4. Ο εξωτερικός παράγων και ο Αγώνας

      1. Το 1823 οι αυτοκράτορες της Ρωσίας και της Αυστρίας συναντήθηκαν στο Τσέρνοβιτς. Λίγο μετά τη συνάντηση αυτή ο Ρώσος τσάρος Αλέξανδρος, με συγκατάθεση και του Μέττερνιχ, προσκάλεσε όλους τους συμμάχους σε συνέδριο στην Πετρούπολη για την άνοιξη του 1824 με θέμα το ελληνικό ζήτημα. Ο ΄Αγγλος πρωθυμπουργός Κάνιγκ βρέθηκε σε δίλημμα για τη συμμετοχή του: ήθελε μεν -φιλέλληνας ήταν- να εξασφαλίσει την αγγλική επιρροή σε ένα μελλοντικό ελληνικό κράτος, ταυτόχρονα όμως ήθελε ν’ αποτραπεί ένας ρωσοτουρκικός πόλεμος.

      Στις 9/1/24 η Ρωσία γνωστοποίησε στους συμμάχους της το σχέδιό της που έμεινε γνωστό ως σχέδιο «των τριών τμημάτων». Το σχέδιο έγινε δεκτό από τις Γαλλία, Πρωσία και Αυστρία, ενώ η Αγγλία επιφυλάχτηκε. Στις 24/5/24 ο Κάνιγκ απάντησε στη Ρωσία ότι θα συμμετάσχει στη συζήτηση του ρωσικού σχεδίου στην Πετρούπολη μόνο εφόσον η Ρωσία στείλει πρεσβευτή στην Κων/πολη.

     2. Ο Στράτφορδ Κάνιγκ, ΄Αγγλος αντιπρόσωπος, έφθασε στην Πετρούπολη το Φεβρ. του 1825 και το διασυμμαχικό συνέδριο άρχισε στις 24/2. Ο ΄Αγγλος πρεσβευτής, όμως, αρνούνταν να μετάσχει στις συζητήσεις αν πρώτα δεν εκπληρώνονταν οι όροι που έβαζε η χώρα του. Οι σχετικές διαβουλεύσεις δεν καρποφόρησαν. Γιαυτό ο Στράτφορδ Κάνιγκ το Μάιο γύρισε στο Λονδίνο.

      Ο τσάρος πρότεινε στο συνέδριο να εκδώσουν μια κοινή ανακοίνωση προς Τουρκία και Ελλάδα. Το ρωσικό σχέδιο απορρίφθηκε από τους τρεις, πλην της Αγγλίας, συμμάχους. Αντιπρότειναν να στείλουν στην Πύλη μια κοινή αίτηση να δεχθεί τη μεσολάβηση των τεσσάρων Δυνάμεων για την ειρήνευση στην Ελλάδα. Τον Ιούν. η Πύλη, ελπίζοντας στην οριστική επικράτηση του Ιμπραήμ, απέρριψε περιφρονητικά την πρόταση. Ο τσάρος εξοργίστηκε με τη στάση των τριών συμμάχων του και απείλησε να αυτονομηθεί από τη συμμαχία. Οι τρεις σύμμαχοι απέρριψαν το ρωσικό διάβημα. Η Αυστρία κωλυσιεργούσε ωσότου συντριβεί η ελλην. Επανάσταση. Η Πρωσία προσπάθησε να συμβιβάσει τη διαφωνία Αυστρίας - Ρωσίας. Η Γαλλία αμφιταλαντευόταν.

     Στις 25/8 ο τσάρος διαμήνυσε στους πρεσβευτές του στη Βιέννη, στο Παρίσι και στο Βερολίνο να μη μετέχουν σε συζητήσεις για το Ανατολικό Ζήτημα.

      Το Σεπτ. η Βιέννη ανέλαβε νέα πρωτοβουλία για κατευνασμό της Ρωσίας, διαμηνύοντας στην Πύλη ότι εάν δεν ικανοποιούσε τις απαιτήσεις της Ρωσίας σχετικά με τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, η Αυστρία στο μέλλον θα ταύτιζε τη στάση της μ’ εκείνη της Ρωσίας. Κι όμως η στάση της Τουρκίας παρέμεινε προκλητικά αρνητική. Ο τσάρος Αλέξανδρος ετοιμαζόταν για πόλεμο με την Τουρκία, αλλά τον πρόλαβε ο θάνατος (1/12/25).

     3. Με τη στάση τους η Ρωσία, η Γαλλία και η Αγγλία στο ελληνικό ζήτημα απέκτησαν στην Ελλάδα και φίλους και εχθρούς. Η επιρροή της Γαλλίας ήταν οπωσδήποτε μειωμένης βαρύτητας. Οι γαλλόφιλοι επιδίωκαν την ανάρρηση στον ελληνικό θρόνο του δούκα του Νεμούρ. Αυτό εξέφραζαν κυρίως οι αδελφοί Γεώργιος και Σπυρίδων Βιτάλης από τη Ζάκυνθο.

