Στην Ανατολική Στερεά και στην Εύβοια

      1. α) Στις 5/1 ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με 600 άντρες ξεκίνησε από τον Κάλαμο Αττικής για να καταλάβει την Κάρυστο. Ο Ομέρ μπέης ενίσχυσε τη φρουρά των Στύρων απόπου θα περνούσαν οι ΄Ελληνες. Ο Μαυρομιχάλης και οι άλλοι αρχηγοί έφθασαν στις 11/1 στα περίχωρα των Στύρων. Οι αντίπαλοι συγκρούστηκαν στον ΄Αγ. Βασίλειο με νίκη των Ελλήνων.

     Ο Ομέρ μπέης έστειλε από την Κάρυστο ενισχύσεις. Οι ΄Ελληνες επιχείρησαν να τους εμποδίσουν αλλ’ οι Τούρκοι άλλαξαν διαδρομή και πέρασαν. Σε λίγο ο Ηλ. Μαυρομιχάλης που πολιορκούσε στα Στύρα τον Γιουσούφ αγά βρέθηκε περικυκλωμένος. Οι περισσότεροι από τους Μανιάτες συντρόφους του τον εγκατέλειψαν. ΄Εμεινε με 60, κι αυτοί ένας-ένας σκοτώνονταν. Κλείστηκε στον Κοκκινόμυλο με 7 συντρόφους του. Τέλειωσαν τα πυρομαχικά τους. Ο Μαυρομ. επιχείρησε να σπάσει τον κλοιό για να μην αιχμαλωτιστεί και κει πάνω σκοτώθηκε. Η Κάρυστος ούτε αυτή τη φορά θα ελευθερωνόταν.

    β) Στις 14/1 έφθασε στο Αλιβέρι ο Ανδρούτσος. Ο Κυρ. Μαυρομιχάλης τού πρότεινε ν’ αναλάβει τον αγώνα κατά της Καρύστου. Ενώθηκαν μαζί του οι Κυρ. Μαυρομιχάλης, Κριεζώτης, Τομαράς, Βάσος και Λεπενιώτης, σύνολο δύναμης 1.500 άντρες. ΄Ετρεξαν κοντά του και ντόπιοι άντρες. ΄Αρχισε σταδιακά την πολιορκία της Καρύστου. Ο Ομέρ μπέης αρνήθηκε την παράδοση. Αντίθετα, βγήκαν από την Κάρυστο κι επιτέθηκαν στη θέση Λάλα. Δέχθηκαν γενική αντεπίθεση των Ελλήνων. Οι Τούρκοι μόλις διασώθηκαν. ΄Αλλοι Τούρκοι επιτέθηκαν στον Ανδρούτσο. Ενώ οι προϋποθέσεις ήταν ευνοϊκές, ο Ανδρ. διέταξε τις δυνάμεις του να γυρίσουν στα Βρυσάκια κι έφυγε για την Αττική. Ανεξήγητη ενέργεια. Σε γράμμα του, όμως, της 15/2 διευκρινίζει ότι πήρε διαταγή από τον ΄Αρειο Πάγο!... Τελικά η πολιορκία της Καρύστου διαλύθηκε.

    γ) Μόνος ηγέτης πλέον στην Εύβοια έμεινε ο Αγγελής Γοβγίνας. Ζήτησε τη βοήθεια των Ολύμπιων αγωνιστών από τις Σποράδες, αλλά και άλλων οπλαρχηγών. Στις 28/3 οι ελληνικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στα Βρυσάκια. Εναντίον τους κινήθηκαν1.000 Τούρκοι από τη Χαλκίδα. Ο Γοβγίνας κινήθηκε εναντίον τους, αλλά κυνηγώντας τους έπεσε σε ενέδρα και σκοτώθηκε.

    Μετά το θάνατο του Γοβγίνα η τουρκική φρουρά της Χαλκίδας ενισχύθηκε. Στα τέλη Ιουν. οι Τούρκοι επιτέθηκαν στα Βρυσάκια με σφοδρότητα. Οι ΄Ελληνες διασκορπίστηκαν. Το στρατόπεδο στα Βρυσάκια διαλύθηκε. Ο Κριεζώτης εντούτοις δεν παραιτήθηκε από την ιδέα κατάληψης της Καρύστου.

