Η κίνηση του Ρήγα Βελεστινλή/Φεραίου

     Το καψίλι που φαίνεται να πυροδότησε την εύφλεκτη ψυχή του Ρήγα ήταν η Γαλλική Επανάσταση του 1789. Αυτή την περίοδο ο Ρήγας βρισκόταν στο Βουκουρέστι κι ανέπτυσσε σχέσεις με τους εκεί Γάλλους, διαμορφώνοντας το πνευματικό του οπλοστάσιο, αλλά και συλλαμβάνοντας το μεγάλο του εθνικό και υπερεθνικό, διαβαλκανικό, όραμα. Επαγγελλόταν την επανασύσταση της Ελληνικής Δημοκρατίας που θα είχε σαν κορμό τον κυρίως ελλαδικό χώρο, περιλαμβάνοντας και όμορες  βαλκανικές περιοχές, καθώς και περιοχές της Μ. Ασίας κ.ά. όπου υπήρχε ισχυρή παρουσία ελληνικού στοιχείου. Οι πρωτοποριακές πολιτικές ιδέες του -επηρεασμένες από τη Γαλλική Επανάσταση- περιλαμβάνονται στα έργα του: "Μεγάλη χάρτα της Ελλάδος", "Νέα πολιτική διοίκησις", "Θούριος", "Εγκόλπιον στρατιωτικόν", "Δημοκρατική κατήχησις" κ.ά.    

     Τον Αύγ. του 1796 πήγε στη Βιέννη για να προωθήσει τα σχέδιά του. Εκεί διασυνδέθηκε με Έλληνες σπουδαστές και εμπόρους, στους οποίους μεταλαμπάδευσε τη δική του φλόγα. Δε φαίνεται ότι στη φάση αυτή ίδρυσε εκεί κάποια μυστική οργάνωση. Οι επαφές του γίνονταν σε προσωπικό/φιλικό ή οικογενειακό επίπεδο, όπου μιλούσε μ’ ενθουσιασμό και πάθος κι απήγγειλε στίχους από το «Θούριό» του. Θερμοί συμπαραστάτες του ήταν οι τυπογράφοι αδελφοί Μαρκίδες Πουλίου, οι οποίοι ανέλαβαν να τυπώνουν τα επαναστατικά φυλλάδια του Ρήγα.

      Στη συνέχεια ο Ρ. επισκέφθηκε την Τεργέστη με σκοπό να φθάσει στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Πριν φύγει από τη Βιέννη είπε στους φίλους του να στείλουν στην Τεργέστη, στον έμπορο Αντώνιο Νιώτη, 3 κιβώτια με έντυπο υλικό. Ταυτόχρονα έγραψε στον έμπιστο φίλο του Αντώνιο Κορωνιό στην Τεργέστη να σπεύσει να παραλάβει το υλικό και να το φυλάξει ώσπου να φθάσει κι ο ίδιος. Ο Κορωνιός, όμως, απουσίαζε και το γράμμα το παρέλαβε ο συνέταιρός του Δημ. Οικονόμου από την Κοζάνη. Ο Οικονόμου έσπευσε να καταγγείλει τους συμπατριώτες του στην αυστριακή αστυνομία που έδρασε αστραπιαία. Στη Δαλματία σενέλαβε τον Κορωνιό και τον μετέφερε στην Τεργέστη, ενώ στη Βιέννη και στην Πέστη συνελήφθησαν αρκετοί οπαδοί του Ρήγα.

       Στις 19/12/1797 έφθανε ανύποπτος στην Τεργέστη ο Ρήγας. Συνελήφθη αμέσως. Μαζί του συνελήφθη και ο νεαρός τότε Χριστόφορος Περραιβός, ο οποίος επικαλέστηκε τη γαλλική του υπηκοότητα κι αφέθηκε ελεύθερος. Κατέληξε στη γαλλοκρατούμενη Κέρκυρα (1798). Ο Ρήγας μετά δυόμιση μήνες μεταφέρθηκε σιδηροδέσμιος στη Βιέννη. Οι ανακρίσεις κράτησαν καιρό με παράλληλες διαπραγματεύσεις με τη φίλη της Αυστρίας Τουρκία για την παράδοση των συνωμοτών. Τελικά αποφασίστηκε η παράδοση στους Τούρκους του Ρήγα και 7 από τους συνεργάτες του (Αργέτη, Κορωνιό, αδελφούς Εμμανουήλ, Τουρούντζια, Καρατζά και Νικολίδη).

    Οι 8 Έλληνες πατριώτες μεταφέρθηκαν από ισχυρή αυστριακή δύναμη ως το Σεμλίνο, τελευταίο μεθοριακό αυστριακό σταθμό, και στις 10/5/1798 παραδόθηκαν στον πασά του Βελιγραδίου. Κλείστηκαν σιδηροδέσμιοι στον διαβόητο πύργο της Νεμπόισα, όπου επί 40 μέρες βασανίστηκαν απάνθρωπα. Στις 24/6/1798 στραγγαλίστηκαν και τα πτώματά τους ρίχτηκαν στο Δούναβη,

    Το μαρτύριο και η φλόγα που άναψε ο Ρήγας δε στάθηκαν ικανά τα νερά του μεγάλου ποταμού να τη σβήσουν.....