κ.ά.· γ) στις Κάτω Χώρες (Ολλανδία και Βέλγιο) η δημιουργία αντίστοιχων επιτροπών επηρεάστηκε από τις γειτονικές τους Γαλλία και Γερμανία. Ο πρώτος πυρήνας δημιουργήθηκε στο ΄Αμστερνταμ με τη δράση των εκεί Ελλήνων εμπόρων (Στ. Παλαιολόγου, Γεωργ. Τωμαζάκη, Αν. Σπάχου κ.ά.). Πρόεδρος του σωματείου ήταν ο J Fabius. Ο φιλελληνισμός σε αυτές τις χώρες ενέχει και ένα στοιχείο ηρωισμού, επειδή αναπτύχθηκε παρά τη δυναμική αντίδραση τη κρατικής εξουσίας· δ) στις ΗΠΑ προκλήθηκε ένα φιλελληνικό ρεύμα, κυρίως από τα δημοσιεύματα και τα σχόλια του τύπου για όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα. Από τους θερμότερους/πρωτεργάτες φιλέλληνες ήταν ο Ed. Everett, εκδότης της εφημερίδας North American Review. Φίλος του Κοραή και θαυμαστής της κλασικής παιδείας. ΄Ηρθε στην Ελλάδα το 1819. Η ένθερμη δική του συμπαράσταση στον Ελληνικό Αγώνα συντέλεσε ν’ ακουστούν ευνοϊκές για τον Αγώνα φωνές και μέσα στο Κογκρέσο.