    δ) ΄Αλλες επιχειρήσεις: 1) Την άνοιξη του 1822 τουρκικές δυνάμεις υπό το Δράμαλη, όπως είδαμε, συγκεντρώθηκαν στην Υπάτη. Ο Ανδρούτσος στις 24/3 συναντήθηκε στον Μπράλο με άλλους οπλαρχηγούς κι αποφάσισαν να χτυπήσουν το Δράμαλη με 2.500 άντρες στην Υπάτη, ενώ ένα άλλο, μεγαλύτερο, τμήμα υπό τους Ανδρ., Δυοβουνιώτη, Νικηταρά και Υψηλάντη θα χτυπούσε τους Τούρκους της Στυλίδας. Το δεύτερο αυτό σώμα την 1/4 εισέβαλε στη Στυλίδα. Οι Τούρκοι κλείστηκαν σε οχυρά σπίτια και αμύνονταν. ΄Ενα μικρό τμήμα υπό τον Ανδρ. επιτέθηκε στην Αγ. Μαρίνα όπου αρχικά νίκησαν. Την επομένη τουρκική δύναμη 5.000 αντρών κατευθυνόταν στη Στυλίδα. ΄Οταν διαπίστωσε ότι οι ελληνικές δυνάμεις πρόλαβαν και πήγαν στην Αγ. Μαρίνα, κατευθύνθηκε εκεί. Εκεί τους καθήλωσαν οι ελληνικές δυνάμεις επί δύο εβδομάδες. Τελικά, χωρίς εφόδια και υποστήριξη από τον ΄Αρειο Πάγο, εγκατέλειψαν το πεδίο της μάχης.

       2. Στην Υπάτη η επιχείρηση εξελίχθηκε με επιτυχία. Στις 2/4 οι ΄Ελληνες κατήγαγαν μεγάλη νίκη. Αν μάλιστα επετίθεντο στη Λαμία, όπως τους συμβούλεψε ο Ανδρ., θα την είχαν καταλάβει. Κράτησαν τις θέσεις τους επί μία εβδομάδα. Μετά την Αγ. Μαρίνα ο Ανδρ. στρατοπέδευσε στη Δρακοσπηλιά.

     3. Στο μεταξύ η διαμάχη ανάμεσα στους πολιτικούς και στρατιωτικούς μαινόταν. Ο ΄Αρειος Πάγος για τις δύο, ατυχείς τελικά, επιχειρήσεις θεώρησε υπεύθυνο τον Ανδρ. Φρόντισε μάλιστα να τον ταπεινώσει, απονέμοντάς του αξίωμα (χιλίαρχου) δυσανάλογα μικρό με την προσφορά και την αξία του. ΄Οπως ήταν φυσικό, το απέρριψε.

     4. Η κατάσταση ήταν τόσο εκρηκτική στην Ανατ. Στερεά που παρενέβη το Βουλευτικό προς τον ΄Αρειο Πάγο συνιστώντας κατευνασμό. Στάλθηκαν δε προς τούτο οι Αλέξιος Νούτσος «ως επθεωρητής των υποθέσεων» και ο χιλίαρχος Χρ. Παλάσκας ως αντικαταστάτης του Ανδρ. Ακόμη και τον Υψηλ. θέλησε ν’ απομακρύνει από την περιοχή ο ΄Αρειος Πάγος, αλλ’ αυτός δεν υπάκουσε.

      Στις 25/5 οι δυο απεσταλμένοι έφθασαν στη Δρακοσπηλιά για ν’ αντικαταστήσουν τον Ανδρ. Οι άντρες του τελευταίου σκότωσαν τους Νούτσο και Παλάσκα. Δεν είναι ξεκαθαρισμένο αν ο Ανδρ. είχε ανάμιξη και σε ποιο βαθμό στις δυο αυτές δολοφονίες. Ο ΄Αρειος Πάγος πάντως τον καθαίρεσε, ενώ ο επίσκοπος Ανδρούσης Ιωσήφ τον αφόρισε. Ο ΄Αρειος Πάγος προέβη και σε σειρά άλλων διχαστικών ενεργειών κατά των οπλαρχηγών και του ίδιου του Υψηλ. Απέτυχαν όμως, διότι γύρω από τον Ανδρ. συσπειρώθηκαν οπλαρχηγοί, πολεμιστές και λαός. Στις 24/6 ο Υψηλ. ως Πρόεδρος του Βουλευτικού ζήτησε από τον Πρόεδρο του Εκτελεστικού να διατάξει τον υπουργό Πολέμου ν’ ανακαλέσει τα μέτρα κατά του Ανδρ. Κατόπιν αυτού χορηγήθηκε αμνηστία/αποκατάσταση στον ήρωα.

