8. Από σύμμαχος υπόδουλη

       Το καλοκαίρι του 43 διάχυτη ήταν η αίσθηση ότι ετοιμάζεται συμμαχική απόβαση στην Ευρώπη. Όπως δε αφηνόταν να διαρρέει από τη συμμαχική παραπληροφόρηση(;), αυτή θα γινόταν στην Ελλάδα. Οι Βρετανοί, για να καταστήσουν πιστευτές στον εχθρό αυτές τις διαδόσεις, μεθόδευσαν ώστε από 21/6 να παραλύσει το ελληνικό συγκοινωνιακό δίκτυο. Σε αυτή την επιχείρηση δόθηκε η κωδική ονομασία “Animals” («Ζώα»). Για την επιτυχία της κρινόταν αναγκαία συμμετοχή του ΕΛΑΣ, που κατά τους προηγούμενους μήνες είχε σαφώς περισσότερες και μεγαλύτερες επιτυχίες κατά των κατακτητών (ιδίως των Ιταλών) από ό,τι ο ΕΔΕΣ.

   Μπορεί μεν η επιχείρηση Αnimals να μην είχε την επιδιωκόμενη κι επιθυμητή επιτυχία, πέρασε, όμως, το μήνυμα στους Γερμανούς ότι σε περίπτωση συμμαχικής απόβασης θα ήταν περισσότερο αποτελεσματική και θα συνέβαλλε σημαντικά στην επιτυχία της. Εκτιμούσε δε (βάσει των ως τότε δεδομένων) ότι σε μια τέτοια περίπτωση η ιταλική βοήθεια θα ήταν ασήμαντη. Ήδη από την άνοιξη οι γερμανικές αξιολογήσεις για το αξιόμαχο των Ιταλών ήταν απογοητευτικές. Πέραν αυτού: υπήρχαν και συμπεριφορές τους που αντί βοήθειας πρόσθεταν και δυσχέρειες στον έλεγχο της λαϊκής κτλ. αντίστασης. Στην Αθήνα, π.χ., ξέσπασαν οικονομικά σκάνδαλα με πρωταγωνιστές Ιταλούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων και ο αρχιστράτηγος Τζελόσο.

      Από το Μάη ήδη η Βέρμαχτ αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο να υποχρεωθεί να υπερασπιστεί τα Βαλκάνια μόνο με τη βοήθεια των Βουλγάρων. Και όμως δε διέθετε τις απαιτούμενες εφεδρείες. Ο κλονισμός, όμως, της εμπιστοσύνης της στο ιταλικό αξιόμαχο την υποχρέωσε να στείλει γερμανικές δυνάμεις στην ιταλική ζώνη προς υποστήλωση της ιταλικής μαχητικότητας. Αυτές οι δυνάμεις μετακινήθηκαν στις αρχές Ιουλίου από την περιοχή Στριμόνα και Αξιού, η αστυνόμευση της οποίας ανατέθηκε στην 7^η βουλγαρική μεραρχία που θα τελούσε υπό γερμανικές διαταγές. Αυτή η βουλγαρική προώθηση προκάλεσε κύματα ελληνικών διαμαρτυριών.

     Κι ενώ συνέβαιναν αυτά, στις 25/7 ξαφνικά ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ καθαίρεσε το Μουσολίνι. Ο νέος πρωθυπουργός στρατάρχης Πιέτρο Μπαντόλιο μίλησε για «συνέχιση του κοινού αγώνα». Ο Χίτλερ μάλλον αγνόησε αυτή τη δήλωση. Γιαυτό έδωσε εντολή για άμεσο αφοπλισμό των Ιταλών, μόλις ανακοινωθεί η αποχώρησή τους από τον Άξονα. Αυτό έγινε στις 8/9/43, όταν οι Σύμμαχοι ανακοίνωσαν ανακωχή με την Ιταλία. Ανάμεσα στους Ιταλούς αξιωματούχους επικράτησαν σύγχυση και αμφιταλαντεύσεις. Αυτό διευκόλυνε το έργο των Γερμανών. Εντός 24ώρου αφοπλίστηκαν οι περισσότερες μονάδες. Οι Ιταλοί πωλούσαν ό,τι είχαν. Η Αθήνα μεταβλήθηκε σε ένα απέραντο παζάρι. Πωλούνταν ή ανταλλάσσονταν τα πάντα: τρόφιμα, όπλα, καύσιμα, ζώα, απόρρητα έγγραφα κ.ά. Η Αντίσταση κατόρθωσε (με βία, απειλές, πειθώ ή και εξαγορά) να εξασφαλίσει άφθονο οπλισμό. Η μεραρχία «Πινερόλο» υπό τον Αντόλφο Ινφάντε και τους 7.000 άντρες και έδρα τη Θεσσαλία παραδόθηκε στους Συμμάχους, μετά από συμφωνία με τη ΒΣΑ και το ΚΓΣΑ.

