ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 1827

Α΄. ΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

1. Στην Ανατ. Στερεά και στην Αττική

α) Μάχες στο Δίστομο

     Ο Κιουταχή διέταξε τον Ομέρ πασά να εκστρατεύσει στα Σάλωνα και να επανακτήσει την κυριαρχία της περιοχής. Αυτός στα μέσα Ιαν. έφθασε με 2.500 στρατό στο Τουρκοχώρι. Από εκεί κατευθύνθηκε στο Δίστομο που το υπεράσπιζαν 300 - 400 Σουλιώτες υπό τους Κ. και Ν. Μπότσαρη, το Βασ. Μπούσγο κ.ά. Εύκολα μπήκε στο χωριό αλλά η μάχη δεν κρίθηκε. Κοντά στους αμυνόμενους έσπευσε από τα Σάλωνα ο Γ. Δράκος με 200 άντρες. Η μάχη ήταν πεισματώδης, πολύωρη και διεξήχθη στις παρυφές του Διστόμου. Οι Τούρκοι τελικά αποκρούστηκαν μεν με αρκετές απώλειες και από τις δύο πλευρές, ο κίνδυνος όμως δεν εξέλιπε.

       Στην περιοχή έφθασε και ο Καραϊσκάκης από τη Βελίτσα. ΄Εστειλε μήνυμα στους περικυκλωμένους στο Δίστομο ΄Ελληνες ότι θα μπει στο χωριό διασπώντας τον εχθρικό κλοιό. Η ορμητική είσοδος στο χωριό έγινε στις 21/1. Ο Καραϊσκάκης επιδίωκε αναμέτρηση με τον εχθρό. Η αφορμή δόθηκε στις 31/1. Αρχικά, όμως, τα πράγματα πήραν άσχημη τροπή με την εμφάνιση στην πεδιάδα δυο ταγμάτων τακτικού τουρκικού στρατού των 400 αντρών έκαστο, με ευρωπαϊκές στολές. Στην ελληνική πλευρά επικράτησε φόβος και σύγχυση. Η αρχική υποχώρησή τους μετατράπηκε σε φυγή. Κινδύνεψε και ο ίδιος ο Καραϊσκάκης. Στις 3/2, όμως, οι Έλληνες αντεπιτέθηκαν με μεγάλη ορμή και ανάγκασαν τους Τούρκους να φύγουν από τα οχυρώματα. Στις 5/2 νέα αιφνιδιαστική επίθεση των Ελλήνων επέφερε μεγάλες καταστροφές στον εχθρό. Ο Ομέρ εγκατέλειψε το Δίστομο στις 6/2. Ακόμη: αποχώρησαν οι τουρκικές φρουρές από τη Δαύλεια και τη μονή Ιερουσαλήμ και λύθηκε η πολιορκία των Σαλώνων.

      Ο Καραϊσκάκης, αφού τοποθέτησε φρουρές στο Ξηρόμερο, στη Ναυπακτία, στα Κράβαρα, στο Δίστομο κ.α., αποσύρθηκε στον ΄Οσιο Λουκά.

β) Εκστρατεία στο Τρίκερι

       Ο Τσωρτς οργάνωσε δυο εκστρατείες, μία στη Δυτ. και μία στην Ανατ. Στερεά. Στην πρώτη θα μετείχε ο ίδιος. Στη δεύτερη θα μετείχαν δυο σώματα. Το πρώτο υπό τους Νικ. Κριεζώτη και Βάσο θα ξεκινούσε από τα Δερβενοχώρια του Ελικώνα με κατεύθυνση τη Βοιωτία. Το δεύτερο υπό τους Καρατάσο, Γάτσο, Ζορμπά, Βελέντζα κ.ά. θα ξεκινούσαν από τη Σκόπελο. Τελικά όλοι συναντήθηκαν στη Σκόπελο, 2.500 ένοπλοι. Ως στόχος τέθηκε η κατάληψη του Τρίκερι, ως πιο προσιτός. Θα τους συνόδευαν ψαριανά πλοία. Απρόσμενη, όμως, δυσκολία ανέκυψε με την άρνηση των Ελλήνων του Τρίκερι να βοηθήσουν την επιχείρηση.

     Απέναντι στους Έλληνες ήρθαν και στρατοπέδευσαν 1.200 Αλβανοί υπό το Νούρκα Σερβάνι. Στις 15/11 οι ΄Ελληνες επιτέθηκαν και τους νίκησαν, αιχμαλωτίζοντας και σκοτώνοντας πολλούς. Δυστυχώς, αυτή τη νίκη οι ΄Ελληνες δεν την αξιοποίησαν.

γ) Αγώνες για την Ακρόπολη

      1. Οι συνεχείς βομβαρδισμοί και οι αρρώστιες μέρα με τη μέρα μείωναν τις αντοχές των εγκλείστων στην Ακρόπολη. Στα τέλη Δεκ. 1826 η Κυβέρνηση ενίσχυσε το στρατόπεδο της Ελευσίνας με 800 άντρες υπό το Διον. Βούρβαχη, συνταγματάρχη του γαλλικού στρατού. Μέσα στον Ιαν. του 1827 ήρθαν και άλλοι 1.200 υπό το Ν. Νοταρά. Στη Σαλαμίνα βρίσκονταν άλλοι 2.000 άντρες υπό τους Ιωάνν. Νοταρά, Δ. Καλλέργη και Ι. Μακρυγιάννη. Το γενικό πρόσταγμα είχε ο Θωμάς Γκόρντον.

      Στις 24/1 το σώμα της Σαλαμίνας έφθασε στην Καστέλλα, την οποία οχύρωσε. Στη διάθεσή της ήταν και το πλοίο «Καρτερία» υπό τον ΄Αστιγξ.

      2. Στις 21/1 τα σώματα της Ελευσίνας έφθασαν στη Χασιά και από εκεί στο Καματερό, όπου στρατοπέδευσαν σε μια θέση πολύ ευάλωτη. Η επιλογή της πρέπει να ήταν του Βούρβαχη.

       Στις 27/1 ο Κιουταχή με 2.500 δύναμη επιτέθηκε και σε λίγη ώρα η ελληνική δύναμη συντρίφτηκε. Νεκροί 300, ανάμεσά τους και ο Βούρβαχης. Οι διασωθέντες κατέφυγαν στη Σαλαμίνα. Ενθαρρημένος ο Κιουταχή, την ίδια μέρα ζήτησε την παράδοση της Ακρόπολης. Η απάντηση βράδυνε.

      3. Στις 29/1 ο Κιουταχή αποφάσισε να επιτεθεί κατά του Γκόρντον στην Καστέλλα με 1.500 άντρες και 4 κανόνια. Οι ΄Ελληνες ήταν έτοιμοι για μάχη. Στις 30/1 έγιναν αλλεπάλληλες επιθέσεις. ΄Ολες αποκρούστηκαν. Ο Κιουταχή υποχώρησε. Ο Μακρυγιάννης με 250 Αθηναίους τον κυνήγησαν, προκαλώντας του βαριές απώλειες. Σημαντική ήταν η συμβολή και της «Καρτερίας» στη νίκη των Ελλήνων.

     4. Ο Κιουταχή απέκλεισε τη μοναδική πηγή ύδρευσης στ’ ανατολικά της Καστέλλας. Αυτό ανάγκασε τους ΄Ελληνες να επιχειρήσουν την κατάληψη των Τριών Πύργων. Αυτή η αποστολή ανατέθηκε στο Δ. Καλλέργη. Στις 20/2 ο Κιουταχή επιτέθηκε. Η μάχη ήταν ολοήμερη. Οι ΄Ελληνες αποσύρθηκαν στην Καστέλλα. Οι Τούρκοι οχύρωσαν τη θέση.

    5. Η Κυβέρνηση, βλέποντας την κρισιμότητα της κατάστασης, διέταξε τον Καραϊσκάκη να επανέλθει στην Αττική. Αυτό έγινε στις 28/2. ΄Εφερε μαζί του και στη συνέχεια συγκέντρωσε γύρω του δύναμη 3.000 αντρών υπό τους Βάσο, Παναγ. Νοταρά και Χατζημιχάλη.

      Σε πολεμικό συμβούλιο υποστηρίχθηκαν δυο σχέδια, ένα από τον Καραϊσκάκη και ένα από τον Χάιντεκ: της κατάληψης του δρόμου Αθήνας - Εύβοιας το ένα, της κατάληψης του Ωρωπού του Χάιντεκ. Επικράτησε το δεύτερο.

       Στις αρχές Μαρτίου ξεκίνησε ο Χάιντεκ για τον Ωρωπό με 500 ατάκτους, υποστηριζόμενος από τις φρεγάτες «Ελλάς» υπό το Μιαούλη και «Καρτερία» υπό τον ΄Αστιγξ και από το βρίκι «Νέλσον» υπό τον Παπανικολή. Στις 3/3 έφθασαν έξω από τον Ωρωπό. Ξεκίνησαν με ναυτικό κανονιοβολισμό. Ενώ κατά το σούρουπο δημιουργήθηκαν οι συνθήκες απόβασης των δυνάμεων του Χάιντεκ, αυτός την ανέβαλε για την επομένη. Αυτό σήμανε και την αποτυχία του εγχειρήματος.

    6. Ο Καραϊσκάκης έκρινε απαραίτητο να καταλάβει το Κερατσίνι, για ν’ ανοίξει ο δρόμος προς την Ακρόπολη.

        Στις 2/3 έφθασε εκεί από την Ελευσίνα. Αμέσως κατέφθασε κι ο Κιουταχή με 800 άντρες. Επιτέθηκε αλλ’ αποκρούστηκε. ΄Εστησε 2 κανόνια και κατέλαβε λόφο στο νότιο ύψωμα του Κορυδαλλού.

       Στις 4/3, ενισχυμένος με πολλές νέες δυνάμεις, επιτέθηκε και πάλι. Οι αμυνόμενοι αντιστέκονταν απτόητοι. Ο Καραϊσκάκης επιχείρησε κίνηση αντιπερισπασμού. Οι Τούρκοι αρχικά καθηλώθηκαν και στη συνέχεια τράπηκαν σε φυγή. ΄Ηρθαν ενισχύσεις από την Καστέλλα κι έτσι η νίκη των Ελλήνων ολοκληρώθηκε. Οι Τούρκοι έφυγαν αφήνοντας 300 νεκρούς και 500 τραυματίες. ΄Ηταν ένας θρίαμβος του Καραϊσκάκη και της ελληνικής ψυχής.

    7. Η θέση των εγκλείστων στην Ακρόπολη συνεχώς επιδεινωνόταν. Ο Καραϊσκάκης ζητούσε ενισχύσεις.

      Στα μέσα Μαρτίου έφθασαν στο Κερατσίνι 2.500 άντρες υπό τους Γενν. Κολοκοτρώνη, Χρ. Σισίνη κ.ά.

    Στις 21/3 ο Καραϊσκάκης επιδίωξε σύγκρουση με τον Κιουταχή. Επέλεξε ως τόπο τον ελαιώνα της Μονής Δαφνίου. Ο Κιουταχή υπερφαλάγγισε τις ελληνικές δυνάμεις κι επιτέθηκε. Μετά από 3ωρη σκληρή μάχη, ο Καραϊσκάκης υποχώρησε με αρκετές απώλειες, ανάμεσα στους οποίους 3 υπασπιστές του Γενν. Κολοκοτρώνη και ο Β. Δαγκλής.

       8. Το Μάρτιο ήρθαν στην Ελλάδα οι Ρίτσαρντ Τσωρτς και λόρδος Κόχραν, φέρνοντας μαζί τους 20.000 λίρες.

     Η Κυβέρνηση, πιστεύοντας ότι αυτοί θα μπορούσαν να φέρουν την οριστική νίκη, εισηγήθηκε στην Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας το διορισμό του Τσωρτς ως αρχιστρατήγου και του Κόχραν ως αρχηγού όλου του στόλου. Η εισήγηση εγκρίθηκε. Τελικά, όμως, η επιλογή αποδείχθηκε ατυχής.

    Στις 7/4 οι δυο συναντήθηκαν στη Σαλαμίνα με τον Καραϊσκάκη. Πρότειναν γενική επίθεση κατά του Κιουταχή. Ο Καραϊσκάκης επέμενε στην ενίσχυση του αποκλεισμού του Κιουταχή, και από στεριά και από θάλασσα. Οι ΄Αγγλοι ήταν ανυποχώρητοι. Ο Καραϊσκάκης απείλησε με παραίτηση. Αυτό καταθορύβησε ακόμα και τους ΄Αγγλους.

    9. Σε σύσκεψη ο Καραϊσκάκης υποστήριξε την άμεση αναγκαιότητα κατάληψης του μοναστηριού του Αγ. Σπυρίδωνα στον Πειραιά. Πράγματι, στις 13/4 οι ΄Ελληνες επιτέθηκαν υπό την παρότρυνση του Κόχραν και σε μια ώρα κυρίευσαν 9 από τα εχθρικά οχυρώματα. Απέμεναν ακόμα 300 Αλβανοί στο μοναστήρι, περικυκλωμένοι. Τα στρατόπεδα του Κερατσινίου και της Καστέλλας ενώθηκαν. Ο Καραϊσκάκης μετέφερε την έδρα του στον Πειραιά.

    Οι πολιορκημένοι στο μοναστήρι του Αγ. Σπυρίδωνα Αλβανοί, μετά από άγριο κανονιοβολισμό, ζήτησαν συνθηκολόγηση για να φύγουν απείραχτοι με την εγγύηση του Καραϊσκάκη. Συμφωνήθηκε η αναχώρησή τους, αλλά η συμφωνία καταπατήθηκε από τους ρακένδυτους και πεινασμένους άντρες του Καραϊσκάκη. Οι Αλβανοί αποδεκατίστηκαν. Ο Καραϊσκάκης, και άλλοι, θεώρησε όνειδος αυτή την πράξη.

       10. Στις 17/4 σε αρχηγική σύσκεψη οι δυο ΄Αγγλοι πρότειναν και πάλι άμεση επίθεση κατά του Κιουταχή. Ο Καραϊσκάκης προσπάθησε, μάταια, να τους μεταπείσει.

       Για να επιτύχει η επίθεση έπρεπε να γίνουν λεπτομερή σχέδια και να επιλυθούν σοβαρά προβλήματα. Οι ελληνικές δυνάμεις χωρίστηκαν σε δυο φάλαγγες. Η πρώτη με τους Μπότσαρη, Τζαβέλλα, Βέικο, Δράκο κ.ά. θα ξεκινούσε από τους Τρεις Πύργους (Φαληρικό Δέλτα). Η δεύτερη υπό τον Καραϊσκάκη θ’ ακολουθούσε το δρομολόγιο: Κερατσίνι - Κορυδαλλός - Κοκκινιά - Ρουφ - Μεταξουργείο - Αθήνα.

      Η επίθεση ορίστηκε για το βράδυ 22 προς 23/4. Η επιχείρηση θα ενισχυόταν και από τη θάλασσα. Οι δυο ΄Αγγλοι στρατηγοί θα την παρακολουθούσαν από τη φρεγάτα «Ελλάς».

δ) Θάνατος του Καραϊσκάκη - Ήττα των Ελλήνων

    Στο Νέο Φάληρο κατά την ημέρα της επίθεσης και ενώ εξελισσόταν η συμπλοκή σημειώθηκε αψιμαχία μεταξύ των Ελλήνων. Επέμβαση του Νικηταρά δεν έφερε αποτέλεσμα. ΄Ετσι αναγκάστηκε ο άρρωστος Καραϊσκάκης να σπεύσει. Η ελληνοτουρκική σύγκρουση γενικεύτηκε. Στις 4 μ.μ. και ενώ η 3ωρη μάχη φαινόταν να κρίνεται υπέρ των Ελλήνων, ο Καραϊσκάκης δέχτηκε βόλι στο υπογάστριο. Το ελληνικό στρατόπεδο πάγωσε. Ο Καραϊσκάκης, αφού υπαγόρευσε τη διαθήκη του, το πρωί της επομένης αποβίωσε. Η σορός του εν μέσω θρήνων μεταφέρθηκε στη Σαλαμίνα όπου τάφηκε.

      Ο Κόχραν, αγνοώντας το ψυχαλογικό σοκ που προκάλεσε ο θάνατος του ήρωα, επέμενε στην επίθεση κατά του Κιουταχή.

    Το πρωί της 24^ης Απρ. ελληνικά σώματα υπό τους Κ. Τζαβέλλα, Καλλέργη, Βάσο, Βέικο κ.ά. αποβιβάστηκαν στους Τρεις Πύργους. ΄Ηταν σχεδόν ασυντόνιστοι. Ο Κιουταχή κινήθηκε ταχύτατα στέλνοντας εναντίον τους στον Ανάλατο ιππικό και ισχυρό πεζικό. Οι πρώτες επιθέσεις αποκρούστηκαν. Οι επιθέσεις, όμως, πολλαπλασιάζονταν. Το πρώτο ελληνικό οχυρό καταλήφθηκε. Στη μάχη σώμα με σώμα που ακολούθησε οι ΄Ελληνες υποχωρούσαν και σφάζονταν. Πάνω από 1000 οι νεκροί. Ανάμεσά τους και οι επιφανέστεροι οπλαρχηγοί (Βέικος, Ι. Νοταράς, Κ. Τζαβέλλας, Φ. Φωτομάρας κ.ά.). ΄Οσοι σώθηκαν γύρισαν στον Πειραιά και στη συνέχεια διαλύθηκαν.

     Οι Τούρκοι, καταδιώκοντά τους, κυρίευσαν το μοναστήρι του Αγ. Σπυρίδωνα. Οι ΄Ελληνες, όμως, αντέδρασαν αμέσως και με αρχηγό τον Πανομάρα ανακατέλαβαν το μοναστήρι.

     Η ευθύνη για τη μεγάλη αυτή συμφορά βαρύνει πρωτίστως τους δυο ΄Αγγλους.

ε) Το τέλος της Ακρόπολης

      Η καταστροφή στον Ανάλατο άνοιξε το δρόμο στον Κιουταχή για την κατάληψη της Ακρόπολης.

      Ο Κόχραν, διαπιστώνοντας ότι ήταν αδύνατο με τις λιγοστές δυνάμεις του να λύσει την πολιορκία της Ακρόπολης, παρακάλεσε τον αρχηγό της γαλλικής μοίρας Δεριγνύ να μεσολαβήσει στην παράδοση με συνθήκη των πολιορκημένων. Οι έγκλειστοι απέρριψαν τις προτάσεις.

     Στα μέσα Μαΐου όλες οι ελληνικές δυνάμεις της Αττικής μεταφέρθηκαν στη Σαλαμίνα. Ο Κιουταχή παρέμεινε κυρίαρχος. Κάτω από αυτές τις συνθήκες οι έγκλειστοι αποφάσισαν να υπογράψουν συνθήκη παράδοσης. Η συνθήκη υπογράφηκε στις 24/5 και περιλάμβανε 11 άρθρα. Πρόβλεπε κυρίως: α) Οι Αθηναίοι θα επέστρεφαν στα σπίτια τους με εγγυήσεις· β) η φρουρά θα εξερχόταν με τα όπλα της· γ) οι μουσουλμάνοι της Ακρόπολης θα έμεναν με τους Τούρκους, και δ) όλη η περιοχή μέχρι τους Τρεις Πύργους θα έμενε ελεύθερη για το πέρασμα των Ελλήνων της Ακρόπολης.

  Οι Κριεζώτης, Ευμορφόπουλος, Ζαχαρίτσας κ.ά. διαμαρτυρήθηκαν στην Αντικυβερνητική Επιτροπή για την παράδοση της Ακρόπολης.