     5. Απελευθέρωση της Ακρόπολης: Στις αρχές του 1822 οι πολιορκητικές δυνάμεις της Ακρόπολης των Αθηνών ενισχύθηκαν από Επτανήσιους, Κυκλαδίτες κ.ά. Στην Αθήνα, όπου ήδη είχε μετεγκατασταθεί ο ΄Αρειος Πάγος, έφθασε το Φεβρ. και ο Γάλλος φιλέλληνας Λιβιέρ Βουτιέ. Στις αρχές Μαρτίου πέρασε από την Αθήνα και ο Υψηλ. που επιχείρησε έφοδο κατά της Ακρόπολης, αλλά οι Τούρκοι, προειδοποιημένοι, την απέκρουσαν. Στο μεταξύ το πυροβολικό του Βουτιέ συνέχισε από τα τέλη Φεβρ. να χτυπά την Ακρόπολη. Στις 18/4 ανατινάχτηκε ο υπόνομος που κατασκεύασε κάτω από την τρίτη πύλη της Ακρόπολης ο Κώστας Χορμόβας. Γύρω από την καταστραμμένη πύλη συνάφθηκε άγρια μάχη. Οι ΄Ελληνες κατέλαβαν τον εσωτερικό της χώρο και περιόρισαν τους Τούρκους, χωρίς όμως να καταφέρουν να εκμεταλλευθούν τον τουρκικό πανικό και τη σύγχυση.

      Στις 22/5 αναχώρησε και πάλι για την Αθήνα ο Υψηλ.. Στις 2/6 οι Τούρκοι, σε απόγνωση, ζήτησαν διαπραγματεύσεις για την παράδοση. Στις 6/6 άρχισαν οι διαπραγματεύσεις. Στις 9/6 υπογράφηκαν οι συνθήκες παράδοσης, στις οποίες προβλεπόταν: α) οι Τούρκοι να παραδώσουν τα όπλα τους, την Ακρόπολη και όλα τα πράγματα που υπήρχαν σε αυτή· β) οι ΄Ελληνες εγγυώνται τη ζωή και την τιμή των Τούρκων, και γ) οι Τούρκοι θα μπορούσαν να πάρουν μαζί τους ρουχισμό, κουβέρτες και τα μισά από τα πολύτιμα πράγματά τους. Στις 10/6 παραδόθηκε η Ακρόπολη μετά από 366 χρόνια δουλείας.

      6. Νίκη στο Κουτουρλομετόχι: Ο Δράμαλης, αναχωρώντας για την Πελοπ., έστειλε στη Χαλκίδα 500 άντρες του. Ο Κριεζώτης δεν έπαυσε να πασχίζει για την αναζωπύρωση του αγώνα στην Εύβοια. ΄Ετσι μετέβη στο Κουτουρλομετόχι (θέση φυσικά οχυρή) και μαζί με το Δημ. Καρύδα προέβαινε σε στρατολόγηση μαχητών. Οι πασάδες της Χαλκίδας και της Καρύστου εξεστράτευσαν με 5.000 στρατό εναντίον τους. Επί 3 μέρες απέτυχαν να εκδιώξουν τους ΄Ελληνες και επέστρεψαν στη Χαλκίδα με αρκετές απώλειες. Στη μάχη αυτή οι ΄Ελληνες χρησιμοποίησαν ακόμη και μέλισσες.

     7. Διενέξεις αρχηγικές - Διχόνοια: Μετά τη νίκη του στο Κουρλομετόχι ο Κριεζώτης πήρε και επίσημα τη θέση του αρχηγού της Καρυστίας, αντικαθιστώντας το νεκρό ήδη Γοβγίνα.

      Τα πράγματα τα περιέπλεξε η περίεργη τακτική του Αρείου Πάγου που έβλεπε παντού αντιπάλους. Στις 15/8 έστειλε στη Σκόπελο και μετά στη Μαγνησία, όπου γίνονταν προσπάθειες αναθέρμανσης της επανάστασης, τον αρειοπαγίτη Γρηγ. Κωνσταντά. Αυτός κατάφερε ν’ αποτρέψει αυτή την κίνηση ως άσκοπη.

     Στην Εύβοια, όμως, τα μπέρδεψε τα πράγματα ο Κωνσταντάς. Πρότεινε στον Ιωάννη Κωλέττη το διορισμό του οπλαρχηγού του Ολύμπου Διαμαντή Νικολάου ως αρχηγού της επανάστασης στην Εύβοια. Η πρόταση έγινε δεκτή. Ο Διαμαντής στις αρχές Σεπτ. έφθασε στα Βρυσάκια από τις Σποράδες με 600 Ολύμπιους και Μακεδόνες επαναστάτες. Εκδίωξε τους Τούρκους και ανασύστησε το στρατόπεδο των Βρυσακίων. Ο ίδιος με ένα τμήμα της δύναμής του εγκαταστάθηκε στην Ιστιαία όπου είχε μεταφερθεί και η έδρα του Αρείου Πάγου. Οι άξιοι οπλαρχηγοί της περιοχής Γιαννάκης Δημητρίου και Νικόλαος Τομαράς εξοργίστηκαν από το διορισμό του Ν. Διαμαντή. Στα μέσα Σεπτ. επήλθε σύγκρουση μεταξύ των δύο πλευρών. Ο Διαμαντής επικράτησε. Οι αντίπαλοί του κατέφυγαν στη Στερεά κοντά στον υπό δυσμένεια Ανδρούτσο.

     Η αρχηγία, όμως, του Διαμαντή δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και στην Κάρυστο, όπου δέσποζαν οι Κριεζώτης και Βάσσος. Ο δεύτερος, όμως, γρήγορα προσχώρησε στο Διαμαντή. Οι Κριεζώτης και Διαμαντής οδηγήθηκαν σε ένοπλη σύρραξη στο Μακρυχώρι. Ο πρώτος ηττήθηκε και υποχώρησε στο Αλιβέρι.

     Αντίθετα, ο Ανδρούτσος έστειλε στην Ιστιαία τον Κασομούλη για να πει στο Διαμαντή ότι επιθυμεί να συνεργαστούν. Ο Διαμαντής δεν ανταποκρίθηκε. Συμβιβαστική παρέμβαση και του Δημ. Υψηλ. απέτυχε.

     Η αποτυχία της συνδιαλλαγής ώθησε τον Ανδρ. να στείλει τους Γιαννάκη Δημητρίου, Νικ. Τομαρά και Αναγν. Βιρβίζη στην Καρυστία για να ενισχύσουν τον Κριεζώτη, του οποίου η θέση εδραιώθηκε.

     ΄Ολες αυτές οι διαμάχες αποδυνάμωναν την επανάσταση στην Εύβοια και ευνοούσαν τους Τούρκους.

    8. Αναβάθμιση του Οδ. Ανδρούτσου. Κατάργηση του Αρ. Πάγου: Ούτε στην Αττική έλειψαν οι εσωτερικές διενέξεις, ιδίως μετά το θάνατο του φρούραρχου της πόλης Παναγ. Κτενά κατά τους πανηγυρισμούς για την κατάληψη της Ακρόπολης. Οι Αθηναίοι διόρισαν φρούραρχο της Ακρόπολης τον αδελφό του Σπύρο Κτενά. Αυτό εξόργισε τους διορισμένους από τον ΄Αρ. Πάγο εφόρους. Ο Κτενάς, έχοντας τη δύναμη, θέλησε να αναμιχθεί και στις αρμοδιότητες της Διοίκησης. Αυτό, και ιδίως όταν θέλησε να βάλει φορολογία στους πλουσίους, δυνάμωσε την αντίδραση εναντίον του. Τα πράγματα εκτραχύνθηκαν όταν στρατιώτες του Κτενά δολοφόνησαν το Χατζη-Γεωργαντά Σκουζέ, έφορο των οικονομικών της Αθήνας. Ενώ η κατάσταση γινόταν εκκρηκτική, στα τέλη Ιουλίου ο Νικ. Σαρής, φίλος του Κτενά, ανέβηκε στην Ακρόπολη με 15 οπαδούς του, έδιωξε τον Κτενά και απελευθέρωσε όσους, «νοικοκυραίους», είχε φυλακίσει εκεί ο Κτενάς. Μαζί του ήταν και ο Γιάννης Ντάβαρης.

     Ο Κτενάς με τους συντρόφους του (Ιωάννη Βλάχο και Συμεών και Νικόλαο Ζαχαρίτσα) κατέφυγαν στη Μεγαρίδα, κοντά στους Νικηταρά και Υψηλ. Οι δυο αυτοί στρατηγοί κλήθηκαν στην Αθήνα για ν’ αποκαταστήσουν την τάξη. ΄Ηρθαν και ζήτησαν συνάντηση με το Σαρή και το συνεργάτη του Δημ. Λέκα. Αυτοί αρνήθηκαν. ΄Οταν ο Υψηλ. τους απείλησε, ο Σαρής κάλεσε τον Ανδρ. που βρισκόταν στη Βελίτσα για να του παραδώσει την Ακρόπολη.

     Στις 27/8 ο Ανδρ. ήρθε στην Αθήνα μαζί με τον Ιω. Γκούρα και το Μακρυγιάννη. Ο Ανδρ. διόρισε τον Γκούρα φρούραρχο της Ακρόπολης. Οι Υψηλ. και Νικηταράς δεν είχαν αντίρρηση γι’ αυτή την εξέλιξη. Πρώτο μέλημα του Ανδρ. ήταν να οργανώσει τη φρουρά της Ακρόπολης και να την εφοδιάσει με τρόφιμα και πυρομαχικά.

      Στην Αθήνα στις 18/9 συγκροτήθηκε συνέλευση στην οποία πήραν μέρος οι πρόκριτοι της Αθήνας, της Λιβαδιάς, της Θήβας, των Σαλώνων, του Ταλαντίου και της Ευβοιας, και οι αρχιερείς Αθηνών, Θηβών και Καρυστίας. Προήδρευσε ο Αθηνών Διονύσιος. Η συνέλευση αποφάσισε την κατάργηση του Αρ. Πάγου και την ανάθεση των καθηκόντων/αρμοδιοτήτων του στους αντιπροσώπους και εφόρους των ελεύθερων επαρχιών. Στις 24/9 οι αντιπρόσωποι των επαρχιών της Ανατ. Στερεάς διόρισαν αρχιστράτηγο της Ανατ. Στερεάς τον Ανδρούτσο.

   Ο Αρ. Πάγος που βρισκόταν στην Ιστιαία της Εύβοιας αιφνιδιάστηκε. Οι Αρεοπαγίτες αρκέστηκαν να ενημερώνουν με γράμματα την Κυβέρνηση για την κατάσταση όπως διαμορφωνόταν, καταλογίζοντας ευθύνες στον Ανδρούτσο.

      9. Ο Κιοσέ Μεχμέτ στα Σάλωνα: Οι Δυοβουνιώτης, Γκούρας και Ανδρούτσος, παρά τις πρόσκαιρες επιτυχίες τους, δεν κατόρθωσαν να ανακόψουν την πορεία 12.000 περίπου Τούρκων υπό τους Μεχμέτ πασά αρχικά και Κιοσέ Μεχμέτ στη συνέχεια. ΄Ετσι, στις 17/10 οι Τούρκοι έμπαιναν στα άδεια Σάλωνα. Ο Κολοκ. θορυβήθηκε από τη δραστηριότητα της μεγάλης αυτής στρατιάς.

      Στις 23/10 ο Ανδρ. με 350 Αθηναίους στρατιώτες και τους αρχηγούς τους Νικ. Σαρή, Μελέτη Βασιλείου, Δημ. Λέκα, Νικ., Αργύρη και Γιάννη Ντάβαρη αναχώρησαν από την Αθήνα και την 1/11 έφθασαν στο Δαδί με 1.200 άντρες. Εκεί άφησε 500 άντρες υπό το Σαρή και ο ίδιος με τους υπόλοιπους πήγε στο μοναστήρι της Παναγιάς, λίγο μακρύτερα, όπου συνάντησε το Λεπενιώτη με τους άντρες του. Ο Κιοσέ Μεχμέτ έστειλε στο Δαδί το ιππικό του, ενώ ο ίδιος με το πεζικό του επιτέθηκε στον Ανδρ. Αυτός αντιστάθηκε ηρωικά επί 4 ώρες προκαλώντας σοβαρές απώλειες στους Τούρκους. ΄Όταν, όμως, διαπίστωσε ότι στο Δαδί κυριάρχησαν οι Τούρκοι, τότε φρόντισε να σωθούν οι άντρες του και τελευταίος αποσύρθηκε και ο ίδιος, μόλις που διασώθηκε.

     10. «Συνδιαλλαγή»: Μετά την Εύβοια οι Τούρκοι έμειναν κυρίαρχοι και στην Ανατ. Στερεά. Οι ελληνικές δυνάμεις διαλύθηκαν.Ο Ανδρ. συνειδητοποίησε πως ήταν αδύνατο ν’ αντιμετωπίσει στρατιωτικά τους Τούρκους.

      ΄Ετσι, μετά την ήττα στο Δαδί αποσύρθηκε στο μοναστήρι της Ιεουσαλήμ κοντά στη Δαύλεια όπου σκέφθηκε να παραπλανήσει τον Κιοσέ Μεχμέτ. ΄Εστειλε με το γραμματικό του Αντώνη Γεωργαντά τις προτάσεις του: θα δήλωνε υποταγή στον Κιοσέ αν γινόταν ανταλλαγή αιχμαλώτων. Τουρκική αντιπρόταση: Αν προσκυνήσουν και οι λοιποί οπλαρχηγοί της περιοχής, θα σου παραχωρήσω το αρματολίκι της Ανατ. Ελλάδας. Ο Ανδρ. ελευθέρωσε τους Τούρκους αιχμαλώτους και ζήτησε συνάντηση για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.

      Η συνάντηση έγινε στις 5/11 στην Αγ. Μαρίνα, στο τουρκικό στρατόπεδο, με τους εκπροσώπους του Κιοσέ Μεχμέτ. Συμφωνήθηκε η απελευθέρωση και των υπόλοιπων αιχμαλώτων και συζητήθηκε η υποταγή της Ανατ. Στερεάς και της Εύβοιας.

       Στις 15/11 ο Ανδρ. έγραψε στον Κιοσέ Μεχμέτ πως αιτία της εξέγερσης των ραγιάδων ήταν η τυραννία της τουρκικής διοίκησης και πως αν αυτό διορθωθεί τα πράγματα θα ηρεμήσουν.

     Ενώ, όμως, συνέτασσε το προσκυνοχάρτι ταυτόχρονα αναζητούσε και θυρίδα διαφυγής από τις δεσμεύσεις του. ΄Ετσι, ισχυρίστηκε ότι για να ισχύσουν τα συμφωνηθέντα πρέπει να εγκριθούν και από τους προκρίτους των επαρχιών. Υποσχόταν δε ότι θα φρόντιζε ώστε σε 20 μέρες αυτό θα γίνει, αλλά θα έπρεπε στο μεταξύ τα τουρκικά στρατεύματα να επιστρέψουν στη Λαμία για να μην προκαλούν φόβο στους ΄Ελληνες, όπως άλλωστε είχε συμφωνηθεί.

      Είναι προφανές ότι ο Ανδρ. απέβλεπε στην παράταση των διαπραγματεύσεων. Αυτό, όμως, δεν τον έσωσε από τη βαριά κατηγορία της προδοσίας. Κύριοι κατήγοροί του το Εκτελεστικό και ο διαλυμένος ΄Αρ. Πάγος. Σήμερα, όμως, είναι βέβαιο ότι αυτός ο ελιγμός του έσωσε την Επανάσταση στην Ανατ. Στερεά. Υπάρχουν δε αρκετά πειστήρια για το άδικο της βαριάς αυτής κατηγορίας.