3. Από την κρίση στη διάσπαση (1956-68) - Ανταγωνισμός και νομιμοποίηση

      1. Με τη σύμπραξη και του ΚΚΣΕ η νέα ηγεσία του ΚΚΕ κατόρθωσε πολύ γρήγορα να θέσει υπό τον έλεγχό της ολόκληρο τον κομματικό μηχανισμό και να χαράξει τη νέα πορεία. Στην 7^η Ολομέλεια (1957) ο έκπτωτος Ζαχαριάδης επιχείρησε επάνοδο. Το εγχείρημά του εξουδετερώθηκε και ο ίδιος εξορίστηκε στα βάθη της Σοβ. Ένωσης. Ήρθε τώρα η σειρά της νέας ηγεσίας να εξαπολύσει διώξεις κατά των υπονομευτών της. Η πολιτική του «όπλου πάρα πόδα» αντικαταστάθηκε από την «Εθνική Δημοκρατική Αλλαγή».

      Με αυτή τη γραμμή κατήλθε η ΕΔΑ στις εθνικές εκλογές του 1958, από τις οποίες αναδείχθηκε δεύτερο κόμμα. Μια επιτυχία, πάντως, που άνοιξε τους «ασκούς του Αιόλου» για την ενότητα της κομουνιστικής Αριστεράς, τόσο γιατί προκάλεσε προβληματισμούς ως προς το ρόλο που θα καλούνταν να παίξει υπό τις νέες συνθήκες η νέα ηγεσία του ΚΚΕ, όσο και για το λόγο ύπαρξης της διπλής καθοδήγησης (ΚΚΕ και ΕΔΑ).

    Το 1960 πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα σύσκεψη των κομουνιστικών κι εργατικών κομμάτων, η οποία επικύρωσε την κυριαρχικότητα του ΚΚΣΕ και αποδέχθηκε τις αποφάσεις του 20ού Συνεδρίου του. Το ΚΚΕ επικρότησε αυτές τις αποφάσεις. Τον Αύγ. 1961 συγκλήθηκε το 8^ο τακτικό Συνέδριο του ΚΚΕ, το οποίο ενέκρινε πανhγυρικά τη νέα πολιτική που καθιέρωσε το 1956 η 6^η Πλατιά Ολομέλεια. Ασκήθηκε ακόμη ευρεία αυτοκριτική για τα «σφάλματα» της κατοχικής και μετακατοχικής περιόδου κι επιβεβαιώθηκε η θέση του Κώστα Κολιγιάννη ως Γ.Γ. του ΚΚΕ.

      Όταν αργότερα ήρθε η μεγάλη πολιτικο-ιδεολογική κρίση ΕΣΣΔ – Λ.Δ. Κίνας το ΚΚΕ τάχθηκε με την πρώτη. Αυτό έφερε προσωρινά εσωτερικούς κραδασμούς που τελικά ξεπεράστηκαν ανώδυνα. Ούτε από την καθαίρεση του Κρουστσώφ από τον Μπρέζνιεφ προκλήθηκαν ιδιαίτερα προβλήματα.

    Αντίθετα, αμηχανία προκάλεσαν στο ΚΚΕ οι πολιτικές εξελίξεις που συνέβησαν στην Ελλάδα το 1963-64. Άρχισε να προβληματίζεται για τις σχέσεις του με την ΕΔΑ: διατήρηση του καθοδηγητικού ρόλου επί της ΕΔΑ, μετατροπή του σε νόμιμο σοσιαλιστικό ή μήπως κατάργηση της ΕΔΑ ή μετατροπή της σε κύριο φορέα της ΕΑΜογενούς Αριστεράς; Από την πλευρά της η ΕΔΑ αυτή την περίοδο υποστήριζε με πάθος τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ. Από τις έντονες τριβές, πάντως, η 10^η Ολομέλεια κατέληξε σε έναν πρόσκαιρο συμβιβασμό.

    Νέα δεδομένα (και νέους πονοκεφάλους ) δημιούργησε το πραξικόπημα της 21^ης Απρ. 1967. Οι ηγεσίες του ΚΚΕ και της ΕΔΑ αιφνιδιάστηκαν. Οι μεταξύ τους διαφορές παραμερίστηκαν βίαια. Ξεκίνησε μια αγχώδης προσπάθεια αναζωογόνησης των απενεργοποιημένων οργανώσεων του ΚΚΕ στην Ελλάδα. Σε αυτό σημαντική ήταν η συμβολή στελεχών που βρίσκονταν στην παρανομία και όσων στάλθηκαν προς τούτο από έξω, οι οποίοι επάνδρωσαν το κομματικό Γραφείο Εσωτερικού.

