Τα  Επτάνησα

      Με την ειρήνη του 1479 μεταξύ Μωάμεθ Β΄ και Βενετίας η τελευταία θυσίασε έναν από τους τελευταίους Λατίνους ηγεμόνες της Ελλάδας, το Λεονάρντο Γ΄ Τόκο. Αυτός διατηρούσε ακόμα την Κεφαλλονιά, τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα και την Ιθάκη. Κατά τη διάρκεια του Τουρκο-Βενετσιάνικου πολέμου (1463 - 1479) πρόσφερε βοήθεια στη Βενετία κατά των Τούρκων. Κάποια στιγμή, όμως, διέβλεψε ότι η Βενετία ήταν απρόθυμη να του δώσει την προστασία που χρειαζόταν. Γιαυτό άρχισε να στρέφεται προς το βασιλιά της Νεάπολης Φερδινάνδο Α΄. Αυτό δυσαρέστησε τη Βενετία, γιαυτό δεν τον περιέλαβε στη συνθήκη ειρήνης του 1479. Αυτό σήμανε το τέλος του. Ο Λεονάρντο υποχρεωνόταν από τη συνθήκη να πληρώνει ετήσιο φόρο στο σουλτάνο. Παίρνοντας μια ασήμαντη αφορμή ο Μωάμεθ, διέταξε επίθεση στη Ζάκυνθο. Ο Λεονάρντο προτού φθάσουν οι Τούρκοι, γνωρίζοντας και τις διαθέσεις των υπηκόων του προς αυτόν, φόρτωσε την κινητή του περιουσία σ’ ένα πλοίο και κατέφυγε στην Κεφαλλονιά. Μη αισθανόμενος δε ούτε εκεί ασφάλεια, αναχώρησε για τον Τάραντα και από εκεί στη Νεάπολη. Ο Αχμέτ πασάς του Αυλώνα με 29 πλοία κατέλαβε τη Λευκάδα, την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη. ΄Οταν πήγε να καταλάβει τη Ζάκυνθο συνάντησε το Βενετσιάνο ναύαρχο, ο οποίος του αντέταξε ότι το νησί κατοικείται από Βενετούς αποίκους. Το πράγμα έφθασε στην Κων/πολη. Το μόνο που έγινε ήταν να επιτραπεί, σε όσους κατοίκους ήθελαν, να εγκαταλείψουν το νησί. Ο Αχμέτ κατέλαβε το νησί και το λεηλάτησε άγρια.

    Ύστερα από 3 περίπου αι. Φραγκοκρατίας, τα Επτάνησα περιήλθαν, όχι για πολύ, στην τουρκική δεσποτία. Το 1481 ο αδελφός του Λεονάρντο, Αντώνιο, με ένα σώμα Καταλανών μισθοφόρων κατέλαβε την Κεφαλλονιά και τη Ζάκυνθο. Η Βενετία δεν επιθυμούσε την κατοχή των νησιών από το βασιλιά της Νεάπολης. Ο διοικητής της Μεθώνης το 1482 έδιωξε τον Αντώνιο και τους Καταλανούς από τη Ζάκυνθο. Την Κεφαλλονιά την κατέλαβε το 1483 ο Βενετσιάνος στρατηγός. Το 1485 αναγκάστηκε να την παραχωρήσει στο Βαγιαζίτ Β΄ ως το 1500 που ξανάγινε βενετσιάνικη. Ο Αντώνιο Τόκο κατόρθωσε να κρατήσει τη Ζάκυνθο πληρώνοντας στο σουλτάνο ετήσιο φόρο από το 1485 ως το 1699, όταν με τη συνθήκη του Κάρλοβιτς η Τουρκία αναγνώρισε την κυριαρχία της Βενετίας στη Λευκάδα και παραιτήθηκε από την επιβολή φόρου στη Ζάκυνθο.

    Η τουρκική κατάκτηση είχε αποψιλώσει τη Ζάκυνθο από πληθυσμιακής πλευράς. Γιαυτό από τις πρώτες φροντίδες των Βενετών ήταν αποίκηση του νησιού, προσφέροντας διάφορα κίνητρα (φοροαπαλλαγές, ακίνητα κτλ.). Επόμενη μέριμνα των νέων αυθεντών ήταν η διοικητική οργάνωση του νησιού, στα πρότυπα περίπου εκείνης της Κέρκυρας (Προνοητής, Συμβούλια, πρωτοπαππάς κτλ.). ΄Ενας νέος θεσμός ήταν ο Γενικός Προνοητής της Ανατολής με έδρα την Κέρκυρα.

     Η ζακυνθινή κοινότητα είχε το δικαίωμα, με δικά της έξοδα, να στέλνει πρεσβεία στη Βενετία ή στο Γενικό Προνοητής για υποβολή παραπόνων. Η κοινωνία ήταν δομημένη πάνω σε αριστοκρατικές βάσεις. Υπήρχαν τρεις τάξεις: ο λαός, οι αστοί και οι ευγενείς. Επί λατινοκρατίας το νησί ήταν διαιρεμένο σε 12 τιμάρια. Η Ζάκυνθος έγινε και πάλι έδρα του καθολικού επισκόπου. ΄Οσον αφορά τα εκκλησιαστικά, υπήρχε αρκετή ένταση μεταξύ Ορθοδόξων και Καθολικών. Στη Ζάκυνθο το ιταλικό στοιχείο ήταν επικρατέστερο του ελληνικού.

