2. Τα «Απριλιανά» της Μ. Ανατολής. Ο Γεώρ. Παπανδρέου πρωθυπουργός

     Όλα έστελναν στους αστούς πολιτικούς το μήνυμα ότι δεν είχαν άλλη επιλογή: Έπρεπε να συνασπιστούν κατά του ΕΑΜ/ΚΚΕ. Και αυτό πριν ακόμα εμφανιστούν τα γεγονότα στο Στράτευμα της Μ. Ανατολής.

    Όταν στους στρατιωτικούς κύκλους της Μ. Ανατολής κυκλοφόρησε ανεπίσημα η είδηση της ίδρυσης της ΠΕΕΑ, προκλήθηκε έκκρηξη ενθουσιασμού στις αριστερές οργανώσεις ΑΣΟ και ΑΟΝ. Κατά τον ηγέτη της ΑΣΟ, Σάλα, ήδη από το καλοκαίρι του 1943 ο Π. Ρούσσος, στέλεχος του ΕΑΜ, συνέστησε στις αριστερές οργανώσεις του Στρατεύματος να προκαλέσουν εξέγερση μόλις το ΕΑΜ σχηματίσει κυβέρνηση. Οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Στις τάξεις του Στρατού κυκλοφόρησαν προκηρύξεις υπέρ της ΠΕΕΑ. Στις 31/3 αξιωματικοί του Στρατού και της Αεροπορίας σχημάτισαν Επιτροπή Εθνικής Ενότητας, η οποία επέδωσε διάβημα στον Τσουδερό ζητώντας το σχηματισμό κυβέρνησης με βάση την ΠΕΕΑ.

      Αρχικά ο πρωθυπουργός αντέδρασε ψύχραιμα. Αντίθετα, ο Σοφ. Βενιζέλος τους απέπεμψε. Από 1/4 άρχισαν στάσεις στο Στρατό και στο Ναυτικό. Ο Τσουδερός ζήτησε την παραίτηση του υπουργού Πολέμου Βύρωνα Καραπαναγιώτη. Οι άλλοι υπουργοί αντέδρασαν. Ο Τσουδερός παραιτήθηκε, προτείνοντας ως αντικαταστάτη του το Σοφ. Βενιζέλο. Ο βασιλιάς από το Λονδίνο ζήτησε την παραμονή του πρωθυπουργού στη θέση του μέχρι την άφιξή του εκεί. Αυτό προκάλεσε τις παραιτήσεις του Βενιζέλου και των ηγετών του Υπ. Πολέμου. Η κυβέρνηση παρέλυσε. Αυτό διευκόλυνε την εξάπλωση των κινημάτων (στο Στόλο και στην 1^η ταξιαρχία). Αυτά προκάλεσαν την προσωπική και σκληρή παρέμβαση του Τσώρτσιλ. Η 1^η ταξ. και τα πολεμικά πλοία τέθηκαν στην Αλεξάνδρεια υπό αγγλική ένοπλη επιτήρηση.

     Στις 10/4 έφθασε στο Κάιρο ο βασιλιάς. Διόρισε πρωθυπουργό το Σοφ. Βενιζέλο. Μαζί του ορκίστηκαν δυο νέοι υπουργοί: ο Εμμ. Τζανακάκης (Προνοίας και Εργασίας) και ο ναύαρχος Ιωάννης Δεμέστιχας (Εσωτερικών, Παιδείας και Εμπορικής Ναυτιλίας). Ο Βενιζέλος, υποκύπτοντας στις αφόρητες/σκληρές πιέσεις των Βρετανών (ιδίως του πρεσβευτή Λήπερ), συγκάλεσε σύσκεψη των πολιτικών που βρίσκονταν στο Κάιρο και στις 21/4 διόρισε το ναύαρχο Π. Βούλγαρη διοικητή του Στόλου. Προ της απειλής των Βρετανών ότι θα καταβυθίσουν τα ελληνικά πλοία, με τη βοήθεια πιστών στρατιωτικών τμημάτων απέκτησε τον έλεγχο του Στόλου. Την επομένη η περικυκλωμένη 1^η ταξ. παραδόθηκε στους Βρετανούς.