    Αυτές οι κινήσεις και προσπάθειες δεν εξάλειψαν τη βαθύτερη κρίση που σοβούσε στους κόλπους της ηγεσίας. Η σχετική απόφαση της 11^ης Ολομέλειας (Ιούν. 1967) απλά κάλυψε προσωρινά την πληγή. Άρχισε ν’ αμφισβητείται ανοιχτά η αυθεντία τής υπό τον Κ. Κολιγιάννη ηγεσίας. Ξέσπασε διαμάχη ηγεσίας και «αμφισβητιών» με αλληλοκατηγορίες.

     Aυτή λειτουργούσε υπόγεια ώσπου ήρθε η οριστική ρήξη (Φεβρ. 1968) κατά τη 12^η Ευρεία Ολομέλεια της ΚΕ στη Βουδαπέστη. Κατ’ αυτή ο Κολιγιάννης πέτυχε την καταδίκη των αντιπάλων του υπό το Δ. Παρτσαλίδη και στη συνέχεια την αποπομπή τους από το ΚΚΕ. Οι ηττημένοι κατήγγειλαν τη 12^η Ολομέλεια και στη συνέχεια προχώρησαν στην ανάδειξη «Ενωτικής Κεντρικής Επιτροπής», οριστικοποιώντας έτσι τη διάσπαση.

      2. Οι δυο παρατάξεις, προϊόντα της διάσπασης, επιδόθηκαν αμέσως σε λυσσαλέο ανταγωνισμό για τον προσεταιρισμό κομματικών οργανώσεων, στελεχών και μελών από τη δεξαμενή του ενιαίου ΚΚΕ. Εύκολα η μάννα-ΚΚΕ κέρδισε ό,τι υπήρχε και λειτουργούσε στην ΕΣΣΔ και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες, εκτός από τη Ρουμανία. Στις δυτικές χώρες υπήρχε μια σχετική ισορροπία, με υπεροχή, όμως, και εκεί της ηγετικής ομάδας. Στο εσωτερικό και οι δύο ισχυρίζονταν ότι υπερτερούν.

     Παγιώθηκε έτσι η παράλληλη λειτουργία δυο ΚΚ, του μητρικού ως ΚΚΕ υπό τον Κ. Κολιγιάννη και του υποπροϊόντος του ως ΚΚΕ Εσωτερικού (αργότερα). Η ιδεολογική σύγχυση και οι περαιτέρω διασπαστικές τάσεις επιτάθηκαν εξαιτίας του «Γαλλικού Μάη» και της σοβιετικής επέμβασης στην Τσεχοσλοβακία.

     Μετά τη χαλάρωση της δικτατορικής σκληρότητας και τα δύο ΚΚ ανέπτυξαν αντιδικτατορική δράση. Ατόνησε την περίοδο Δ. Ιωαννίδη.

      Η πτώση της χούντας άλλαξε άρδην τα πράγματα. Και τα δύο ΚΚ διεκδίκησαν την άρση των συνεπειών του Εμφυλίου και την ένταξή τους στην πολιτική νομιμότητα. Το ΚΚΕ κυριάρχησε στην έκφραση του κομουνιστικού στοιχείου. Ήδη από το 1973 τον Κ. Κολιγιάννη διαδέχθηκε στην ηγεσία του ΚΚΕ ο καπετάνιος του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ Χαρίλαος Φλωράκης (Γιώτης). Από την άλλη, στο ΚΚΕ (Εσ.) κυριάρχησαν οι φυσιογνωμίες των Μπάμπη Δρακόπουλου, Ηλία Ηλιού και Λεωνίδα Κύρκου. Δεν μπόρεσαν, όμως, να πείσουν ότι εκφράζουν μια γνησιότερη και με «ανθρώπινο πρόσωπο» κομουνιστική ιδεολογία. Ίσως κάτι τέτοιο να μην ήταν καν ζητούμενο σ’ έναν κόσμο που είχε γαλουχηθεί και μπολιαστεί με τον αυταρχισμό….