3. Στη Δυτ. Στερεά και στην Ήπειρο

     1. Μετά τη λύση της πολιορκίας του Μεσολογγίου οι Τούρκοι έφυγαν για το Αγρίνιο. Από εκεί ο μεν Ομέρ Βρυώνης θα πήγαινε στην ΄Ηπειρο, ο δε Μεχμέτ Ρεσίτ Κιουταχή στα Τρίκαλα. Οι Τούρκοι, όμως, δεν μπόρεσαν να περάσουν τον Αχελώο, γιαυτό έστειλαν στην Πρέβεζα 3.000 Τουρκαλβανούς για να τους στείλουν τρόφιμα και πολεμοφόδια. Ο Καραϊσκάκης, που πληροφορήθηκε ότι θα περνούσαν από το αρματολίκι των Αγράφων, κατέλαβε με 800 άντρες τον Αϊ-Βλάση. Ο Καραϊσκάκης προσποιούνταν υποταγή στην τουρκική εξουσία (ο Χουρσίτ πασάς τον διόρισε στο Αρματολίκι των Αγράφων) για να κρατήσει το αρματολίκι του. Οι Τούρκοι του ζήτησαν να τους αφήσει να περάσουν. Αυτός αρνήθηκε. ΄Ετσι άρχισε η μάχη του Αϊ-Βλάση ή της Κορομηλιάς ή του Σοβολάκου. Αρχικά οι πλειότεροι ΄Ελληνες τράπηκαν σε φυγή. Ο Καραϊσκάκης, όμως, κατάφερε να τους συγκρατήσει, να τους πείσει να πολεμήσουν. Και νίκησαν κατά κράτος τους Τούρκους και τους κυνήγησαν ως το Αγρίνιο.

    2. Την άνοιξη του 1823 ο Καραϊσκάκης αρνήθηκε να προσκυνήσει τους Τούρκους της Λάρισας και των Τρικάλων. Εκδήλωση ανταγωνισμών και αντιζηλιών ανάμεσα στους οπλαρχηγούς του Βάλτου Μπουκουβαλαίους, Γ. Ράγκο, Ανδρ. ΄Ισκο και του Καραϊσκάκη. Ακόμη, οι Τζαβελαίοι τον Απρίλη πέρασαν στο αντιμαυροκορδάτικο στρατόπεδο από αντιζηλία προς το Μ. Μπότσαρη. Συγκρούστηκαν επίσης και με τους Καραϊσκάκη και Στουρνάρη. Οι Τούρκοι έστειλαν κατά του Καραϊσκάκη τον Τουρκαλβανό Σιλιχτάρ Μπόδα με 4.000 άντρες. Ο Καραϊσκάκης, όμως, ζήτησε βοήθεια και από άλλους καπεταναίους. ΄Ετσι συγκεντρώθηκαν στη θέση Οξυά 4.000 ένοπλοι. Οι Τούρκοι ζήτησαν να συνάψουν ειρήνη. Ο Καραϊσκάκης δέχτηκε (αρχές Ιουν.).

       3. Στην Πρέβεζα οι Τούρκοι ετοιμάζονταν να επιτεθούν στη Δ. Ελλάδα. Στις αρχές Μαΐου έφθασε εκεί με άφθονο χρήμα από την Πάτρα ο Γιουσούφ πασάς και άρχισε να στρατολογεί εμπειροπόλεμους Αλβανούς. Τον Αύγ. ο πασάς των Ιωαννίνων Ομέρ Βρυώνης προκάλεσε σύγχυση κι αναταραχή στα στρατόπεδα του Γιουσούφ στον Κραβασαρά και στη Βόνιτσα, αναγκάζοντας τον πασά να επιστρέψει στην Πάτρα με πλοιάριο.

