ΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 1821

Η Επανάσταση στην Πελοπόννησο

       1. Δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης της Επανάστασης σε ολόκληρη την Ελλάδα. Βεβαίως η Ανωτάτη Αρχή είχε ορίσει την 25^η Μαρτίου ως ημέρα καθολικής εξέγερσης του ΄Εθνους, αλλ’ αυτό για διαφόρους αντικειμενικούς κι απρόβλεπτους λόγους δεν τηρήθηκε.

      ΄Ετσι, οι εξεγέρσεις άρχισαν μεμονωμένα στις 23/3 και ως τις 28/3 ξαπλώθηκαν σε ολόκληρη σχεδόν τη χώρα. Η έναρξη της Επανάτασης έγινε από την Πελοπ.

    α. Το πρώτο πολεμικό επεισόδιο έγινε στις 21/3 στα Καλάβρυτα. Συγκεντρώθηκαν εκεί 600 ένοπλοι αγωνιστές υπό τους Σωτ. Χαραλάμπη, Ασ. Φωτήλα, Σωτ. Θεοχαρόπουλο, Ιω. Παπαδόπουλο, Νικ., Σολιώτη και τους Πετμεζαίους κι επιτέθηκαν κατά των Τούρκων που είχαν κλειστεί στους πύργους των Καλαβρύτων υπό τον Αρναούτογλου. Επί 5 μέρες αντιστάθηκαν οι Τούρκοι ώσπου να παραδοθούν. Απολογισμός: 2 νεκροί και 3 τραυματίες ΄Ελληνες.

      H άποψη-θρύλος ότι ο Παλαιών Πατρών Γερμανός την 25^η Μαρτίου ύψωσε στην Αγ. Λαύρα το λάβαρο της μονής με την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όρκισε τους πολεμιστές κτλ. δε βρίσκει ιστορική -υπ’ αυτή την εκδοχή τουλάχιστο- δικαίωση. Τα περί της έναρξης της Επανάστασης την 25 Μαρτίου βασίστηκαν στ’ Απομνημονεύματα του Κανέλλου Δεληγιάννη, ο οποίος γράφει ότι η Επανάσταση κηρύχθηκε στις 23/3 στην Αγ. Λαύρα, αλλά προπάντων στο Γάλλο ιστορικό Πουκεβίλ που το 1824 έγραψε την Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και περιγράφει λεπτομερώς τα της κήρυξης της Ελληνικής Επανάστασης την 25^η Μαρτίου.

       Εντούτοις η 25^η Μαρτίου δεν παύει να είναι συνδεδεμένη με την έναρξη της Εθνικής Επανάστασης. Διότι: 1) η παραγγελία του Υψηλ. στο συνέδριο του Αιγίου, στη Μάνη και στη σύσκεψη των Ρουμελιωτών στη Λευκάδα ήταν η εξέγερση να γίνει ταυτόχρονα παντού στις 25 Μαρτίου· 2) η 25^η Μαρτίου 1821 ήταν η μέρα που η Επανάσταση γενικεύτηκε. ΄Αρα η ημέρα αυτή βρισκόταν στις προθέσεις των επαναστατών ως αφετηρία της Παλιγγενεσίας και οπωσδήποτε βρέθηκε στην καρδιά των γεγονότων. ΄Αλλωστε μερικά από όσα λέγονται για την Αγ. Λαύρα έγιναν στην Πάτρα.

     β. Απελευθέρωση του Αιγίου (Βοστίτσας): Το Αίγιο είναι η πρώτη πόλη της Πελοποννήσου που απελευθερώθηκε. Μετά τη σύσκεψη του Αιγίου οι πρόκριτοι της πόλης Δημ. Μελετόπουλος, Ανδρ. Λόντος και Λέων Μεσσηνέζης επιδόθηκαν στη στρατολόγηση πολεμιστών. Συγκροτήθηκε έτσι το πρώτο οργανωμένο στρατιωτικό σώμα της Πελοπ. από 400 άντρες. Οι Τούρκοι της πόλης άρχισαν ν’ ανησυχούν τόσο από την ευρεία σύσκεψη των προκρίτων όσο και από τα μηνύματα επαναστατικών γεγονότων της περιοχής. Επειδή δε αισθάνθηκαν ανασφαλείς και μην έχοντας αμυντικά συστήματα, άρχισαν διαπραγματεύσεις με τους προκρίτους για ν’ αποχωρήσουν από την πόλη. Τους επετράπη να περάσουν στη Φωκίδα κι από εκεί στα Σάλωνα.

