3. Η παγίωση της αμερικανικής παρουσίας. Θάνατος του Γεωργίου Β΄. Βασιλιάς ο Παύλος Α΄ - Επαναπροσδιορισμός της πολιτικής του ΚΚΕ

      1. Δεν ήταν αρκετή η έγκριση του Δόγματος Τρούμαν για την Ελλάδα, έπρεπε να σχεδιαστεί προσεκτικά και η εφαρμογή του. Και αυτό έκαμαν αμέσως μετά οι αμερικανικές υπηρεσίες.

     Έτσι, στις 26/5 ανακοινώθηκε στην Αθήνα η έγκρισή του και ζητούνταν η ετοιμότητα από την ελληνική κυβέρνηση για τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας για τους όρους χορήγησης της βοήθειας. Απεστάλη, μάλιστα, από το State Derartment και το σχέδιο απάντησης. Στις 15/6 ο Κ. Τσαλδάρης παρακάλεσε τις ΗΠΑ για την αποστολή ειδικών προκειμένου να συμβάλουν στην ανόρθωση της χώρας. Αυτοί θ’ αποτελούσαν την αμερικανική Αποστολή, που θα γινόταν ο ισχυρότατος σύμβουλος της κυβέρνησης. Η ελληνο-αμερικανική συμφωνία υπογράφηκε στις 20/6. Αρχηγός της Αποστολής ορίστηκε ο κυβερνήτης της Νεμπράσκα Ντ. Γκρίσγουωλντ.

    Ο Γκρίσγουωλντ είχε εντολή κι εξουσιοδότηση από την κυβέρνησή του ν’ απομακρύνει από τη θέση του οποιοδήποτε Έλληνα παράγοντα (κυβερνητικό ή υπηρεσιακό) θα του δημιουργούσε προσκόμματα. Παράλληλα δε θα έπρεπε η Αποστολή να είναι προκλητική στις επεμβάσεις της. Δόθηκαν δε στον επικεφαλής κρίσιμες και χρήσιμες πληροφορίες και οδηγίες για τη γενικότερη κατάσταση στα Βαλκάνια, ειδικότερα δε για τους βόρειους γείτονες της Ελλάδας και το ρόλο και τις επιδιώξεις της ΕΣΣΔ.

       Το πιεστικότερο και αμεσότερο πρόβλημα που θα έπρεπε ν’ αντιμετωπιστεί πλέον στην Ελλάδα ήταν η αύξηση του αριθμού των Ενόπλων Δυνάμεων, κάτι που είχε ζητηθεί και παλαιότερα από τους Βρετανούς. Τότε είχε γίνει μόνο στη Χωροφυλακή. Την άνοιξη του 1947 το σύνολο των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων ανερχόταν σε 138.000 άντρες. Πέραν αυτών υπήρχαν 38.000 χωροφύλακες και αστυνομικοί και 7.000 στρατευμένοι κομουνιστές σε απομόνωση.

  2. Κατά τη διάρκεια των ελληνο-αμερικανικών διαπραγματεύσεων και συμφωνιών συνέβησαν και τα εξής: α) απεβίωσε ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ (1/4), β) στο θρόνο ανερχόταν ο αδελφός του Παύλος, γ) το Μάη αυτοκτόνησε ο Ευρ. Μπακιρτζής, και δ) πέθανε ο Γεώργιος Σιάντος, πρώην ηγέτης του ΚΚΕ.

    3. Τη στιγμή που καθορίζονταν οι διαδικασίες κτλ. καθιέρωσης κι εφαρμογής από την Ελλάδα του Δόγματος Τρούμαν, το ΚΚΕ αναθεωρούσε την πολιτική και τη στρατηγική του. Έτσι, το Φεβρ. 1947 το Π.Γ. της Κ.Ε. του αποφάσισε ότι ο ένοπλος αγώνας ήταν πλέον η μόνη επιλογή του. Τον Απρ. κατέστρωσε το σχεδιασμό του αγώνα του, εκτιμώντας ότι είναι εφικτή η κατάληψη της Θεσ/νίκης, η οποία θ’ αποτελούσε την πρωτεύουσα μιας «ελεύθερης περιοχής» συγκροτούμενης από τις Θράκη, Μακεδονία και Ήπειρο.

