Η Κύπρος

     1. Η καθαρά βυζαντινή περίοδος της Κύπρου άρχισε το 965. Τη διοίκηση ασκούσε ο κατεπάνω ή δούκας. Λόγω της απόστασης που τη χώριζε από το Κέντρο σημειώνονταν ανταρσίες από τους Διοικητές της. Μία από αυτές ήταν κι εκείνη του Ισαακίου Κομνηνού (1184) κατά του αυτοκράτορα Ανδρονίκου Α΄ που ανακήρυξε (ο Κομνηνός) τον εαυτό του βασιλιά του νησιού.

   2. Το ΙΒ΄ αι. έχουμε τις επιδρομές των Σταυροφόρων στην Ανατολή, και στην Κύπρο. ΄Ετσι, ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος επιτέθηκε κατά του ανάξιου και τυραννικού Διοικητή Ισαακίου Κομνηνού, βοηθούμενος τόσο από ΄Ελληνες όσο και από το Φράγκο βασιλιά της Ιερουσαλήμ Γκι ντε Λουζινιάν, ο οποίος το 1192 ανέλαβε τη διακυβέρνηση του νησιού.

    3. Η Φραγκοκρατία στην Κύπρο κράτησε ως το 1489, όταν περιήλθε στην εξουσία των Βενετών. Στην περίοδο αυτή το νησί διοικήθηκε με το φεουδαρχικό σύστημα. Οι ντόπιοι κάτοικοι διακρίθηκαν στους παροίκους, τους περπυριάριους (δουλοπάροικους που κατέβαλλαν κεφαλικό φόρο) και τους φραγκομάτες.

       Η πρώτη μεγάλη συμφορά ήρθε στους κατοίκους του νησιού όταν εγκαθιδρύθηκε σε αυτό η Λατινική Εκκλησία και υπάχθηκε στη δικαιοδοσία/εξουσία της η Ορθόδοξη Εκκλησία. Η θρησκευτική δε θέση των ορθοδόξων επιδεινώθηκε περισσότερο τα επόμενα 30 χρόνια. Αντίθετα, την ίδια περίοδο το νησί γνώρισε σχετική οικονομική και καλλιτεχνική/φιλολογική άνθιση.

      Ως επίσημη γλώσσα καθιερώθηκε αρχικά η λατινική, μετά η γαλλική και περί το τέλος της βασιλείας των Λουζινιάν η ελληνική ως επίσημη γλώσσα των δικαστηρίων, της διοίκησης και της διπλωματίας.

     4. Κατά την περίοδο 1460 - 73 άρχισε η ενετική διείσδυση στο νησί. Ιδίως όταν ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ ζήτησε τη βοήθεια των Ενετών κατά των Γενουατών, οι οποίοι από τον προηγούμενο αιώνα άρχισαν επεμβάσεις στην Κύπρο. Η θέση των Βενετών στην Κύπρο εδραιώθηκε περισσότερο μετά το γάμο του Ιακώβου Β΄ με την Αικατερίνη Κορνάρο, γόνο ισχυρής ενετικής οικογένειας. Μετά το θάνατο (δολοφονία;) του Ιακώβου Β΄ η εξουσία περιήλθε στη βασίλισσα Αικατερίνη, αν και στην ουσία κυβερνούσαν οι Ενετοί σύμβουλοί της (1473 - 1489). Το 1489 η εξουσία του νησιού περιήλθε εξολοκλήρου στην Ενετική Δημοκρατία. Η αλλαγή έγινε με δολιότητα, γιαυτό και προκάλεσε την αντίδραση του οίκου της Σαβοΐας.

     Η Ενετοκρατία κράτησε ως το 1570. Η σημασία της Κύπρου ως κέντρου του διαμετακομιστικού εμπορίου της Μεσογείου με την Ανατολή μειώθηκε αισθητά μετά την ανακάλυψη (1486) του περάσματος του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ελάττωση της εμπορικής δραστηριότητας των Βενετών. Παράλληλα η ραγδαία εξάπλωση της τουρκικής κυριαρχίας στην Αίγυπτο (1517), στη Ρόδο (1522) και στα νότια Βαλκάνια (1500 και 1540) άρχισε να κλείνει τον κλοιό γύρω από τις βενετικές κτήσεις. Η απειλή ήταν επί θύραις και για την Κύπρο. Οι Βενετοί έβλεπαν τον κίνδυνο κι άρχισαν να ετοιμάζονται, επιδιορθώνοντας τα κάστρα και μεταφέροντας ΄Ελληνες κι Αλβανούς στρατιώτες από την Κρήτη, το Ναύπλιο, τη Μονεμβασιά και τη Δαλματία (1540). Από την άλλη και οι Τούρκοι προχωρούσαν αποφασιστικά τα σχέδιά τους.

