Μιχαήλ Γ΄ (842-867). Η Θεοδώρα. Ο Βάρδας

α) Η εξουσία της Θεοδώρας

     1. Κατά το θάνατο του Θεοφίλου ο γιος του Μιχαήλ διήνυε το τρίτο έτος της ηλικίας του. Είχε ως φαίνεται κληρονομήσει το βίαιο χαρακτήρα του πατέρα του. Δυστυχώς η ανατροφή του αφέθηκε στο Βάρδα. Αυτός για τίποτε άλλο δεν ενδιαφέρθηκε, ειμή α) πώς ν’ αποκόψει το παιδί από τη μάννα του και τους δύο άλλους συνεπιτρόπους του, και β) πώς να μεγεθύνει τις πλέον ζωώδεις ορμές του παιδιού, αποβλέποντας φυσικά σε δικό του μελλοντικό όφελος.

     Μετά το θάνατο του Θεοφίλου όλη η εξουσία περιήλθε στη σύζυγό του-χήρα Θεοδώρα ως το 856, μολονότι τυπικά ανήκε στην κόρη τους Θέκλα, την οποία ο Θεόφιλος είχε ήδη ορίσει συμβασίλισσα. Η Θεοδώρα πλαισιώθηκε στην άσκηση της εξουσίας από τους αδελφό της Βάρδα, θείο της μάγιστρο Μανουήλ και το λογοθέτη Θεόκτιστο. Στην επιτροπεία του Αλεξίου μετείχε και ο μάγιστρος Σέργιος Νικητιάτης. Η Θεοδώρα ήταν γυναίκα ενάρετη αλλά αδύναμου χαρακτήρα. Ούτε οι δύο βασικοί συνεργάτες της κοσμούνταν με ιδιαίτερα προσόντα. Διαχειρίστηκε εντούτοις με τρόπο συνετό τα οικονομικά του κράτους, τα οποία και αύξησε.

     2. Κάποια στιγμή κλήθηκε και αυτή ν’ αντιμετωπίσει το μέγα πρόβλημα των εικόνων που είχε διχάσει την κοινωνία σε αντίπαλες μερίδες. O στρατός εξακολουθούσε να είναι ο πιστότερος υπερασπιστής της μεταρρύθμισης. Ο Βάρδας, βέβαια, δεν πίστευε σε τίποτε. Ο Μανουήλ μετά τη θεραπεία του από μια βαριά αρρώστια μεταστράφηκε υπέρ των εικόνων. Ο Θεόκτιστος άρχισε προ πολλού ν’ αμφιβάλλει αν είναι δυνατόν να επιβιώσει η μεταρρύθμιση εν μέσω τόσων δυσχερειών. Ο Μανουήλ, μετά από συνεννόηση με τους Βάρδα και Θεόκτιστο, πρότεινε στη Θεοδώρα την αποκατάσταση των εικόνων.

      Αυτή η εξέλιξη οδήγησε στη μεθόδευση της καθαίρεσης του πατριάρχη Ιωάννη Γραμματικού (εικονομάχου) και στην εκλογή στο θρόνο του Συρακούσιου ευπατρίδη -και ήδη εικονόφιλου μοναχού- Μεθοδίου. Κατόπιν αυτού εωρτάσθη πανηγυρικώς την πρώτη Κυριακή των Νηστειών (19/2/842) η αναστήλωση των εικόνων, που ονομάζεται έκτοτε εορτή-Κυριακή της Ορθοδοξίας.

      Επειδή ο κίνδυνος των Βουλγάρων εξακολουθούσε -παρά τις συνεννοήσεις και τις διευθετήσεις που πραγματοποιήθηκαν: παράταση εκεχειρίας και ανταλλαγή αιχμαλώτων-, οι εικονομάχοι Παυλιανίτες, που είχαν προς τούτο μεταφερθεί στη Θράκη, δεν καταδιώχθηκαν. Το αντίθετο, όμως, συνέβη με τους Παυλιανίτες της Μ. Ασίας. Αυτό τους ανάγκασε -1500 άντρες περίπου- να καταφύγουν στους Άραβες της Μελιαρηνής.

