Στη Μακεδονία

      1. Μιλήσαμε ήδη στο προηγούμενο κεφάλαιο για τη διάλυση του στρατοπέδου της Κασσάνδρας και για το τέλος της επανάστασης στη Χαλκιδική. Από το Σεπτ. του 1821 οι Δημ. Υψηλ. και Νικόλ. Κασομούλης κατάρτισαν σχέδιο εξέγερσης στη Μακεδονία και στον ΄Ολυμπο. Οι Κασομούλης και Σάλας άρχισαν περιοδείες για την εξασφάλιση χρημάτων και πολεμοφοδίων. Απέβησαν άκαρπες.

     2. Στις 22/2/1822 ο Κασομούλης με το Σέργ. Ραψανιώτη αποβιβάστηκαν στο Ελευθεροχώρι Πιερίας και από εκεί κατευθύνθηκαν στο μοναστήρι της Μακρυράχης, όπου βρισκόταν ο οπλαρχηγός του Ολύμπου Νικ. Διαμαντής. Οι κινήσεις των οπλαρχηγών επισημάνθηκαν από τον Τούρκο διοικητή της Κατερίνης Σαλίμπεη.

       Στις 8/3 μικρή δύναμη υπό τους Κασομούλη, Διαμαντή και Ντίτζια προσπάθησε να καταλάβει τον Κολυνδρό. Η πρώτη απόπειρα απέτυχε. Λίγες μέρες αργότερα οι προσπάθειες επαναλήφθηκαν με καλύτερες προϋποθέσεις. Στις 15/3 οι Τούρκοι του Κολυνδρού επιχείρησαν έξοδο και αντεπίθεση. Αποκρούστηκαν.

      Στην Ελασσόνα οι καπεταναίοι Γούλας Δράσκου και Τόλιος Λάζου δέχθηκαν επίθεση της τουρκικής φρουράς του Βλαχολίβαδου κι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη θέση τους.

      Η κακοκαιρία υποχρέωσε τους ΄Ελληνες του Κολυνδρού να κινηθούν νοτιότερα στο χωριό Καστανιά κι αποκεί στο χωριό Μηλιά. Ο Διαμαντής με 200 άντρες έμεινε στην Καστανιά. Στις 28/3 2000 Τούρκοι επιτέθηκαν στην Καστανιά. Αποκρούστηκαν. Την επομένη επανέλαβαν την επίθεση, σφοδρότερη αυτή τη φορά. Ο Διαμαντής εγκατέλειψε τη θέση του και κατευθύνθηκε στη Μηλιά.

       Στις 2/4 οι Τούρκοι πραγματοποίησαν την τελική επίθεσή τους στη Μηλιά. Οι ΄Ελληνες διασπάστηκαν. Ο Λάζου κυκλώθηκε και στη φυγή του παρέσυρε και τις δυνάμεις του Διαμαντή που έμειναν να υπερασπιστούν τη Μηλιά. Οι Γούλας, Σάλας και Καΐρης με 30 άντρες και τα γυναικόπεδα κλείστηκαν στον πύργο των Λαζαίων, όπου απέκρουσαν τουρκική επίθεση. Κι ενώ οι Διαμαντής και Λάζου ετοιμάζονταν να βοηθήσουν την απελευθέρωση των εγκλείστων, αυτοί κατόρθωσαν να διαφύγουν κατά τη νύχτα. Ο Διαμαντής κατευθύνθηκε στη Νάουσα. Οι Κασομούλης, Σάλας και Καΐρης κατευθύνθηκαν στην Πελοπ.

    3. Η Βέροια και η Νάουσα ήταν ένα άλλο κέντρο επαναστατικού αναβρασμού στη Μακεδονία. Οπλαρχηγοί στη Βέροια ήταν οι Καρατάσος και Αγγελής Γάτσος, και στη Νάουσα ο πρόκριτος Ζαφειράκης Λογοθέτης.

      Στις αρχές Φεβρ. 1822 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στη μονή Δοβρά όπου αποφασίστηκε η κήρυξη της Επανάστασης προτού φθάσουν οι ενισχύσεις από το Σάλα. Στις 19 ή 22/2 στο μητροπολιτικό ναό της Νάουσας του Αγ. Δημητρίου μετά τη Θ. Λειτουργία ο Ζαφειράκης ύψωσε τη σημαία και κήρυξε την επανάσταση. Στις 21/2 1.800 επαναστάτες εγκαταστάθηκαν στη μονή Δοβρά, την οποία χρησιμοποίησαν ως ορμητήριο κατά της Βέροιας, που διέθετε ισχυρή τουρκική φρουρά. Με την πρώτη επίθεση απώθησαν από τους προμαχώνες της πόλης. Ταυτόχρονα σχεδόν έφθαναν από τη Θεσ/νίκη πολυάριθμες τουρκικές δυνάμεις υπό τον Μεχμέτ αγά. Οι ΄Ελληνες υποχώρησαν στη Νάουσα.

     Στις 12/3 240 επαναστάτες υπό τον Καρατάσο στη μονή Δοβρά (μαζί με τις δυνάμεις των Γάτσου και Ζαφειράκη που έσπευσαν να βοηθήσουν) απέκρουσαν 4.000 Τούρκους και τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν το πεδίο της μάχης.

    Τη Νάουσα υπεράσπιζαν 4-5.000 άντρες. Εναντίον της κινήθηκε από τη Βέροια στα τέλη Μαρτίου ο Εμπού Λουμπούτ με 20.000 άντρες. Στις 6/4 οι Τούρκοι πολιόρκησαν την πόλη και άρχισαν εφόδους εναντίον της με πολλές απώλειες. Στις 12 προς 13/4 πραγματοποίησαν γενική επίθεση με σφοδρό κανονιοβολισμό, δημιουργώντας ρήγμα στην άμυνα της πόλης. Εισήλθαν στην πόλη όπου διεξήχθησαν αιματηρές οδομαχίες με τουρκική επικράτηση. Η κατάληψη της Νάουσας αποδίδεται και σε προδοσία αντιπάλων του Ζαφειράκη. Αυτός, όμως, συνέχισε να πολεμάει από τον πύργο του για 3 ακόμη μέρες. Μετά ο Ζαφειράκης κατέφυγε μέσω Βερμίου στον ΄Ολυμπο όπου σκοτώθηκαν μαζί με το Γιάννη Καρατάσο στη θέση Σοφολιά.

      Οι νικητές της Νάουσας προκάλεσαν απερίγραπτη συμφορά στους κατοίκους της. Στη γέφυρα της Αραπίτσας 13 κοπέλες, για ν’ αποφύγουν την ατίμωση, έπεσαν στον καταρράκτη. Οι νεκροί ξεπερνούσαν τις 2.000.

   Μετά την κατάληψη της Βέροιας ο Εμπού Λουμπούτ κατευθύνθηκε στην Κοζάνη, η οποία διασώθηκε με τη μεσολάβηση του μητροπολίτη Βενιαμίν και του προκρίτου Καραμάρκου Πριτσούλη και πλούσια δώρα στον επιδρομέα. Με τον ίδιο περίπου τρόπο διασώθηκε και η Σιάτιστα.