2. Ζαχαριαδισμός και «αποσταλινοποποίηση» (1949-56)

      1. Αμέσως μετά την ήττα συγκλήθηκε η 6^η Ολομέλεια του ΚΚΕ (Οκτ. 1949) όπου εξετάστηκαν οι ευθύνες για την ήττα και χαράχτηκε η περαιτέρω πορεία – πολιτική του κόμματος. Η ευθύνη για την ήττα επιρρίφθηκε στην «άλλη πλευρά»! Γιαυτό αποδώ και πέρα κινήθηκε σε ατμόσφαιρα ασάφειας: από τη μια διαπίστωνε την ανάγκη περάσματος σε «νόμιμους» τομείς δράσης (πολιτική και συνδικαλισμό), χωρίς όμως να διευκρινίσει αν τάσσεται υπέρ του οριστικού τερματισμού του ένοπλου αγώνα. Το αντίθετο μάλιστα: Δια στόματος Ν. Ζαχαριάδη ακούστηκε η εξωφρενική φράση: «Το όπλο παρά πόδα» (δηλ. έτοιμοι για νέο πόλεμο)! Αυτή δεν αποτέλεσε μόνο έναν εφιάλτη για το εσωτερικό της χώρας, αλλά προκάλεσε κι αιτία για διεθνείς περιπλοκές.

       2. Σε επόμενη φάση η ηγεσία του ΚΚΕ δραστηριοποιήθηκε για την ανασύσταση των κομματικών δομών στο εσωτερικό της χώρας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι ελληνικές διωκτικές αρχές να ανακαλύψουν πολλές παράνομες οργανώσεις του και να συλλάβουν πολλά κορυφαία στελέχη του, πολλά από τα οποία κατηγορήθηκαν για κατασκοπία και καταδικάστηκαν μερικοί μεν σε θάνατο κι εκτελέστηκαν, οι υπόλοιποι σε άλλες βαρύτατες ποινές ή και σε εκτοπίσεις, το σύνολο σχεδόν των οποίων δεν εκτίθηκε ειμή μερικώς. Παράλληλα το ΚΚΕ πρωτοστάτησε, στο πολιτικό επίπεδο, στην ίδρυση (1951) της «Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς» (ΕΔΑ).

      3. Όσον αφορά στα εσωτερικά του ΚΚΕ, ο Ν. Ζαχαριάδης –οπαδός των σταλινικών μεθόδων- κατηγορήθηκε για άκρατο αυταρχισμό, μαζικές διώξεις (μέχρι και φυσικής εξόντωσης) διαφωνούντων στελεχών και ως αρχιτέκτονας ενός «ανώμαλου κομματικού καθεστώτος». Ενδεικτικά αυτού α) μετά το 1945 δε συγκάλεσε ούτε ένα Συνέδριο και β) οι αποφάσεις της 3^ης Συνδιάσκεψης (1950) με τις οποίες καταδικάστηκαν μια πληθώρα στελεχών, παλαιότερων και νεότερων (ακόμα και νεκρών), ως προδοτών και πρακτόρων του εχθρού.

     Αυτή η πολιτική του συνάντησε έντονες εσωκομματικές αντιδράσεις, ιδίως μετά το θάνατο του Στάλιν (1953), και τη σταδιακή διαδικασία μερικής ή ολικής «αποσταλινοποίησης» του ΚΚΣΕ και των άλλων ΚΚ της Αν. Ευρώπης. Κέντρο της αντιζαχαριαδικής αντίδρασης ήταν η ισχυρή κομματική οργάνωση της Τασκένδης (ΚΟΤ), στην οποία και βάσιζε τη δύναμή του ο Ν. Ζαχαριάδης και την ελπίδα διατήρησής του στην εξουσία. Οι προσπάθειές του –με τη συμβολή και του ΚΚΣΕ- δεν ευδοκίμησαν, καθώς σταδιακά ενισχυόταν η ηγετική ομάδα της ΚΟΤ, η οποία περί την άνοιξη του 1955 πέρασε στην πλήρη και τελική αναμέτρηση.

      Και φθάσαμε έτσι στην οριστική ρήξη στην 4^η Συνδιάσκεψη της ΚΟΤ (Σεπτ. – Οκτ. 1955). Κατ’ αυτήν η Τασκένδη μεταβλήθηκε σε πεδίο τρομερών συγκρούσεων «σώμα με σώμα» ανάμεσα σε «Ζαχαριαδικούς» και «αντιζαχαριαδικούς», καταλήψεις και ανακαταλήψεις κομματικών Γραφείων και απίστευτες άλλες κατηγορίες (όλα αυτά έμειναν γνωστά ως «Γεγονότα της Τασκένδης»). Έληξαν με την επέμβαση των σοβιετικών στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων, αποτέλεσαν δε την αρχή του τέλους της περιβόητης «ζαχαριαδικής κλίκας». Όλα αυτά, φυσικά, συνδέονται άμεσα και με τις αλλαγές στην κορυφή της ηγεσίας του ΚΚΣΕ.

     4. Φαινομενικά το ΚΚΣΕ στα «Γεγονότα της Τασκένδης» στην αρχή τηρούσε γραμμή «ίσων αποστάσεων». Ώσπου τάχθηκε ανοιχτά με την πλευρά της αντιηγετικής ομάδας του ΚΚΕ. Μεθοδεύτηκε στη συνέχεια η σύγκληση της 6^ης Πλατιάς Ολομέλειας του ΚΚΕ στο Βουκουρέστι (Μάρτιος 1956), η οποία καθαίρεσε το Ν. Ζαχαριάδη και αποκήρυξε την πολιτική του. Ακόμη εκλέχτηκε νέα συλλογική κομματική ηγεσία και αποκαταστάθηκαν πολλοί από τα θύματα του Ζαχαριάδη.