      3. Το 846 πέθανε ο πατριάρχης Μεθόδιος. Τον διαδέχθηκε ο Ιγνάτιος, γιος του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α΄ και της Προκοπίας. Άνδρας ενάρετος μεν, αλλά ανίσχυρος στο χαρακτήρα και γι’ αυτό υποχείριος των πλέον έξαλλων μοναχών.

    4. Το 848, και ενώ ο Μιχαήλ ήταν σε ηλικία 9 ετών, η Θεοδώρα και ο Θεόκτιστος θεώρησαν καλό να τον αρραβωνιάσουν με την Ευδοκία τη Δεκαπολίτισσα για να τον αποσπάσουν από την Ευδοκία την Ιγγερίνα, από το γένος των Μαρτινακίων.

    5. Δεν άργησε να έρθει η ώρα του Βάρδα. Πρώτη του επιδίωξη να εξουδετερώσει το Θεόκτιστο. Κατέφυγε στη βοήθεια του Μιχαήλ. Γ΄, στον οποίο συκοφάντησε το Θεόκτιστο ότι εμποδίζει τη Θεοδώρα να του διαθέτει τα ταμεία του κράτους. Ταυτόχρονα κατηγορούσε το Θεόκτιστο και στο Μανουήλ ότι δήθεν τού υποσκάπτει τη θέση. Ο Θεόκτιστος κλήθηκε στ’ ανάκτορα για ν’ απολογηθεί. Εκεί συνάντησε το Βάρδα, ο οποίος τον συνέλαβε, τον φυλάκισε και στη συνέχεια τον σκότωσε (854).

   Παντοδύναμος πλέον ο Βάρδας, φρόντισε με ποικίλους τρόπους και έμμεσες απειλές να καταστήσει ανίσχυρη και τη Θεοδώρα στην άσκηση της εξουσίας της. Αυτή, διαπιστώνοντας ότι κινδυνεύει η ζωή της, το 856 συγκάλεσε τη σύγκλητο, παρέδωσε το δημόσιο ταμείο κι έφυγε από τ’ ανάκτορα συμπαραλαμβάνοντας και τις κόρες της. Το τεράστιο ποσό που άφησε έμελλε σε λίγο να το κατασπαταλήσει ο άσωτος γιος της Μιχαήλ. Γ΄.

       6. Κατά τη διάρκεια άσκησης της εξουσίας από τη Θεοδώρα το κράτος δοκίμασε πολλές πολεμικές αποτυχίες. Δύο επιχειρήσεις του Θεοκτίστου κατά της Κρήτης απέτυχαν. Οι κτήσεις στην Απουλία και στην Καλαβρία πέρασαν στα χέρια των Φράγκων. Τη Σικελία συνέχισαν να κατέχουν οι Άραβες. Οι Σλάβοι της Πελοποννήσου στασίασαν και πάλι. Στάλθηκε εναντίον τους ο Θεόκτιστος με ισχυρές δυνάμεις και τους υπέταξε (849), εκτός από του Μιληγγούς και τους Εζερίτες που κατοικούσαν στον Ταϋγετο.

β) Η παντοδυναμία του Βάρδα

    Από το Μάρτιο του 856 την εξουσία ασκούσε ο Βάρδας εν ονόματι του Μιχαήλ. Γ΄. Τότε ο Βάρδας κατέλαβε το αξίωμα του κουροπαλάτη, δηλ. του φρουράρχου της Αυλής. Εξανάγκασε τη Θεοδώρα και τις κόρες της να εγκαταλείψου το παλάτι και ν’ ασπαστούν το μοναχικό βίο. Επειδή ο πατριάρχης αρνήθηκε να τις κείρει, έπραξε τούτο με τη βία ο αδελφός της Θεοδώρας Πετρωνάς. Οι νέες «μοναχές» απομονώθηκαν στ’ ανάκτορα του Καριανού. Επόμενο θύμα του Βάρδα ήταν ο πατριάρχης Ιγνάτιος. Εύκολα έπεισε το Μιχαήλ Γ΄ ότι τον επιβουλευόταν. Στις 23/11/857 ο Ιγνάτιος εξορίστηκε στο νησί Τερέβινθος. Αφού ο θρόνος έμεινε κενός επ’ αρκετό, επιλέχτηκε ως πατριάρχης ο Φώτιος.

