4. Η ελληνική συνεισφορά στον πόλεμο (1941 – 44)

     1. Με την κατάληψη της χώρας δεν έληξε και το χρέος της να συμβάλει στη συνέχιση του πολέμου οπουδήποτε και στη νικηφόρα, κι αυτή τη φορά, έκβασή του. Και αυτό δεν έγινε μόνο στο εσωτερικό της με τις αντιστασιακές δυνάμεις και οργανώσεις, αλλά και εκτός των συνόρων, στη θάλασσα και στη στεριά.

     Πρώτο έδωσε το παρόν το Πολεμικό Ναυτικό. Στα τέλη του 1941 όσα πλοία γλύτωσαν από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς συγκροτήθηκαν δε μοίρες και κατευθύνθηκαν στην Αλεξάνδρεια όπου ενώθηκαν με τις βρετανικές δυνάμεις. Έτσι, στις αρχές Μαϊου κατέπλευσαν εκεί το ένδοξο καταδρομικό «Γ.ΑΒΕΡΩΦ», 6 αντιτορπιλικά, 3 τορπιλοβόλα, 5 υποβρύχια και 1 πλωτό συνεργείο. Μολονότι τα περισσότερα ήταν παλαιά και σοβαρά πληγωμένα, εντούτοις, ενόψει των πολλών αναγκών, σχεδόν αμέσως ανέλαβαν δράση.

     Αυτονόητο ότι δεν αναμίχθηκε ευθύς εξαρχής σε πολεμικές επιχειρήσεις. Ξεκίνησε με συνοδείες νηοπομπών και περιπολίες ανάμεσα στην Αίγυπτο, στην Παλαιστίνη, στην Κύπρο και στη Συρία, μέχρι και στη Ρόδο. Η συνόδευση νηοπομπών (Ιαν. – Απρ. 1942) επεκτάθηκε και στον Ινδικό Ωκεανό, στην Ερυθρά Θάλασσα και στην κεντρική Μεσόγειο. Ειδικά τα υποβρύχια περιπολούσαν και στο Αιγαίο, προσεγγίζοντας και τις ηπειρωτικές ελληνικές ακτές.

     Οι αποστολές του ελληνικού Στόλου αναβαθμίστηκαν αφότου αυτός (από τα μέσα του 1942) ενισχύθηκε από τους Βρετανούς αρχικά με 1 φρεγάτα και 4 αντιτορπιλικά, αργότερα δε και με άλλα πλοία. Έτσι η δύναμή του το Δεκ. 1943 ανήλθε σε 8.551 άντρες από 2.800 που είχε το Μάη 1941.

    Ενισχυμένος πλέον ο Στόλος, έλαβε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις των Συμμάχων, όπως στις αποβατικές επιχειρήσεις στη Β. Αφρική, στη Σικελία (Ιούλ. 1943), στο Ρέτζιο της Καλαβρίας και στο Σαλέρνο (Σεπτ. 1943) και λίγο αργότερα στα Δωδεκάνησα με αρκετές απώλειες. Δυο αντιτορπιλικά μετείχαν στη μεγάλη απόβαση της Νορμανδίας και με άλλα 7 πλοία στη Ν. Γαλλία.

     Σε έναν άλλο επιχειρησιακό τομέα έδρασαν αποτελεσματικά τα ελλ. ναρκαλιευτικά. Για τις σημαντικές του υπηρεσίες ο ελλ. Στόλος απέσπασε την αναγνώριση του ίδιου του Ουίστον Τσώρτσιλ.

      2. Δεν ήταν μόνο του Στόλου η συνεισφορά στον πόλεμο. Σημαντική ήταν κι εκείνη του Στρατού, ιδίως από το Μάη 1942 υπό τον Παν. Κανελλόπουλο, παρά τις διαλυτικές αναταράξεις που σημειώθηκαν στις τάξεις του. Αξίζει να μνημονευθούν: α) η συμμετοχή της 1^ης ταξιαρχίας στις μακρές (30/8-5/11/1942) και σκληρές μάχες της Β. Αφρικής με κατάληξη τη μεγάλη και κρίσιμης σημασίας νίκη στο Ελ Αλαμέιν. Όχι μόνο επιχείρησε την πρώτη επίθεση (23/10) αλλά μετέσχε και στην καταδίωξη των δυνάμεων του Ρόμμελ στο νότιο τομέα του μετώπου· β) η δράση του Ιερού Λόχου (επίλεκτης μικτής μονάδας) σε πολλά μέτωπα. Ιδρύθηκε από 200 άντρες (κυρίως από μόνιμους αξιωματικούς) κι έφθασε τους 1.000· γ) η δράση της 3^ης Ορ. Ταξιαρχίας στις επιχειρήσεις του Σεπτ. 1944 στο μέτωπο της Ιταλίας και ιδίως στη μάχη του Ρίμινι.

   Ούτε οι Έλληνες αεροπόροι υστέρησαν σε προσφορά. Από αεροπόρους που εκπαιδεύτηκαν στη Ροδεσία από Βρετανούς σχηματίστηκε (1941) η πρώτη ελληνική μοίρα δίωξης (η 335) μ’ επιχειρησιακή ευθύνη την Παλαιστίνη. Στις αρχές του 1942 μετακινήθηκε στην έρημο της Β. Αφρικής. Αποστολές της: α) η αναχαίτιση εχθρικών επιδρομών, β) η προστασία των νηοπομπών που παρέπλεαν στις ακτές ευθύνης της, και γ) η κάλυψη του εσωτερικού της περιοχής. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμβολή της κατά την προετοιμασία της συμμαχικής επίθεσης (Οκτ. 1942) στο Ελ Αλαμέιν.

     Το 1943 οι ελληνικές Μοίρες στη Β. Αφρική έγιναν 3 (οι 335 και 336 Δίωξης και η 13^η Βομβαρδισμού), άρα και η δράση της αναβαθμίστηκε. Από το Μάη 1944 ανέλαβε δράση από βάσεις της Ιταλίας κατά του μετώπων της Αλβανίας και Γιουγκοσλαβίας.

      3. Η ελληνική συνεισφορά, όμως, στον πόλεμο δεν ήταν μόνο στρατιωτική-πολεμική. Σημαντικότατο ήταν το έργο και η βοήθεια του Εμπορικού Ναυτικού στις θαλάσσιες μεταφορές. Μετείχαν πάνω από 500 πλοία και 20.000 ναυτικοί για μεταφορικό έργο που ξεπερνούσε κάθε χρόνο τα 15 εκ. τόνους σε στρατιωτικά εφόδια κτλ. Ακόμη, ελληνικά πλοία συνέβαλαν στην εκκένωση της Δουνκέρκης (Ιούν. 1940). Εξαιρετικά σημαντικές ήταν και οι απώλειες των ελληνικών πλοίων, μικρών και μεγάλων, προκαλώντας την έκφραση ευγνωμοσύνης από το διοικητή του βρετανικού Στόλου της Μεσογείου.

   4. Για την προσφορά, άμεση και έμμεση, της εθνικής αντίστασης στο εσωτερικό μέτωπο μιλήσαμε ήδη.