      4. Η Δ. Ελλάδα την περίοδο αυτή έγινε θέατρο ανταγωνισμού ανάμεσα στους καπεταναίους και στους προκρίτους. Σχηματίστηκαν δύο παρατάξεις με επίκεντρο τον Μαυροκορδάτο. Ο τελευταίος, αναχωρώντας για το ΄Αστρος για να λάβει μέρος στην Εθνοσυνέλευση, όρισε 3μελή επιτροπή («Γενικοί Αρμοσταί της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος» ονομάστηκε) από τους Ιωάννη Παπαδάκη, Αλέξ. Βλαχόπουλο και Τάσο Μαγγίνα για να διοικήσει τη Δ. Στερεά. Η Κυβέρνηση, για να μειώσει την επιρροή του Μαυροκορδάτου, στις 6/6 διόρισε γενικό έπαρχο της Ακαρνανίας και Αιτωλίας τον Κεφαλλονίτη Κων/νο Μεταξά. Οι ενδοκαπεταναίικες διαμάχες αντιμετωπίστηκαν με αθρόες προαγωγές σε στρατηγούς. Οι πασάδες Μουσταή (της Σκόδρας) και Ομέρ Βρυώνης ετοίμαζαν εκστρατεία.

       5. ΄Ολα έδειχναν ότι ο πασάς της Σκόδρας από τη Θεσσαλία και ο Ομέρ Βρυώνης από την ΄Ηπειρο θα κινούνταν κατά του Μεσολογγίου. Από ελληνικής πλευράς αποφασίστηκε οι ΄Ισκος και Ράγκος να πιάσουν το Μακρυνόρος, οι Σουλιώτες, Καραϊσκάκης, Σιαδήμας, Κίτσος κ.ά. να συγκεντρωθούν στο Καρπενήσι, ο Μακρής στο Ζυγό και ο Τσόγκας να πάει στη Βόνιτσα. Συντονιστικό ρόλο έπαιξε ο έπαρχος Κ. Μεταξάς.

Στις 14/7 στο Μεσολόγγι ο Μ. Μπότσαρης συμφιλιώθηκε με τους Τζαβελλαίους. Από το Μεσολόγγι ο Μ. Μπότσαρης με 1250 άντρες αναχώρησε για το Καρπενήσι. Εκεί ο ίδιος έπιασε το Μικρό Χωριό, ενώ οι Τζαβελλαίοι κ.ά. το απέναντι Μεγ. Χωριό με σκοπό να ανακόψουν την πορεία του πασά της Σκόδρας.

     Στις αρχές Ιουλ. έφθασε από την Αλβανία στα Τρίκαλα ο Μουσταφά πασάς της Σκόδρας με 10.000 στρατό. Από εκεί έγραψε στους οπλαρχηγούς των Αγράφων Καραϊσκάκη και Στουρνάρη και τους έταξε 15θήμερη προθεσμία να συνταχθούν μαζί του. ΄Οταν παρήλθε άπρακτη αυτή η προθεσμία, έστειλε ένα σώμα υπό τον Σούλτσα Κόρτσα κατά του Στουρνάρη, ο οποίος υποχώρησε στο Βάλτο. Ο Μουσταφά δε με ένα άλλο σώμα έφθασε ανενόχλητος στην Τατάρνα. Από εκεί κατευθύνθηκε στο Καρπενήσι. ΄Ενα τρίτο σώμα μέσω Ρεντίνας έφθασε στα Καγκέλια του Καρπενησίου. Ο Καραϊσκάκης αυτή την περίοδο ήταν βαριά άρρωστος.

       6. Η μάχη του Κεφαλόβρυσου. Θάνατος του Μ. Μπότσαρη: Στις 4/8 έφθασε στο Καρπενήσι τουρκική δύναμη 5.000 ανδρών υπό τον Τζελαλεντίν μπέη. Στρατοπέδευσε στη θέση Κεφαλόβρυσο. Ο Μ. Μπότσαρης αποφάσισε να επιτεθεί τη νύχτα. Ανέθεσε έτσι στους Τούσια Μπότσαρη, Θαν. Κοτσονίκα και Μπαϊρακτάρη να κατασκοπεύσουν το τουρκικό στρατόπεδο. Τη νύχτα 8 προς 9/8 ο Μπότσαρης με 450 Σουλιώτες εισέδυσε στο τουρκικό στρατόπεδο, σκοπεύοντας να χτυπήσει τη σκηνή των επισήμων. Τα παλληκάρια του όρμησαν με τα γιαταγάνια τους. Επακολούθησε σφαγή. Κάποια στιγμή ο Μπότσαρης, καθώς σήκωσε το κεφάλι του πάνω από ένα μανδρότοιχο, δέχτηκε θανατηφόρο βόλι. Τον μετέφερε αθόρυβα ο εξάδελφός του Τούσιας. Οι Σουλιώτες, μειωμένοι κατά 60 (οι Τούρκοι έχασαν 800), επέστρεψαν στο Μικρό Χωριό. Η σορός του Μπότσαρη μεταφέρθηκε μέσω Προυσού στο Μεσολόγγι. Ο χαμός του ήρωα αποτέλεσε πλήγμα για τον Αγώνα. Και θρηνήθηκε ανάλογα.