γ) Ο Φώτιος - ο Ιγνάτιος - ο πάπας Νικόλαος

      Κανένας δε θα μπορούσε ν’ αμφισβητήσει την πανουργία του Βάρδα. Αυτή δείχθηκε πανηγυρικότατα και στη μεθόδευση της εκλογής του νέου πατριάρχη. Σε καθέναν από τους επισκόπους υποσχέθηκε το θρόνο, αλλά τους υποδείκνυε ταυτόχρονα να καμωθούν ότι δεν επιθυμούν την εκλογή τους όταν ο βασιλιάς τούς το προτείνει. Ο Μιχαήλ Γ΄, με υπόδειξη του Βάρδα, έλαβε από όλους την έγγραφη αποποίησή τους. Το τέχνασμα πέτυχε. Ο Φώτιος, που ως τις 20/12/857 ήταν λαϊκός, πείστηκε ν’ αποδεχθεί την εκλογή του. Την ίδια μέρα εκάρη μοναχός, την επομένη χειροθετήθηκε αναγνώστης, την τρίτη μέρα υποδιάκονος, την τέταρτη χειροτονήθηκε διάκονος και την πέμπτη (24/12) πρεσβύτερος. Όλες οι χειροτονίες έγιναν από τον αρχιεπίσκοπο Συρακουσών Γρηγόριο. Το απόγευμα της 24^ης Δεκ. συγκεντρώθηκαν στ’ ανάκτορα όλοι οι αρχιερείς που βρίσκονταν στην Κων/πολη για να εκλέξουν πατριάρχη. Οι ψηφοφρίες δεν απέφεραν αποτέλεσμα. Στο τέλος ο Βάρδας υπέβαλε την υποψηφιότητα του Φωτίου. Οι αρχιερείς αιφνιδιάστηκαν. Αδυνατώντας, όμως, ν’ αντιδράσουν και να συνεννοηθούν, προχώρησαν στην εκλογή του Φωτίου ως πατριάρχη. Τον παρεκάλεσαν μονάχα ν’ απονέμει στον Ιγνάτιο την αρμόζουσα τιμή και να μην τον παραπικραίνει. Στις 25/12/857 έγινε η χειροτονία του. Η επιλογή του Φωτίου χειροκροτήθηκε στις 24/12 και από τους πολυάριθμους φίλους του Φωτίου.

      Οι δύο πρώτοι μήνες της πατριαρχίας του Φωτίου κύλησαν ήρεμα. Περί το Φεβρ. του 858, όμως, οι Ιγνατιανοί αξίωσαν έγγραφη δέσμευσή του ότι θα συμπατριαρχεύει με τον Ιγνάτιο. Η αξίωσή τους απορρίφθηκε. Το εκκλησιαστικό πλήρωμα χωρίστηκε σε δύο στρατόπεδα: τους φίλους του Φωτίου και τους Ιγνατιανούς. Οι δεύτεροι κατέλαβαν το ναό της αγ. Ειρήνης και δεν επέτρεπαν στο Φώτιο να ιερουργήσει. Οι φίλοι του Φωτίου συγκρότησαν σύνοδο που καθαίρεσε και αναθεμάτισε τον Ιγνάτιο και τους οπαδούς του. Διαπράχθηκαν βιαιότητες. Ο Φώτιος όχι μόνο απείχε αλλά και καταδίκασε τα συμβαίνοντα. Σε επιστολή του δε προς το Βάρδα διαμαρτύρεται και εκφράζει την πρόθεσή του να παραιτηθεί. Ο Ιγνάτιος εξορίστηκε. Ο Φώτιος αγωνίστηκε με ειρηνικά μέσα για την επαναφορά της ενότητας και της γαλήνης στην Εκκλησία και στην κοινωνία.