       Μετά την αναχώρηση των Τούρκων, ο Ανδρ. Λόντος ύψωσε στο Αίγιο (πρέπει να ήταν 23/3) την ελληνική επαναστατική σημαία: κόκκινη με μαύρο σταυρό. Οι Αιγιώτες οργάνωσαν μετά στρατόπεδο στο χωριό Σέλα με σκοπό να παρεμποδίσουν τη διέλευση τουρκικών ενισχύσεων προς την Πάτρα.

      γ. Πατραϊκά. Ατυχής έκβαση της πολιορκίας της Πάτρας εξαιτίας των προκρίτων της:Τα πρώτα σημάδια επαναστατικής διάθεσης των Πατραίων ήρθαν στις 20/2. ΄Οταν οι κάτοικοι της πόλης αρνήθηκαν να πληρώσουν το χαράτσι και άλλους φόρους και λίγο αργότερα, όταν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του καϊμακάμη Σελήχ να πάει στην Τριπολιτσά. Αυτά ανησύχησαν τους Τούρκους. Από την 1/3 άρχισαν να μεταφέρουν στο κάστρο της πόλης τιμαλφή και οικογένειες. Και οι ΄Ελληνες έδιωχναν τις οικογένειές τους σε ασφαλέστερα μέρη, ενώ άλλες οικογένειες ζητούσαν άσυλο σε ξένα προξενεία.

    Στις 23/3 οι Τούρκοι κάλεσαν σε σύσκεψη τους ξένους προξένους της πόλης και τους ζήτησαν ν’ ασκήσουν την επιρροή τους, ώστε οι ραγιάδες να παραδώσουν τα όπλα. Το απόγευμα της ίδιας μέρας 30 ένοπλοι Τούρκοι (που έφθασαν τους 300) επιτέθηκαν κατά της οικίας του πρωτοστάτη της εξέγερσης Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου, καθώς και κατά της Μητρόπολης, τις οποίες βρήκαν κλειστές και τις πυρπόλησαν. Από το φρούριο άρχισε κανονιοβολισμός κατά της πόλης. Στους δρόμους της πόλης εμφανίστηκαν και ένοπλοι ΄Ελληνες, κυρίως Επτανήσιοι, υπό τους Παναγ. Καρατζά (Πατρινό) και Νικόλ. Γερακάρη και Ευάγ. Λειβαδά (Επτανήσιους). ΄Αλλοι ένοπλοι πήγαν στο ρωσικό προξενείο όπου συγκρούστηκαν με Τούρκους. Η σύρραξη γενικεύθηκε.

      Οι Τούρκοι κλείστηκαν στο φρούριο. Την επομένη (24/3) πλήθος Ελλήνων ενόπλων από τα γύρω χωριά άρχισαν να εισρέουν στην πόλη με επικεφαλής τους Ιω. Παπαδιαμαντόπουλο και Νικ. Λόντο. Στην είσοδο της πόλης σκοτώθηκε ο οπλαρχηγός Σταμάτης Κουμανιώτης.

     Στις 25 Μαρτίου ήρθαν στην Πάτρα ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και ο Ανδρ. Ζαΐμης με 500 άντρες από τα Νεζερά, ο Ανδρ. Λόντος με 400 από το Αίγιο και οι Μπενιζέλος Ρούφος, Κερνίκης Προκόπιος κ.ά. Οι ΄Ελληνες πολεμιστές συγκεντρώθηκαν στην πλατεία της πόλης και κει ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έστησε Σταυρό, πάνω στον οποίο ορκίστηκαν αναφωνώντας: «Ελευθερία ή Θάνατος». Ταυτόχρονα ο Ανδρ. Λόντος ύψωσε την επαναστατική σημαία που πριν λίγο ύψωσε και στο Αίγιο.

      Επακολούθησε σύσκεψη , στην οποία α) αποφασίστηκε η πολιορκία του κάστρου και β) συγκροτήθηκε επαναστατική επιτροπή που ονομάστηκε Επαναστατικό ή Αχαϊκό Διευθυντήριο υπό την ηγεσία του Παλαιών Πατρών Γερμανού. Στις 26/3 το Διευθυντήριο επέδωσε ανακοίνωση στους προξένους των ξένων δυνάμεων που δεν είχαν ακόμη φύγει.

      Η πολιορκία της Πάτρας είχε πολλές διακυμάνσεις. Στις 15/7 ο Γιουσούφ πασάς με το στρατό του και τους Λαλαίους ξεκίνησε εκστρατεία κατά των Αχαιών επαναστατών που είχαν καταλάβει θέσεις στο Πριναρόκαστρο στο μετόχι της μονής Ομπλού και στο χωριό Σαραβάλι. Η κύρια επίθεση έγινε στο Σαραβάλι όπου ήταν στρατοπεδευμένοι οι Πατρινοί υπό τους Ν. Λόντο, Κανακάρη, Βασ. Πετμεζά κ.ά. και οι Τούρκοι έπαθαν πανωλεθρία.

     Ενώ η πολιορκία της Πάτρας συνεχιζόταν με ευνοϊκές προοπτικές, στις αρχές Σεπτ. τα πράγματα άλλαξαν εξαιτίας ερίδων και αντιζηλιών μεταξύ προκρίτων και οπλαρχηγών, αλλά και της δολοφονίας στις 4/9 στη μονή Ομπλού του Παναγ. Καρατζά, κορυφαίου στελέχους των επαναστατών της Πάτρας. Σε αυτά προστέθηκε και η εμφάνιση στο λιμάνι της Πάτρας του στόλου των Καρά-Αλή και Ισμαήλ Γιβραλτάρ.

    Μετά την κατάληψη της Τρίπολης είχε αποφασιστεί να αναλάβει αμέσως την ηγεσία της πολιορκία της Πάτρας ο Κολοκ. Οι πρόκριτοι, όμως, της Αχαΐας ζήτησαν από τον Υψηλ. να ματαιώσει την αποστολή του Κολοκ. Ταυτόχρονα δε αποφάσισαν να προχωρήσουν μόνοι τους στην επανάληψη της πολιορκίας της πόλης. Είχαν ανασυντάξει τις δυνάμεις τους και στις 23/10 όρμησαν αιφνιδιαστικά στην πόλη και κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της. Μάχη διεξαγόταν και την επομένη μέρα. ΄Οταν νύχτωσε, όμως, οι ακέφαλοι ΄Ελληνες στρατιώτες, φοβούμενοι για τη ζωή τους αλλά και για να διασφαλίσουν τα λάφυρά τους, αποχώρησαν από την πόλη. Την ίδια νύχτα οι Ζαΐμης και Λόντος κατέλαβαν τη συνοικία του Αγ. Γεωργίου Ενώθηκε μαζί τους και ο Σισίνης, και έτσι η συνολική δύναμη των Ελλήνων ανήλθε στις 3000. Ο Γιουσούφ πασάς, που βρισκόταν στη Ναύπακτο, έσπευσε στην Πάτρα και στις 22/11 με 300 ιππείς εισήλθε στο τουρκοκρατούμενο τμήμα της πόλης και διέταξε γενική επίθεση κατά των ελληνικών θέσεων. Οι υπερασπιστές τους τις εγκατέλειψαν αμέσως. Αυτή η εξέλιξη βαρύνει εξ ολοκλήρου τους προκρίτους.

     δ. Η Επανάσταση στη Μάνη: Εδώ αρχικά διατυπώθηκαν διχογνωμίες όσον αφορά το χρόνο έναρξης της Επανάστασης. Οι Μούρτζινοι και οι Τζαννετάκηδες υποστήριζαν την άμε