       7. Μετά το θάνατο του Μ. Μπότσαρη οι Σουλιώτες έχρισαν διάδοχό του τον αδελφό του Κώστα. Τη θέση, όμως, του αρχηγού του στρατοπέδου διεκδικούσε και ο Ζυγούρης Τζαβέλλας. Τη λύση έδωσε ο Κ. Μεταξάς, στέλνοντας τον Κώστα Μπότσαρη στο Βλοχό και ορίζοντας το Ζυγούρη Τζαβέλλα αρχηγό του στρατοπέδου.

       Εκείνες τις μέρες ήρθε στο Καρπενήσι από την Τατάρνα και ο Μουσταφά. Ο Τζαβέλλας έπιασε θέσεις στην Καλιακούδα, όπου ήρθαν και 300 Πελοποννήσιοι υπό το Ροδόπουλο, αλλά και άλλοι περίπου 600 υπό άλλους αρχηγούς. Συγκεντρώθηκε έτσι δύναμη 2.500 αντρών. Στις 28/8 ο Μουσταφά χτύπησε τους ΄Ελληνες. Τρεις τουρκικές επιθέσεις αποκρούστηκαν. Οι Τούρκοι, όμως, εκμεταλλεύθηκαν απρονοησία των Σιαδήμα και Γιολδάση και ενέργησαν κυκλωτική κίνηση, φέρνοντας τους ΄Ελληνες σε δύσκολη θέση. Επακολούθησε μάχη σώμα με σώμα. Σκοτώθηκαν οι Ζυγούρης Τζαβέλλας, Νικ. Κοντογιάννης, Δήμος Κίτσιος, Καστανιώτης και 150 πολεμιστές. Ο Μουσταφά, αφού εξασφάλισε την υποταγή της περιοχής, έφυγε για το Αγρίνιο. Ο δρόμος προς το Μεσολόγγι ήταν πλέον ανοιχτός.

       Για την ήττα στην Καλιακούδα ευθύνη φέρουν οι Γιολδάσης και Σιαδήμας που άφησαν πέρασμα αφύλακτο.

      Τα σώματα των Ομέρ Βρυώνη και Μουσταφά συναντήθηκαν στο Αγρίνιο. Μετά κινήθηκαν προς το Μεσολόγγι και στις 20/9 στρατοπέδευσαν 3 ώρες μακριά από το Αιτωλικό. Οι ΄Ελληνες έσπευσαν να οργανώσουν την άμυνά του, φέρνοντας 4 κανόνια από το Μεσολόγγι. Στις 2/10 οι Τούρκοι άρχισαν τον κανονιοβολισμό του. Οι ΄Ελληνες ανταπέδωσαν. Ο Κίτσος Τζαβέλλας με 300 άντρες έστησε ενέδρα στο Σκαλί. Χτύπησε 300 ιππείς σκοτώνοντας αρκετούς. Οι δυο πασάδες στις 17/11 έλυσαν την πολιορκία του Αιτωλικού και πέρασαν τον Αχελώο, επιστρέφοντας στα πασαλίκια τους. ΄Ετσι έληξε η πολυδιαφημισμένη εκστρατεία στ’ ΄Αγραφα και στη Δ. Στερεά. Η σημαντικότερη ζημιά για την Επανάσταση ήταν η απώλεια σημαντικών καπεταναίων.

     Στις 30/11 ήρθε στο Μεσολόγγι ο Μαυροκορδάτος ως «Γενικός Δ/ντής της Δυτ. Χέρσου Ελλάδος». Αυτό σήμανε τον παραμερισμό του γενικού επάρχου Κ. Μεταξά, της παράταξης του Κολοκ. Στο τέλος του 1823 ο Μαυροκ. σχεδίαζε, μετά την άφιξη και του λόρδου Βύρωνα (24/12), την κατάληψη των τουρκικών φρουρίων της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου.