ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 1826

Α΄. ΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

1. Στη Δυτική Στερεά και στην Ήπειρο

Η πτώση του Μεσολογγίου - Έξοδος

     1. Στις αρχές Ιαν. 1826 οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου ανάσαναν με την άφιξη 1) 600 αντρών από το στρατόπεδο της Δερβέκιστας υπό τους Τούσια Ζέρβα και Αθαν. Κουτσονίκα, και 2) 25 πλοίων, τα οποία διέλυσαν τον αποκλεισμό και εκφόρτωσαν στο Βασιλάδι τρόφιμα και πολεμοφόδια.

       Στις 15/1 οι Μεσολογγίτες απέρριψαν πρόταση του Ιμπραήμ για παράδοση. Ταυτόχρονα σχεδόν αποχωρούσε και ο ελληνικός στόλος υπό τους Μιαούλη και Σαχτούρη. Μαζί τους έφυγε και 6μελής επιτροπή των πολιορκημένων για να διεκτραγωδήσει στην Κυβέρνηση την απελπιστική τους κατάσταση. Στις 3/2 η επιτροπή (με το Σπυρομίλιο) παρουσιάστηκε στην Κυβέρνηση. Στις 6/2 η Κυβέρνηση εξέδωσε διάταγμα για εκποίηση εθνικής γης με ευνοϊκούς για τους αγοραστές όρους. Οι ρυθμοί, όμως, δράσης της Κυβέρνησης ήταν εξοργιστικά βραδείς. Αυτό εξόργισε και απογοήτευσε την επιτροπή. Κατά την 4μηνη παραμονή της εκεί η επιτροπή κατάφερε να συγκεντρώσει 400.000 γρόσια και 200 άντρες του Θ. Γρίβα, αλλά μόνο στα μέσα Μαρτίου κατάφερε ν’  αναχωρήσει επιστρέφοντας. Πολύ αργά πια.

   Το δράμα του Μεσολογγίου συγκλόνισε ΄Ελληνες του εξωτερικού και φιλέλληνες.

    2. Στις αρχές Φεβρ. οι Αιγύπτιοι κατασκεύασαν 3 νέα πυροβολεία, καθένα από τα οποία είχε 7 κανονιοθυρίδες. Κατασκεύασαν, πάντα τη νύχτα, και προμαχώνες, οι περισσότεροι ελικοειδείς.

       Στις 15/2 οι πολιορκητικές δυνάμεις ξεπερνούσαν τις 25.000. ΄Αρχισε ο συστηματικός βομβαρδισμός της πόλης. Την επομένη άρχισε η αναμέτρηση σώμα με σώμα. Μετά δυο μέρες οι πολιορκημένοι μάθαιναν, με θλίψη, ότι ο ελληνικός στόλος έλυσε την πολιορκία της Πάτρας.

      3. Στις 25/2 ο γαμπρός του Ιμπραήμ, Χουσεΐν μπέης, που ήρθε από τη Γαστούνη, κατέλαβε το προπύργιο του Μεσολογγίου, το Βασιλάδι. Μετά 3 μέρες ο Ιμπραήμ κατέλαβε τα νησάκια Νολμάς και Πόρος που υπεράσπιζαν 350 περίπου. ΄Ολοι σχεδόν βρήκαν ένδοξο θάνατο. Στις 28/2 η φρουρά του Ανατολικού εγκατέλειψε την οχυρή θέση της, βλέποντας ότι πλέον η υπεράσπιση της θέσης τους ήταν αδύνατη. Την επομένη παραδόθηκαν και οι κάτοικοι με τον όρο να φύγουν από την πατρίδα τους.

    4. Νέα πρόταση του Ιμπραήμ στους Μεσολογγίτες για παράδοση απορρίφθηκε.

      Στις 25/3 ο Κιουταχή επιχείρησε να καταλάβει το μικρό νησί Κλείσοβα που το υπεράσπιζαν μόνο 130 υπό τον Παναγ. Σωτηρόπουλο. Προτού αρχίσει η αποβίβαση των Γκέκηδων και Τούρκων, αποβιβάστηκε στο νησί ο Κίτσος Τζαβέλλας με 8 άντρες. Κατά το μεσημέρι έφθασαν να πολεμάνε μόνο 70-80 ΄Ελληνες. Σε λίγο οι εισβολείς αποχώρησαν, αφήνοντας πίσω τους 1.000 νεκρούς.

      Στη μάχη μπήκαν νέες, ξεκούραστες, δυνάμεις του εχθρού υπό τον Χουσεΐν μπέη. Η μάχη εξελίχθηκε σε λυσσαλέα. Περί το βράδυ σκοτώθηκε ο Χουσεΐν. Αυτό προκάλεσε πανικό στις τάξεις των Αιγυπτίων. Τότε όρμησαν στην Κλείσοβα και οι υπόλοιποι άντρες του Τζαβέλλα και άρχισαν να εξοντώνουν τον εχθρό. Πάνω από 1200 σωροί Αιγυπτίων κείτονταν μπροστά από τα οχυρώματα της Κλείσοβας. Σε ηρωική μορφή αναδείχθηκε ο Παν. Σωτηρόπουλος.

