2. Βουλευτικές εκλογές. Καταλυτική η παρουσία του Παπάγου - Νέο Σύνταγμα (1952)

      Υπό την απειλή καθόδου στις εκλογές του Αλ. Παπάγου, ο Γ. Παπανδρέου επιχείρησε ν’ αποτρέψει την αλλαγή της απλής αναλογικής. Γιαυτό την 1/7 αποχώρησε από την κυβέρνηση. Την κυβέρνηση των Φιλελευθέρων, πλέον, στήριξαν το Λαϊκό Κόμμα και η ΕΠΕΚ. Με αυτή την κυβερνητική πλειοψηφία ψηφίστηκε στις 26/7 η ενισχυμένη αναλογική (για πρώτη φορά) ως νέο εκλογικό σύστημα, ένα σύστημα που διέφερε σημαντικά από αντίστοιχα μεταγενέστερα και επρόκειτο να κυριαρχήσει μέχρι σήμερα.

    Επιδίωξη του νέου συστήματος ήταν η εξασφάλιση κυβερνητικής σταθερότητας με την επανασυγκόλληση των δυο μεγάλων πολιτικών χώρων και τον αποκλεισμό της Αριστεράς. Αυτούς τους υπολογισμούς, όμως, τους κονιορτοποίησε η παρουσία του Αλ. Παπάγου.

     Στις 30/7 διαλύθηκε η Βουλή και προκηρύχθηκαν εκλογές για τις 9/9. Αμέσως μετά ο στρατάρχης ανακοίνωσε την απόφασή του να κατέλθει στις εκλογές. Στις 6/8 ίδρυσε τον «Ελληνικό Συναγερμό» (Ε.Σ.). Αμέσως προσχώρησαν το Λαϊκό Ενωτικό Κόμμα (ΛΕΚ) των Παν. Κανελλόπουλου και Στέφ. Στεφανόπουλου και το Νέο Κόμμα του Σπ. Μαρκεζίνη.

     Υπό το νέο εκλογικό σύστημα και την απειλητική παρουσία του Ε.Σ. το Λαϊκό Κόμμα πάσχισε να βρει τρόπους επιβίωσης. Και το Κέντρο ένιωσε την απειλή.

     Ο Παπάγος, όμως, δεν είχε απέναντί του μόνο τα άλλα συγγενή ή παραπλήσια κόμματα αλλά και τη δυσμένεια των Ανακτόρων. Ζήτησαν μάλιστα από τον Αρχηγό του ΓΕΣ Θρ. Τσακαλώτο τη σύλληψή του. Ενώ δε εξελισσόταν η προεκλογική περίοδος δέχθηκε την άμεση επίθεση του βασιλιά.

     Η άμεση –και επιδιωκόμενη- συνέπεια του νέου εκλογικού συστήματος ήταν ο δραματικός περιορισμός του αριθμού των κομμάτων. Έτσι, στις εκλογές κατήλθαν

- ο Ελλ. Συναγερμός (Ε.Σ.) υπό τον Αλ. Παπάγο

- το Λ. Κόμμα υπό τον Κων. Τσαλδάρη

- το Κ. Φιλελευθέρων υπό το Σοφ. Βενιζέλο, στο οποίο είχαν προσχωρήσει το Εθν. Κόμμα Ελλάδος (του Ναπ. Ζέρβα) και ο Εμμ. Τσουδερός

- η ΕΠΕΚ υπό το Νικ. Πλαστήρα, και

- η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) υπό τον Ιωάννη Παρτσαλίδη: ιδρύθηκε την 1/8/51, στην οποία προσχώρησαν οι Αριστεροί Φιλελεύθεροι και εξέφραζε τους πολιτικούς σχηματισμούς που ως το τέλος του 1947 συμμετείχαν ή συνεργάζονταν στενά με το ΕΑΜ, τα στελέχη της, όμως, και η εκλογική της βάση ανήκαν κυρίως στο εκτός νόμου ΚΚΕ.