     Στις 15/4 έφθασε στο Κάιρο ο Γεώρ. Παπανδρέου, ως τότε οπαδός της αβασίλευτης δημοκρατίας. Ήταν πεπεισμένος πια ότι το ΕΑΜ προετοιμαζόταν για τη βίαιη κατάληψη της εξουσίας. Αυτό επέβαλλε τη συσπείρωση των αστικών κομμάτων και το σχηματισμό μιας κυβέρνησης αποδεκτής από τους Συμμάχους. Ήρθε η ώρα, κιόλας, της αντικατάστασης του Βενιζέλου. Μετά από διαβουλεύσεις Βρετανών – βασιλιά, στις 26/4 ο Γεώργιος Παπανδρέου ορκίστηκε πρωθυπουργός, χωρίς Υπουρ. Συμβούλιο (κανένας, πλην δυο, από τους πολιτικούς που βρίσκονταν στο Κάιρο δε δέχθηκε να μετάσχει). Οι δυο υπουργοί: ναύαρχος Πέτρος Βούλγαρης (Ναυτικών) και Γεώρ. Μαντζαβίνος (υφυπ. Οικονομικών). Ο Βενιζέλος ήταν ενοχλημένος για τον τρόπο καθαίρεσής του.

     Ο Παπανδρέου ανακοίνωσε τις προγραμματικές του δηλώσεις. Αυτές αποτέλεσαν τη βάση του Συνεδρίου του Λιβάνου. Μοτίβο/πυρήνας τους: «Μια Πατρίς, μια Κυβέρνηση, ένας Στρατός». Το πρόγραμμά του απηχούσε την πολιτικο-οικονομική του φιλοσοφία: ένταξη στο δυτικό σύστημα διακυβέρνησης και πολιτεύματος, ελεύθερη οικονομία, κοινοβουλευτικοί θεσμοί. Ήταν τη στιγμή εκείνη ο καλύτερος εκφραστής του αστικού πολιτικού κόσμου.

      Συνέπειες των εξεγέρσεων στις Ένοπλες Δυνάμεις: α) διάλυση των δυο ταξιαρχιών, β) εγκλεισμός σε στρατόπεδα συγκέντρωσης 9.000 αντρών, γ) αποσταθεροποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων, δ) δίκες και βαρύτατες ποινές (18 σε θάνατο) των υπευθύνων, οι οποίες όμως δεν εκτελέστηκαν μετά την απόφαση (το καλοκαίρι) του ΕΑΜ να μετάσχει στη διευρυμένη κυβέρνηση, ε) η ματαίωση της συμβολικής εισόδου στη Ρώμη ως πρώτης της 1^ης ταξιαρχίας, στ) η δυσμενέστατη για την Ελλάδα επιστολή (στην κορύφωση της κρίσης) του Ρούσβελτ στον Τσώρτσιλ, και ζ) και προπάντων η πρόκληση της συσπείρωσης του αστικού πολιτικού κόσμου.

     Τα συμβάντα στο Στράτευμα, η διαπίστωση της εξαιρετικής ισχυροποίησης των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Αριστεράς και η απειλητική παρουσία του Ερυθρού Στρατού θορύβησαν τον αστικό κόσμο, ο οποίος αποφάσισε να κινητοποιήσει τις νομιμόφρονες δυνάμεις ιδρύοντας την 3^η Ορεινή Ταξιαρχία, τη γνωστή ως Ταξιαρχία του Ρίμινι. Αυτή η αξιόμαχη μονάδα θ’ αποτελέσει τελικά τη βάση του μελλοντικού Ελληνικού Στρατού. Όλα έδειχναν ότι ανάμεσα στο ΕΑΜ και στους αστούς πολιτικούς υπήρχε αμοιβαία καχυποψία. Παράλληλα με την Ταξιαρχια του Ρίμινι διατηρήθηκε ως ισχυρό αντίβαρο του ΕΛΑΣ και ο Ιερός Λόχος.