2. Κατάληψη των Θηβών. Απελευθέρωση

     Ο Φοιβίδας, περνώντας από τη Βοιωτία για να πάει στη Χαλκιδική, προσκλήθηκε από τον πολέμαρχο των Θηβών Λεοντιάδη, φίλο των Σπαρτιατών, να καταλάβει την ακρόπολη Καδμεία, για να κατατροπωθεί και ο αντίπαλός του Ισμηνίας.

     Ο Φοιβίδας, αν και δεν είχε τέτοια εντολή, κατέλαβε την Καδμεία. Μετά έστειλε το Λεοντιάδη στη Σπάρτη για να αναγγείλει το γεγονός. Η Σπάρτη, παρά τους δισταγμούς της και με την προτροπή του Αγησίλαου, επικύρωσε την πράξη του Φοιβίδα και διέταξε τη θανάτωση του Ισμηνία. Έτσι η Σπάρτη έγινε κύρια των Θηβών το 382 π.Χ.

     Οι Θηβαίοι υπέφεραν τα πάνδεινα επί 3 χρόνια από την τυραννία του Λεοντιάδη και των ολιγαρχικών. Οι τελευταίοι επιχείρησαν μάλιστα επανειλημμένα να θανατώσουν και τους αντιπάλους τους, που κατέφυγαν στην Αθήνα. Μόνο τον Ανδροκλείδα κατάφεραν να φονεύσουν. Αντίθετα, οι φυγάδες από τη μεριά τους επιδίωκαν την απελευθέρωση της πατρίδας τους. Είχαν εκεί πολλούς φίλους. Ανάμεσά τους και ο Φυλλίδας, ο οποίος μάλιστα στάλθηκε από το θηβαϊκό καθεστώς στην Αθήνα για υποθέσεις της Θήβας. Εκεί επικοινώνησε με το φυγάδα Μέλλωνα και κατέστρωσαν τα σχέδια για την ανατροπή της τυραννίας. Έτσι, το Δεκέμβριο του 379 οι επιφανέστεροι των φυγάδων, ανάμεσά τους και οι Πελοπίδας και Μέλλων, συνολικά 7 ή 12, μπήκαν νύχτα στη Θήβα, έστησαν ενέδρα και με τη βοήθεια εσωτερικών ομοϊδεατών τους έσφαξαν τους δύο πολέμαρχους, τον Αρχία και το Φίλιππο, που βρίσκονταν σε συμπόσιο, και το Λεοντιάδη στο σπίτι του· ελευθέρωσαν τους φυλακισμένους και ανακήρυξαν την ελευθερία της πόλης. Στην επιχείρηση πήρε μέρος και ο Επαμεινώνδας. Επέστρεψαν και οι άλλοι φυγάδες αλλά κατέφθασαν και πολλοί Αθηναίοι εθελοντές. Ανακηρύχθηκαν Βοιωτάρχες οι Πελοπίδας, Μέλλων και Χάρων. Πολιορκήθηκε η ακρόπολη και μην έχοντας άλλες τροφές παραδόθηκε τον Ιανουάριο του 378.

    Η Σπάρτη έστειλε εσπευσμένα στρατό εναντίον των Θηβαίων. Ο Αγησίλαος αρνήθηκε να ηγηθεί. Αντ’ αυτού πήγε ο Κλεόμβροτος. Αυτός ήρθε στη Βοιωτία, έμεινε λίγες μέρες και επέστρεψε άπραγος. Άσκησε, όμως, αποτελεσματικές πιέσεις στους Αθηναίους. Η ηγεσία του πολέμου κατά των Θηβαίων ανατέθηκε στο Σφοδρία. Αυτός επιχείρησε να κυριεύσει τον Πειραιά. Οι Αθηναίοι εξοργίστηκαν και συμμάχησαν με τους Θηβαίους.

     Οι στρατηγοί Χάβριος, Τιμόθεος και Καλλίστρατος ανέλαβαν να επεκτείνουν τη νέα ναυτική συμμαχία των Αθηνών. Αυτή, όμως, δε θύμιζε τίποτε από την παλιά δόξα. Επιπλέον αποδείχτηκε και ασταθής, γι’ αυτό και σε λίγο διαλύθηκε. Αντίθετα, η Θήβα ήταν η νέα αναδυόμενη πανελλήνια δύναμη. Από αυτή θα προέλθει η απελευθέρωση της Ελλάδας από τη σπαρτιατική δεσποτεία.