    5. Έτσι, την 1/7/1570 τουρκικός στόλος υπό το Λαλά Μουσταφά κατέλαβε τη Λάρνακα χωρίς αντίσταση. Αντίσταση προβλήθηκε στη Λευκωσία και στην Αμμόχωστο, αλλά στις 9/9/1570 παραδόθηκε και η Λευκωσία, η οποία λεηλατήθηκε και οι υπερασπιστές της σφαγιάστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν (20.000 περίπου). Η Δύση καταθορυβήθηκε. Η πολιορκία της Αμμοχώστου κράτησε ένα χρόνο. Παραδόθηκε την 1/8/1571 και ακολούθησε γενική σφαγή παρά τη συμφωνία που είχε συναφθεί. Το 1573 η Βενετία με συνθήκη παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά της στην Κύπρο.

     Την κατάλυση της Ενετοκρατίας στην Κύπρο ακολούθησε και η κατάλυση της Λατινικής Εκκλησίας και η αποκατάσταση  της Ορθόδοξης. Το 1572 εκλέχτηκε και πάλι αρχιεπίσκοπος Κύπρου, ο Τιμόθεος, και η ένταξή της στην Ορθοδοξία. Παρά την πικρή εμπειρία των Κυπρίων από τη Λατινο-Φραγκοκρατία, εντούτοις δεν έλειψαν κι εκείνοι οι εκκλησιαστικοί ηγέτες της Κύπρου που απευθύνθηκαν στη Δύση και ζήτησαν την παρέμβασή της για την απαλλαγή του νησιού από την τουρκική τυραννία. ΄Ηρθαν σε μυστική επαφή/συνεννοήσεις με τους Ισπανούς, τους Ενετούς και προπάντων με το δούκα της Σαβοΐας για τη στήριξη επανάστασης των Κυπρίων. Οι όποιες απόπειρες, πάντως, ήταν ασυντόνιστες κι απέτυχαν.

   Το νησί γνώρισε πολλές αναταραχές εξαιτίας της αρπακτικότητας των τουρκικών οργάνων. Το 1670 η Κύπρος τέθηκε υπό την εποπτεία του καπουδάν πασά, ο οποίος επέβαλε νέους φόρους, τόσο στους Ελληνοκυπρίους όσο και στους Τουρκοκυπρίους. Η λαϊκή δυσαρέσκεια ήταν τόση που εκδηλώθηκε στη Λευκωσία μια σοβαρή εξέγερση με αρχηγό κάποιο Τούρκο πρόκριτο της πόλης. Το 1702 ο σουλτάνος παραχώρησε στο μεγάλο βεζίρη την εκμετάλλευση κι ευθύνη της διοίκησης της Κύπρου. Από τις πολλές εξεγέρσεις σημαντικότερη ήταν εκείνη του 1764 και μετά μια άλλη του Τούρκου διοικητή της Κυρήνειας Χαλίλ.

    6. Σκληρά ήταν τα αντίποινα εναντίον των Ελληνοκυπρίων εξαιτίας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, μολονότι αφοπλίστηκαν νωρίς και δεν πρόλαβαν να εξεγερθούν. Οι φήμες για μυστικές επαφές Ελληνοκυπρίων με τους Ελλαδίτες επαναστάτες ώθησαν το σουλτάνο να στείλει 2000 στρατιώτες και να επιτρέψει στο διοικητή Κιουτσούκ Μεχμέτ να χρησιμοποιήσει βία κατά των κατοίκων. Στο νησί κυκλοφορήθηκαν επαναστατικές προκηρύξεις. Αυτό αποτέλεσε αφορμή για τον απαγχονισμό του αρχιεπισκόπου Κυπριανού και τον αποκεφαλισμό άλλων 300 προκρίτων και ιεραρχών, αλλά και τη σφαγή πολλών απλών πολιτών.