    Η γερμανική διοίκηση διαπίστωσε αμέσως ότι έχανε την (περιορισμένη έστω) υποστήριξη 250.000 αντρών. Η αναπλήρωσή τους ήταν δυσχερέστατη σε τρεις κρίσιμους τομείς: αντιμετώπιση της Αντίστασης, ανάκτηση των ιταλικών εφοδίων και την παράκτια άμυνα. Αυτά δε υπό την απειλή επικείμενης συμμαχικής απόβασης. Μεγάλο πονοκέφαλο προκαλούσε το ερώτημα αν η απόβαση θα γινόταν στην ηπειρωτική Ελλάδα ή στα νησιά. Ο Χίτλερ υποστήριζε το δεύτερο, άποψη που τελικά επικράτησε.

      Μπροστά σε ανάλογο δίλημμα βρισκόταν και ο Τσώρτσιλ. Οι στρατηγοί του και οι Αμερικανοί δεν ήθελαν περαιτέρω εμπλοκή στα Βαλκάνια. Και αυτό παρά τις ευνοϊκές συνθήκες που δημιουργήθηκαν στο αρχιπέλαγος: προσχώρηση των ιταλικών φρουρών και απόβαση καταδρομέων σε πολλά νησιά. Στις 11/9 η Βέρμαχτ αποκτούσε εύκολα προγεφύρωμα στη Ρόδο. Στις 12/9 και 24/9 κατέλαβαν τις Κεφαλλονιά και Κέρκυρα κατασφάζοντας τους Ιταλούς.

       Ο Τσώρτσιλ προέτρεψε το ΣΜΑ να ανακαταληφθεί η Ρόδος με ορμητήριο την Κω. Οι Γερμανοί, όμως, πρόλαβαν και στις 4/10 κατέλαβαν την Κω, ενώ στις 16/11, μετά από 5νθήμερη μάχη και παράτολμη αεροναυτική επιχείρηση κυρίευαν τη Λέρο. Ακολούθησε η κατάληψη και των άλλων νησιών, άλλοτε αμαχητί και άλλοτε με προβολή μικρής αντίστασης. Και όλα αυτά παρά την υπεροχή των Αγγλο-Ιταλών. Ένα άλλο πρόβλημα για τους Γερμανούς ήταν η διαχείριση των αιχμαλώτων Ιταλών. Κατατάχθηκαν σε: «πιστούς στη συμμαχία», «απρόθυμους» και «εχθρικούς». Οι πρώτοι υποδιαιρέθηκαν περαιτέρω. Πολύ λίγοι πάντως, ακόμη και από τους «μελανοχίτωνες», δέχθηκαν ένοπλη υπηρεσία. Από τους πρώτους σχηματίστηκαν 3 τάγματα (με σοβαρή γερμανική συμμετοχή) κι ένας λόχος για τη φρούρηση του στρατοπέδου Χαϊδαρίου. Από τη β΄ κατηγορία (κύρια μάζα) εντός των 20 πρώτων ημερών 140.500 μεταφέρθηκαν εκτός Ελλάδας για καταναγκαστική εργασία. Τέλος, σκληρή μοίρα επιφυλάχτηκε στους «εχθρικούς»!...