       5. Από τα μέσα Φεβρ. η κατάσταση των πολιορκημένων είχε γίνει τραγική. Γιαυτό στις αρχές Απρ. σε μυστική σύσκεψη οι οπλαρχηγοί αποφάσισαν να επιχειρήσουν έξοδο, αν ως τις 31/3 τα ελληνικά πλοία δεν κατόρθωναν, μέσω Ζακύνθου, να τους φέρουν εφόδια. Πράγματι τα λίγα ελλην. πλοία δεν κατάφεραν να διασπάσουν τον τουρκοαιγυπτιακό κλοιό.

     6. Η αθάνατη Έξοδος: Η οριστική απόφαση για το παράτολμο και απονενοημένο εγχείρημα της Εξόδου πάρθηκε τη νύχτα της 10^ης προς 11^η Απρ., Κυριακή των Βαΐων. Ειδοποίησαν το στρατόπεδο της Δερβέκιστας να προχωρήσουν σε αντιπερισπασμό. Το πρωί αποφάσισαν να εκτελέσουν όλους τους αιχμαλώτους, Τούρκους και χριστιανούς. Αποφασίστηκε ακόμη η θανάτωση όλων των γυναικοπαίδων για να μην πέσουν στα χέρια του εχθρού. Ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, όμως, απέτρεψε την πραγματοποίηση της δεύτερης απόφασης. Οι 600 περίπου ασθενείς και πληγωμένοι θα μεταφέρονταν στα πιο οχυρωμένα σπίτια απόπου θα μάχονταν μέχρι θανάτου.

       Στις 10/4 καταρτίστηκε το σχέδιο εξόδου: θα χωρίζονταν σε 3 σώματα. Τα δύο πρώτα, που θα τα αποτελούσαν οι άντρες της φρουράς υπό τους Μακρή και Νότη Μπότσαρη, θα εξέρχονταν από τις γέφυρες της «Λουνέτας» και του «Ρήγα». Το τρίτο, που θα περιλάμβανε τους Μεσολογγίτες άντρες και τα γυναικόπαιδα , συνοδευόμενους από 200 έμπειρους μαχητές, θα έβγαινε από τις γέφυρες «Μονταλαμπέρτ» και «Στουρνάρη». Ως σημείο συνάντησης ορίστηκε η μονή του Αγ. Συμεών.

      Στις 6.30 μ.μ. ακούστηκε από το Ζυγό το συμφωνημένο σύνθημα, μια ομοβροντία, που θα δινόταν από το βοηθητικό σώμα που ήρθε από τη Δερβέκιστα. Ταυτόχρονα η πόλη δεχόταν τον άγριο βομβαρδισμό του Ιμπραήμ. Η προδοσία δεν πρέπει ν’ αποδοθεί στους πυροβολισμούς αλλά σ’ έναν παππά αγγελιαφόρο που πιάστηκε στις 7/4 ή σ’ έναν ξένο αυτόμολο. Ενόψει αυτού ο Ιμπραήμ είχε σφίξει τον κλοιό γύρω από την πόλη, αποκλείοντας τους δρόμους διαφυγής.

     ΄Οταν νύχτωσε άρχισε η έξοδος. Τα σώματα πέρασαν δια πυρός και σιδήρου, μαχόμενοι με άφατο ηρωισμό, σαν τους μυθικούς ήρωες. Από τους 3.000 μαχητές σώθηκαν μόνο 1.300 που έφθασαν στο στρατόπεδο του Καραϊσκάκη, στον Πλάτανο.

     Την πιο κρίσιμη στιγμή της εξόδου, από το τρίτο σώμα ακούστηκε μια φωνή: «Οπίσω, οπίσω, μωρέ παιδιά!». Μερικοί από τα δυο προηγούμενα σώματα αποχωρίστηκαν κι έσπευσαν να τους σώσουν. Οι Αιγύπτιοι πετάχθηκαν από τα χαρακώματα κι άρχισαν να χτυπούν ανελέητα τα γυναικόπαιδα και να τα εμποδίζουν -οι μαχητές προχωρούσαν μαχόμενοι σώμα με σώμα- να πηδήσουν την τάφρο του Βρυώνη. Ακολούθησε γενική σφαγή. Από τις γυναίκες σώθηκαν μόνο 13 Σουλιώτισσες, ενώ από τα παιδιά 3-4. Οι απώλειες των Τουρκοαιγυπτίων υπολογίζονται σε 5.000. Κατ’ άλλο υπολογισμό: 5.000 σκοτώθηκαν μαχόμενοι ή σφάχτηκαν (οι άμαχοι) και 6.000 γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν σκλάβοι στην Κων/πολη και στην Αλεξάνδρεια.

      Οι διασωθέντες μαχητές του Μεσολογγίου κατέληξαν στα Σάλωνα και από εκεί οι περισσότεροι, πεζοπορώντας, στις 16/5 έφθασαν στο Ναύπλιο. Η Κυβέρνηση τους ανακούφισε και τους αντάμειψε.

      Οι συνέπειες από την πολύμηνη πολιορκία και την αθάνατη/θυσιαστική ΕΞΟΔΟ των Μεσολογγιτών υπήρξαν πολυσήμαντες. Η αντοχή και η θυσία τους ίσως πρόσφεραν περισσότερα στον Αγώνα από ό,τι η ενδεχόμενη νικηφόρα λύση της πολιορκίας. . . .