     Μια άλλη ομάδα από τους Ι. Θεοτόκη, Α. Ζαΐμη, Α. και Δ. Παπαγιαννόπουλους κ.ά. προωθούσε τον Ι. Καποδίστρια για τη θέση του ανωτάτου άρχοντα. Η τριάδα των Ζακυνθινών: Δ. Ρώμας, Μ. Στεφάνου και Δ. Δραγόνας εξέφραζε καθαρά φιλοαγγλική πολιτική κι αποτέλεσε τον πυρήνα του μετέπειτα αγγλικού κόμματος. Συνδέονταν με τον ΄Αγγλο αρμοστή των Ιονίων Νήσων Φρειδ. ΄Ανταμ.

       Στη φιλοαγγλική παράταξη προσχώρησε τον Ιούν. του 1825 και ο Κολοκ. Η επιτροπή της Ζακύνθου προχώρησε στη σύνταξη έκκλησης προς την Αγγλία ν’ αναλάβει την προστασία της Ελλάδας. Παράλληλα προσπαθούσαν (κυρίως δια του Σπυρ. Τρικούπη) ν’ αποσπάσουν από τη γαλλική επιρροή τούς Μαυροκορδάτο, Κουντουριώτη κ.ά. Στις 6 και 7 Ιουλ. την έκκληση υπέγραψαν και οι Κολοκ., Ζαΐμης, Δεληγιάννης κ.ά. και στις 22/7 ο Μιαούλη κ.ά. Στις 24/7 η έκκληση εγκρίθηκε από το Βουλευτικό (τελικά μόνο οι Κουντουριώτης, Υψηλάντης, Κωλέττης, Γκούρας, Νικηταράς και κάποιοι άλλοι δεν την υπέγραψαν) και στάλθηκε στο Λονδίνο με το Δ. Μιαούλη. Αυτό το έγγραφο έμεινε γνωστό ως «Πράξις Υποταγής».

      Στις 29/9, προτού ακόμα η έκκληση φθάσει στο Λονδίνο, οι Γ. Σπανιωλάκης (απεσταλμένος της Κυβέρνησης από 23/6) και Ορλάνδος και Λουριώτης (αντιπρόσωποι της επιτροπής στο Λονδίνο) επισκέφθηκαν τον Κάνιγκ και τον ρώτησαν για τη στάση του. Τους απάντησε ότι θα μπορούσε να συμβάλει σε κάποιο συμβιβασμό με την Πύλη. Πλήρης ανεξαρτησία θα ήταν ανέφικτη. Οι ΄Ελληνες ταράχθηκαν και απάντησαν ότι αποκλειόταν πλέον οι ΄Ελληνες να ξαναζήσουν φιλικά με τους Τούρκους.

     ΄Οταν αργότερα έφθασε ο Μιαούλης με την έκκληση δεν κατόρθωσε να ιδεί προσωπικά τον Κάνιγκ. Στο Υπουρ. Εξωτερικών του είπαν ότι ισχύει η απάντηση που έδωσε ήδη στην αντιπροσωπία.

      4. Αυτή η κίνηση, όμως, ενθάρρυνε τον Κάνιγκ ν’ αναμιχθεί ενεργότερα στο ελληνικό ζήτημα. Στα μέσα Οκτ. ο Στράτφορδ Κάνιγκ στάλθηκε στην Κων/πολη. Περνώντας από την Ελλάδα θα διαπίστωνε τις διαθέσεις των Ελλήνων. Στην Κων/πολη θα πίεζε τους Τούρκους για σημαντικές υποχωρήσεις. Αν αποτύγχανε να λύσει μόνη της η Αγγλία το ελληνικό ζήτημα, θα επιχειρούσε να το λύσει με τη συμβολή και της Ρωσίας. Γιαυτό ο ΄Αγγλος πρωθυπουργός Γ. Κάνιγκ έστειλε τον Στράτφορδ Κάνιγκ και στην Πετρούπολη. Τα πρώτα ανοίγματα προς τη Ρωσία έγιναν στα τέλη Οκτ. Παράλληλα ήθελε ν’ αποτρέψει πόλεμο Ρωσίας - Τουρκίας. Ο διάδοχος, όμως, του φιλειρηνικού τσάρου Αλεξάνδρου, Νικόλαος, δε δεσμευόταν για κάτι τέτοιο.

       Στα τέλη Δεκ. στάλθηκε στην Πετρούπολη ο Ουέλιγκτον για να συγχαρεί το νέο τσάρο και να προωθήσει τη συνεννόηση με όρους: α) τον εξαναγκασμό του Ιμπραήμ να φύγει από την Ελλάδα, και β) την εγκαθίδρυση ελληνικού κράτους φόρου υποτελούς στην Τουρκία με την εγγύηση της Αγγλίας και Ρωσίας.

    Ο Στράτφορδ Κάνιγκ καθ’ οδόν προς την Κων/πολη συνάντησε στη Γενεύη τον Καποδίστρια. Πέρασε από την Κέρκυρα και στο πλοίο του έξω από την ΄Υδρα (28/12) συναντήθηκε με τους Μαυροκορδάτο και Ζωγράφο. Κάτω από την ασφυκτική πίεση των γεγονότων, διαβεβαίωσαν τον Στράτφορδ Κάνιγκ ότι πολλοί ΄Ελληνες αρχηγοί θα δέχονταν τη λύση της αυτονομίας, ακόμη και με το καθεστώς της φόρου υποτελείας στο σουλτάνο.