      Στα πλαίσια της νέας αυτής «γραμμής» ο Ν. Ζαχαριάδης: α) στις 17/4 έστειλε σχετικές οδηγίες στο Μ. Βαφειάδη· β) στις 21/4 συναντήθηκε με τον Τίτο, από τον οποίο ζήτησε τα αναγκαία εφόδια προκειμένου οι αντάρτικες δυνάμεις ν’ αυξηθούν από 20 σε 30.000· γ) στις 13/5, ενόψει μετάβασής του στη Μόσχα, έστειλε Υπόμνημα στο Στάλιν ζητώντας βοήθεια και υποσχόμενος ότι έτσι θα είναι ικανός, ακόμα και μέσα στο 1947, να δώσει αποφασιστικά χτυπήματα στην κυβέρνηση· δ) στις 22/5 επισκέφθηκε τη Μόσχα όπου συναντήθηκε με τον Αντρέι Ζντάνωφ, ο οποίος στη συνέχεια ενημέρωσε το Στάλιν· ε) επιστρέφοντας από τη Μόσχα πέρασε από τη Σόφια και το Βελιγράδι απόπου ζήτησε συμπληρωματική στρατιωτική βοήθεια. Ακόμη, τον Ιούν. ο Μιλτ. Πορφυρογένης πήγε στο Στρασβούργο και μιλώντας στο Συνέδριο του Γαλλ. Κομ. Κόμματος, εξέθεσε τους νέους στόχους του ΚΚΕ. Αυτή η δημόσια εκφορά τους προκάλεσε σύγχυση και πολιτική αναταραχή στην Ελλάδα αλλά και δικαίωσε το Δόγμα Τρούμαν κτλ. Ο Σοφούλης επέκρινε την κυβέρνηση και τη Δεξιά ως υπεύθυνες. Αντίθετα, σε ορισμένους αριστερούς κύκλους προκλήθηκε ενθουσιασμός. Στους κόλπους του ΕΑΜ εκφράστηκαν και ανησυχίες. Η ΚΕ του υπέβαλε Υπόμνημα στους Μάξιμο, Σοφούλη και Τσουδερό προτείνοντας: ουδετεροποίηση της Ελλάδας και το σχηματισμό οικουμενικής κυβέρνησης.

       Οι προτάσεις του ΕΑΜ προκάλεσαν κάποια κινητικότητα. Ο Θεμ. Σοφούλης, ενώ θεωρούσε ότι πίσω από το ΕΑΜ κρυβόταν το ΚΚΕ, από την άλλη ήθελε, επιδιώκοντας την πρωθυπουργία, να δείξει μετριοπάθεια, γιαυτό ανέλαβε μεσολαβητική πρωτοβουλία. Μετέχοντας δε στη συζήτηση (8/7) μεταξύ Μαξίμου και ΕΑΜ, συμφώνησε με τον πρωθυπουργό ότι α) το Κράτος δε συναλλάσσεται με τους στασιαστές, β) η μόνη αποδεκτή λύση ήταν η χωρίς όρους κατάθεση των όπλων, γ) υπήρχε η διάθεση χορήγησης αμνηστίας, και δ) στο εξής δεκτό ως συνομιλητής θα γίνεται μόνο το ΚΚΕ.

      Στις 9/7 και προτού ακόμα ναυαγήσουν οι συμβιβαστικές προσπάθειες η κυβέρνηση εξαπέλυσε κυνηγητό κατά της Αριστεράς συλλαμβάνοντας χιλιάδες, τους οποίους οδήγησε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης: Μακρονήσου (τους στρατευμένους/στρατεύσιμους), Τρίκερι (αριστερούς γενικά) και Γυάρου (τους καταδικασμένους). Αυτή η επιχείρηση άρχισε σχεδιαζόμνενη μετά τις δηλώσεις Πορφυρογένη στο Στρασβούργο. Είχε τουλάχιστο την αμερικανική ανοχή. Πρόφαση(;) η σχεδιαζόμενη εξέγερση. Σκοπός: η αποδυνάμωση των προθέσεων του ΚΚΕ να συγκροτήσει χωριστή κυβέρνηση.

     Στις 12/7 αντιπρόσωποι του ΚΚΕ συναντήθηκαν με τους Θεμ. Σοφούλη και Εμμ. Τσουδερό, αρχηγούς της αντιπολίτευσης, προτείνοντας για τον τερματισμό της σύρραξης: παραίτηση της κυβέρνησης, διάλυση της Βουλής, σχηματισμό αμιγώς κεντρώας κυβέρνησης υπό το Θ. Σοφούλη κ.ά. Αυτές οι προτάσεις ουδέποτε έφθασαν στον πρωθυπουργό. Άλλωστε οι Αμερικανοί δεν ευνοούσαν αυτές τις συναντήσεις.