    Το 860 ο Ιγνάτιος ανακλήθηκε στην Κων/πολη και του αποδόθηκε η περιουσία. Αυτό απέβλεπε στο να πειστεί και υποβάλει την παραίτησή του, αλλιώς τον περίμενε συνοδική καταδίκη. Ζητήθηκε προς τούτο και η σύμπραξη του Ρώμης Νικολάου. Αυτός ανταποκρίθηκε. Έστειλε στην Κων/πολη τους επισκόπους Ζαχαρία και Ροδοάλδο με εντολή να αναγνωρίσουν το Φώτιο, εφόσον όλα γίνανε κανονικά. Σε επιστολή του δε προς το βασιλιά επαναλάμβανε τις παλιές περί κυριαρχίας επί της Εκκλησίας αξιώσεις του και ζητούσε την επιστροφή περιοχών που του αφαιρέθηκαν. Οι παπικοί έφθασαν στην Κων/πολη στα τέλη του 860 και δε βρήκαν πρόθυμους ακροατές στις παπικές αξιώσεις. Εντούτοις και η εκλογή του Φωτίου και η καθαίρεση του Ιγνατίου ενεκρίθησαν σε σύνοδο που συνήλθε στις αρχές Μαϊου 861 στο ναό των αγ. Αποστόλων και αποτελούνταν από 348 επισκόπους. Αυτή τη σύνοδο ο Βαλσαμών αποκαλεί οικουμενική, ενώ άλλοι πρώτη και δευτέρα, άγνωστο γιατί. Στη σύνοδο αυτή θριάμβευσαν μεν οι Βάρδας και Φώτιος, αλλά ο Ιγνάτιος εκπροσωπούσε το μεγάλο πλήθος του λαού. Η σύνοδος αυτή επιπλέον: α) επικύρωσε αποφάσεις προηγούμενων συνόδων κατά της εικονομαχίας, και β) επιχείρησε με διαφόρους κανόνες να περιορίσει τη διαρκώς ογκούμενη τάση προς το μοναχισμό.

     Περί το τέλος του 861 ή τις αρχές του 862 επέστρεψαν στη Ρώμη οι παπικοί αντιπρόσωποι. Σε λίγο έφθανε εκεί και ο βασιλικός γραμματέας Λέων, φέρνοντας τα πρακτικά της συνόδου και επιστολές του βασιλιά Μιχαήλ Γ΄ και του πατριάρχη Φωτίου. Η επιστολή του πατριάρχη ήταν πολλαπλά σημαντική, ιδίως για τον τρόπο -ισοστάσιο- που αντιμετωπίζει τον πάπα. Ο Νικόλαος δεν πείστηκε. Το Μάρτιο του 862 έγραψε σε όλους τους πατριάρχες, στους επισκόπους και στους χριστιανούς της Ανατολής, στο Μιχαήλ Γ΄ και στο Φώτιο, αποδοκιμάζοντας όσα έγιναν και ζητώντας την επανόρθωσή τους. Σε λίγο έφθανε στη Ρώμη εκπρόσωπος του Ιγνατίου. Ο Νικόλαος τον Απρίλιο του 863 συγκάλεσε τοπική σύνοδο η οποία καθαίρεσε τον εκπρόσωπό του στη σύνοδο της Κων/λης Ζαχαρία, τον αρχιεπίσκοπο Συρακουσών Γρηγόριο, το Φώτιο κ.ά. για εκτροπή από την ορθή πίστη κτλ. Με υπόδειξη του Βάρδα ο Μιχαήλ απάντησε με γλώσσα σκληρή στον πάπα, αποκαλώντας τον ίδιο και τους κατοίκους της δυτικής Ευρώπης βαρβάρους. Ο Νικόλαος απάντησε με ανάλογο ύφος (αρχές 866).

   Ο Μιχαήλ Γ΄ επιχείρησε να ταπεινώσει τον πάπα ποικιλοτρόπως. Ο εγγονός του Καρόλου Λοθάριος Α΄ μοίρασε το αχανές κράτος του στους τρεις γιους του, παραχωρώντας στο μεγαλύτερο, Λουδοβίκο Β΄, την Ιταλία και τον τίτλο του αυτοκράτορα του δυτικού ρωμαϊκού κράτους. Πόθος των δυτικών αυτοκρατόρων ήταν η αναγνώρισή τους από την Κων/πολη. Ο Φώτιος δυμβούλεψε το Μιχαήλ να μεταχειριστεί αυτό το όπλο κατά του πάπα. Έτσι: α) καταδικάζεται από τοπική σύνοδο ο Νικόλαος, β) ο Μιχαήλ προτείνει στο Λουδοβίκο Β΄ να τον αναγνωρίσει ως αυτοκράτορα, αρκεί να υπογράψει τα πρακτικά αυτής της συνόδου και συνεργήσει στην περιστολή του αγέρωχου πάπα. Ο Λουδοβίκος έδειξε πρόθυμος να συμφωνήσει, αλλά τα γεγονότα που ακολούθησαν δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση της συμφωνίας.

     Την ίδια εποχή στάλθηκε στη Βουλγαρία ο Μεθόδιος, ο οποίος έπεισε -αν και δεν πήγε γι’ αυτό- τον ηγεμόνα των Βουλγάρων Βόγορι να δεχθεί το άγιο Βάπτισμα, αυτός, όλοι οι Βούλγαροι μεγιστάνες (βογιάροι) και ο λαός. Ο Μιχαήλ σύναψε με το Βόγορι ειρήνη, παραχωρώντας του έκταση στη Θράκη. Ο Βόγορις, όμως, σε λίγο θέλησε ν’ αποκομίσει οφέλη και από τους Φράγκους. Αφού ήρθε σε συνεννόηση μαζί τους και με τον πάπα, άρχισε να ισχυρίζεται ότι αμφιβάλλει για την ορθότητα των δογμάτων της Ανατολικής Εκκλησίας. Ο πάπας, παίρνοντας αφορμή απ’ αυτό, ζήτησε να πάρει τη Βουλγαρία στη δικαιοδοσία του.

      Αυτή η παπική αξίωση εξόργισε το Φώτιο. Το 867 συγκάλεσε σύνοδο των αρχιερέων της Ανατολής για να κρίνει τον πάπα, όχι μόνο για το συγκεκριμένο γεγονός, ούτε μόνο για το άθεσμο περιεχόμενο που έδινε στο πρωτείο τιμής που του αναγνώριζε συνετά ο Φώτιος και το οποίο ἀποδομείται με το αποδιδόμενο στον Φώτιο έργο "Προς τους λέγοντας ως η Ρώμη θρόνος πρώτος". Εἶναι, όμως συγγραφέας του ο Φώτιος; Το ζήτημα διχογνωμείται. Εν πάση περιπτώσει η σύνοδος του 867: α) καθαίρεσε και αναθεμάτισε τον πάπα Νικόλαο, και β) καταδίκασε κάθε ανάμιξη του Ρώμης στα της Ανατολικής Εκκλησίας. Οι αποφάσεις της συνόδου στάλθηκαν στη Ρώμη στο Λουδοβίκο Β΄ για να συμπράξει στην καθαίρεση του πάπα.

δ) Το τέλος του Βάρδα. Ο Βασίλειος

    Δύο θετικά μπορούμε να καταλογίσουμε στη διακυβέρνηση του Βάρδα: α) την αντίστασή του στις αξιώσεις του πάπα Ρώμης, και β) την οργάνωση και τελειοποίηση της Σχολής στη Μαγναύρα. Μαγναύρα καλούνταν στρογγυλόσχημο ανάκτορο που χτίστηκε από το βασιλιά Μαυρίκιο στην Κων/πολη. Ο Βάρδας ήταν εραστής των γραμμάτων. Στα πλαίσια αυτά εντάσσονται και οι ενέργειές του για την αναβάθμιση της λειτουργίας της ανωτέρας σχολής που στεγαζόταν στ’ ανάκτορα της Μαγναύρας, στην οποία διδασκόταν κάθε επιστήμη και φιλοσοφία (ένα είδος σημερινού Πανεπιστημίου) και την οποία διηύθυνε ο μεγάλος φιλόσοφος/μαθηματικός της εποχής Λέων ο Φιλόσοφος.

      Η λοιπή διακυβέρνηση της χώρας από αυτόν ήταν αθλία. Ο Βάρδας από το 856 ως κουροπαλάτης και από το 858 ως καίσαρας ασκούσε την απόλυτη εξουσία. Ο Μιχαήλ Γ΄, μην έχοντας και παιδιά, ζούσε άσωτα. Μόνο τυπικά ασκούσε την ανωτάτη εξουσία.

      Επί πολλά έτη οι Παυλιανίτες λεηλατούσαν ανενόχλητοι τη Μ. Ασία. Όλες οι προσπάθειες του Βάρδα μέχρι το 862 να τους περιορίσει απέτυχαν. Τότε ο αδελφός του Βάρδα Πετρωνάς κατάφερε να τους κατατροπώσει μαζί με τους συμμάχους τους Άραβες σε μάχη της Μελιτηνής. Οι Ρώσοι ειδωλολάτρες από το Κίεβο με 200 περίπου πλοιάρια κατέβηκαν στο Βόσπορο και δε λεηλάτησαν μόνο τα παράλια και τα νησιά, αλλά και την ίδια την Κων/πολη. Ο Μιχαήλ, που βρισκόταν σε εκστρατεία κατά των Αράβων επέστρεψε εσπευσμένα στη Βασιλεύουσα, αντί όμως να πολεμήσει τους εχθρούς, επιχείρησε να ενισχύσει την άμυνα της Πόλης επιστρατεύοντας και τον πατριάρχη Φώτιο!...

     Ο Βάρδας, λόγω του αυταρχισμού του, απέκτησε πολλούς εχθρούς. Το 865 αποφάσισε ν’ απαλλαγεί απ’ αυτούς, ιδιαίτερα δε από τον αρχιθαλαμηπόλο Δαμιανό που τον θεωρούσε πιο επικίνδυνο. Έπεισε το βασιλιά να τον απομακρύνει. Κι ενώ προωθούσε στη θέση αυτή ένα φίλο του, είδε να επιλέγεται ο κόμης του ιπποστασίου Βασίλειος, ο μετέπειτα αρχηγέτης δυναστείας, τον οποίο εκτιμούσε ο Μιχαήλ. Γ΄. Στη σύνδεση του Βασιλείου με την Αυλή συντέλεσε κι ο Βάρδας. Ο Βασίλειος, που δεν ήταν μόνο ρωμαλέος αλλά και πανούργος, για να φανεί αρεστός στο βασιλιά, χώρισε τη γυναίκα του Μαρία και το 865 νυμφεύθηκε την περίφημη εταίρα του Μιχαήλ Ευδοκία την Ιγγερίνη, επιτρέποντάς της να συνεχίσει τις σχέσεις της με το βασιλιά. Η εύνοια του βασιλιά προς το Βασίλειο πολλαπλασιάστηκε. Αλλά και η διαπάλη Βάρδα - Βασιλείου εντάθηκε. Ο τελευταίος προσεταιρίστηκε το γαμβρό του Βάρδα Συμβάτιο, λογοθέτη του Δρόμου (κάτι σαν υπουργός εξωτερικών ή πρωθυπουργός). Ο Βασίλειος του είπε ότι έπεισε το βασιλιά να τον ανεβάσει στο ύπατο αξίωμα του καίσαρα, αλλ’ ο Βάρδας αντιδρούσε. Ο Συμβάτιος εξοργίστηκε κατά του πεθερού του. Πήγε με το Βασίλειο στο βασιλιά και τον έπεισε ότι ο Βάρδας ετοιμάζεται να τον δολοφονήσει. ΟΜιχαήλ αποφάσισε το θάνατο του Βάρδα αλλ’ όχι στην Κων/πολη. Κατά συμβουλήν του Βασιλείου ανακοίνωσε ότι σκέπτεται να εκστρατεύσει εναντίον των μωαμεθανών της Κρήτης. Τον Απρίλιο του 866 αναχώρησε με το στρατό του στη Μ. Ασία, έχοντας μαζί του τους Βάρδα και Βασίλειο. Παρά τις υποδείξεις των φίλων του, ο Βάρδας ακολούθησε. Τη δολοφονία ανέλαβαν 6 άνθρωποι, ανάμεσά τους και ο Βασίλειος, ο αδελφός του Μαριανός και ο Συμβάτιος. Το πρωί της 21/4/866 ο Βάρδας μπήκε στη σκηνή του βασιλιά για να του πει ότι είναι καιρός το στράτευμα να επιβιβαστεί στα πλοία για την Κρήτη. Τότε ο Συμβάτιος έδωσε το συμφωνημένο σύνθημα. Ακαριαία ο Βασίλειος καταφέρει στο Βάρδα βαρύτατο χτύπημα. Αμέσως μετά οι λοιποί εκτελεστές ολοκλήρωσαν τη σφαγή. Το θλιβερό είναι ότι ο Φώτιος σε σωζόμενες επιστολές του προς το Μιχαήλ δικαιολογεί τη δολοφονία του Βάρδα.

   Η δολοφονία του Βάρδα προκάλεσε κατάπληξη και αγανάκτηση στο στράτευμα, όπου διατηρούσε πολλές συμπάθειες. Φυσικά η προσχηματική εκστρατεία στην Κρήτη δεν πραγματοποιήθηκε. Όλοι επανήλθαν στην Κων/πολη. Τότε ο Συμβάτιος διαπίστωσε ότι δεν επρόκειτο να γίνει καίσαρας. Ο Μιχαήλ υιοθέτησε -καθότι άτεκνος- το Βασίλειο και τον προήγαγε σε μάγιστρο. Στις 26/5/866 ανήγγειλε στο Φώτιο ότι αποφάσισε να καταστήσει σμβασιλέα το Βασίλειο. Την επόμενη Κυριακή έγινε με κάθε μεγαλοπρέπεια η στέψη του Βασιλείου.

    Ο Συμβάτιος, από αγανάκτηση για την εξαπάτησή του, προκάλεσε στάση στη Μ. Ασία. Περί το τέλος του έτους συνελήφθη κι ακρωτηριάσθηκε.

ε) Θάνατος του Μιχαήλ Γ΄

    Όταν ο Βασίλειος πέτυχε το σκοπό του, πλησίασε τους κορυφαίους πολιτικούς κι εκκλησιαστικούς παράγοντες που αποδοκίμαζαν την άθλια διαγωγή του βασιλιά, διαβεβαιώνοντάς τους ότι συμφωνεί μαζί τους. Στον ίδιο δε το βασιλιά απηύθυνε συμβουλή αλλαγής διαγωγής, συνοδευόμενη από απειλή. Ο Μιχαήλ αντέδρασε εκφράζοντας την πρόθεσή του ν’ αναγορέψει βασιλιά και κάποιο Βασιλικίνο, άλλοτε κωπηλάτη και τώρα πατρίκιο. Σε κάποιο δείπνο υπέδειξε στο Βασιλικίνο να φορέσει τα ερυθρά βασιλικά πέδιλα. Εκείνος δίστασε. Η Ευδοκία αντέδρασε. Ο Μιχαήλ της είπε να μη θορυβείται, διότι προτίθεται να ανακηρύξει κι εκείνον βασιλιά. Τον οδήγησε μάλιστα στη σύγκλητο όπου δήλωσε ότι τον θεωρεί καλύτερο του Βασιλείου και ότι λυπείται που τόσο τίμησε τον τελευταίο. Αυτή η εξέλιξη οδήγησε στο δίλημμα: ή ο Μιχαήλ ή ο Βασίλειος. Ο τελευταίος πρόλαβε και δολοφόνησε το Μιχαήλ στις 23/9/867.