     Από τις εκλογές πρώτο κόμμα και με διαφορά (έλαβε 36,5% και 114 έδρες) αναδείχθηκε ο Ε.Σ., χωρίς όμως τη δυνατότητα σχηματισμού αυτοδύναμης κυβέρνησης. Ακόμη έλαβαν: ΕΠΕΚ 23,5% και 74 έδρες, Κόμμα Φιλελευθέρων 19% και 57 έδρες, ΕΔΑ 10% και 10 έδρες, Λαϊκό Κόμμα 6,7% και 2 έδρες. Με την ΕΔΑ εκλέχτηκαν και φυλακισμένα ή εξόριστα στελέχη του ΚΚΕ (Στ. Σαράφης, Μαν. Γλέζος, Ηλ. Ηλιού κ.ά.), των οποίων, όμως, η εκλογή ακυρώθηκε αργότερα από το Εκλογοδικείο.

    Αφού δεν υπήρχαν προϋποθέσεις σχηματισμού μονοκομματικής κυβέρνησης, ο βασιλιάς Παύλος πρότεινε τη συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας. Ο Παπάγος αρνήθηκε, ζητώντας την προσφυγή σε νέες εκλογές. Κατόπιν αυτού η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης δόθηκε στις 27/10 στο Ν. Πλαστήρα. Αυτή σχηματίστηκε από την ΕΠΕΚ και το Κόμμα των Φιλελευθέρων, έχοντας οριακή πλειοψηφία βουλευτών.

   Στο διάταγμα προκήρυξης των εκλογών υπήρχε ρητή πρόβλεψη για την ψήφιση νέου Συντάγματος που εκκρεμούσε από το 1949.

      Για την αναθεώρηση του Συντάγματος είχε εκλεγεί το 1946 η Δ΄ Αναθεωρητική Βουλή. Η σχετική διαδικασία άρχισε τον Ιούν. 1946 από Ειδική Κοινοβουλευτική Επιτροπή. Ένα πρώτο Σχέδιο κατατέθηκε τον Ιούν. 1948. Η περαιτέρω επεξεργασία του στη Βουλή καρκινοβατούσε. Γιαυτό τον Ιούλ. 1949 συγκροτήθηκε νέα 40μελής Επιτροπή με το ΞΗ΄ Ψήφισμα. Αυτή στις 23/12/49 κατέθεσε νέο Σχέδιο Συντάγματος. Αυτό ουδέποτε συζητήθηκε.

     Η πρόβλεψη αναθεώρησης του Συντάγματος μετά τις νέες εκλογές αποφασίστηκε στις 27/7/51 σε σύσκεψη στ’ ανάκτορα με συμμετοχή όλων (πλην της Αριστεράς) των αρχηγών των κομμάτων.

   Συμμορφούμενη με αυτή την επιταγή/υποχρέωση η κυβέρνηση Πλαστήρα, στις 7/11 υπέβαλε στη Βουλή Σχέδιο Ψηφίσματος για τη συνολική επικύρωση του Σχεδίου Συντάγματος που είχε συντάξει η Επιτροπή του ΞΗ΄ Ψηφίσματος. Ο Ε.Σ., επειδή ο αρχηγός του δεν είχε μετάσχει, και άρα υπογράψει, τη συμφωνία της 27^ης Ιουλ., δεν αναγνώριζε την αναθεωρητική αρμοδιότητα της Βουλής και αποχώρησε. Εντούτοις η Βουλή με 132 ψήφους προχώρησε στην αναθεώρηση, ψηφίζοντας χωρίς συζητήσεις του Σχέδιο Συντάγματος, καθιστώντας το οριστικό Σύνταγμα. Δημοσιεύτηκε την 1/1/1952. Αυτό το Σύνταγμα ελάχιστες διαφορές είχε από εκείνα του 1864/1911, με σημαντικότερη τη ρητή κατοχύρωση του κοινοβουλευτικού χαρακτήρα του Πολιτεύματος, αφού πλέον: «η Κυβέρνησις οφείλει ν’ απολαύη της εμπιστοσύνης της Βουλής».

    Με το Σύνταγμα διατηρούνταν σε ισχύ τα κατάλοιπα του Εμφυλίου: α) το Γ΄ Ψήφισμα του 1946 και β) ο νόμος 509/47 (εκτός νόμου το ΚΚΕ και το ΕΑΜ).