V. Η ΜΕΤΕΜΦΥΛΙΑΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΚΕ (1949-2012)

1. Μακριά από την Πατρίδα

      Μετά την ήττα, κυρίαρχη μέριμνα του ΚΚΕ και του ΔΣΕ ήταν να πετύχουν τη διαφυγή στην Αλβανία των αντάρτικων τμημάτων που εγκλωβίστηκαν στην Ήπειρο, στη Δ. Μακεδονία, στη Δ. Στερεά και στη Θεσσαλία (και εν πολλοίς τα κατάφεραν), και στη Βουλγαρία των αντίστοιχων της Θράκης και της λοιπής Μακεδονίας. Μικρό αριθμό προσφύγων δέχθηκε και η Γιουγκοσλαβία, οι οποίοι, όμως, γρήγορα ποωθήθηκαν σε άλλες κομουνιστικές βαλκανικές χώρες. Αντίθετα με αυτές τις περιπτώσεις, σχεδόν ολοκληρωτική ήταν η εξουδετέρωση (μέχρι αφανισμού) των αντάρτικων ομάδων της Πελοποννήσου, των νησιών και περιοχών της Στερεάς.

    Πόσοι Έλληνες κομουνιστές πέρασαν τα σύνορα; Υπολογίζονται από 60-90.000 μαχητές και πολλοί άμαχοι που για διαφόρους λόγους ένιωθαν ανασφαλείς ή ήταν συγγενείς των μαχητών. Σε αυτούς δεν υπολογίζονται τα παιδιά του «Παιδομαζώματος» (28.000;). Οι αποχωρήσασες κομουνιστικές δυνάμεις συναποκόμισαν και αριθμό (αδιευκρίνιστο ακόμα πόσους, περίπου 1000 – 3000) στρατιωτών του Εθνικού Στρατού, είτε αιχμαλώτους είτε αυτομόλους.

       Όσοι κατέφυγαν στην Αλβανία εγκαταστάθηκαν προσωρινά κυρίως στο Εμπασάν και στο Μπουρέλι, ενώ εκείνοι της Βουλγαρίας στην Μπερκόβιτσα. Αμέσως μετά άρχισε η διασπορά τους. Έτσι, μέχρι τέλους του 1949 μεταφέρθηκαν 16.500 περίπου στην ΕΣΣΔ (κυρίως στην Τασκένδη), 13.500 στην Τσεχοσλοβακία (από τη Γιουγκοσλαβία κυρίως), 9.000 στην Πολωνία, 5.500 στην Ουγγαρία, 4.000 στη Ρουμανία, 2.000 στην Αν. Γερμανία και 9.000 έμειναν στη Βουλγαρία. Όσοι έμειναν ή ζήτησαν άσυλο (κυρίως σλαβόφωνοι) στη Γιουγκοσλαβία αποξενώθηκαν από την επιρροή του ΚΚΕ.

      Στα επόμενα χρόνια οι πολιτικοί πρόσφυγες ενσωματώθηκαν στις κοινωνίες και στα καθεστώτα εγκατάστασής τους, χωρίς εντούτοις να κόψουν τους δεσμούς τους με την Πατρίδα. Σε αυτό συντέλεσε η οργάνωσή τους, με τη συμβολή του κόμματος, σχεδόν παντού σε ισχυρές κοινότητες. Μέσα σε αυτές, και όχι μόνο, καλλιεργούνταν ο πόθος του επαναπατρισμού.

      Η πρώτη (και για πολλά χρόνια) μετεμφυλιακή πολιτική του ελληνικού κράτους απέναντι στους πολιτικούς πρόσφυγες κινήθηκε σε εντελώς αντίθετη κατεύθυνση (και με σοβαρή ευθύνη του ΚΚΕ: «το όπλο παρά πόδα»): οριστική αποξένωσή τους από την Ελλάδα: στέρηση της ελληνικής ιθαγένειας, θεωρώντας τους «ωσεί νεκρούς», δήμευση περιουσιών, διάλυση γάμων κτλ. Αυτή η πολιτική, όμως, δε θα εφαρμοζόταν άτεγκτα. Έτσι, κατά το 1950-62 ορισμένοι επαναπατρίστηκαν, το 1963-65 εγκαινιάστηκε μια πιο επιεικής πολιτική, που όμως διακόπηκε κατά την περίοδο της δικτατορίας. Η οριστική διευθέτηση του εθνικού αυτού ζητήματος άρχισε το 1974 με τη μεταπολίτευση. Από τότε εγκαινιάστηκε η σταδιακή επάνοδος πολλών προσφύγων, των παιδιών κι εγγονών τους και πολλών από τους ενήλικους πλέον του «Παιδομαζώματος» (για τους οποίους είχε ήδη ακολουθηθεί μια ευνοϊκότερη πολιτική). Σε αυτή την εξέλιξη συνέβαλαν και οι πιέσεις του ΚΚΕ, που εξακολουθούσε να διατηρεί ισχυρά ερείσματα στο εσωτερ