      ΄Οταν στα 1500 και η Κεφαλλονιά έγινε βενετσιάνικη κτήση (κατά τον τουρκο-βενετσιάνικο πόλεμο) εφαρμόστηκαν κι εκεί όσα και στη Ζάκυνθο. Οι Κεφαλλονίτες, όμως, ήταν λαός έντονα δημοκρατικός και ατίθασος. Συχνά οι δρόμοι αναστατώνονταν από θορυβώδεις συγκεντρώσεις.

    Η Ιθάκη το 1479 καταλήφθηκε από τον Αχμέτ πασά, λαφυραγωγήθηκε κι ερημώθηκε. Γιαυτό αγνοήθηκε τελείως ως το 1504, όταν μερικοί Βεντοί υπήκοοι αποβιβάστηκαν σε αυτό κι άρχισαν να το καλλιεργούν. ΄Ετσι, σιγά-σιγά υπάχθηκε στη διοίκηση της Κεφαλλονιάς. Το 1504 διορίστηκε στο νησί Βενετός διοικητής και «καπετάνο», ισόβιος. Το 1563 η Ιθάκη χαρακτηρίζεται ως πυκνοκατοικημένη επειδή πολλοί Κεφαλλονίτες πήγαν να ζήσουν εκεί. Τα συμφέροντα των Ιθακήσιων τα εκπροσωπούσαν δύο δημογέροντες, οι οποίοι, μετά την κατάργηση του «καπετάνο», διοικούσαν το νησί.

     Ταυτόχρονα, όμως, οι Ζακύνθιοι και οι Κεφαλλονίτες ήταν κατ’ ανάγκη πιστοί υπήκοοι της Βενετίας, γιατί το άλλο ενδεχόμενο ήταν να βρεθούν κάτω από τη στυγνότητα του βάρβαρου ανατολίτη. ΄Οσο έβλεπαν τα δεινά των στεριανών συμπατριωτών τους συμβιβάζονταν ευκολότερα με τη βενετσιάνικη κατοχή. Γιαυτό κανένα νησί δεν ξεσηκώθηκε κατά της Βενετίας. Για πολλά χρόνια τα Επτάνησα απήλαυσαν την ειρήνη.

     Μετά από έναν αιώνα ειρήνης, το 1537 η Κέρκυρα δέχτηκε την πρώτη από τις δυο μεγάλες τουρκικές πολιορκίες. Ξέσπασε πόλεμος μεταξύ της Βενετίας και του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή. Στα στενά του Οτράντο συγκρούστηκαν οι δύο στόλοι. Ο σουλτάνος, προσβεβλημένος, διέταξε εισβολή στην Κέρκυρα. Το νησί βρέθηκε απροετοίμαστο. Η πόλη είχε άφθονα πυροβόλα, πολεμικά εφόδια και προμήθειες για 3 χρόνια.

     Μια πρώτη τουρκική δύναμη με αρχηγό το φοβερό Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα εισέβαλε στο νησί, κατέλαβε εδάφη και προχώρησε προς την πόλη. Στις 29/8/1537 άλλη τουρκική δύναμη από 2500 άντρες έφτασε στο νησί για να ενωθεί μαζί του. Οι κάτοικοι κατέφυγαν στις οχυρές θέσεις του νησιού. Οι Τούρκοι επί 3 μέρες και 3 νύχτες πέρασαν από φωτιά και μαχαίρι το νησί. Τέσσερις φορές η ηρωική κερκυραϊκή φρουρά απέκρουσε τις επιθέσεις.

    Ο Μπαρμπαρόσα άρχισε να βομβαρδίζει την οχυρωμένη χερσόνησο, που περιλάμβανε τη μεσαιωνική πόλη της Κέρκυρας. Γρήγορα, όμως, κατάλαβε ότι απαιτούνταν μακροχρόνια πολιορκία για να κυριευτεί η Κέρκυρα, ενώ την ίδια στιγμή έκαναν την εμφάνισή τους επικίνδυνες αρρώστιες. Ο Σουλεϊμάν προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να πείσει τη φρουρά να παραδοθεί. Επιχειρήθηκε μια μεσολαβητική προσπάθεια, αλλά προτού ολοκληρωθεί και αφού πυρπόλησαν τα σπίτια που απέμειναν στα προάστια, οι Τούρκοι στις 11/9/1537 διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν το νησί. Πέρασαν στην ΄Ηπειρο.

    Το γεγονός πανηγυρίστηκε στη Βενετία. Οι ΄Ελληνες της Κέρκυρας ανταμείφθηκαν για τη στάση που τήρησαν. Ακολούθησε η σταδιακή και συστηματική οχύρωση της πόλης. Πάνω από 2000 σπίτια στο προάστιο του Αγ. Χαραλάμπους γκρεμίστηκαν για να γίνει χώρος για τα τείχη. Το Νέο Φρούριο ανοικοδομήθηκε ανάμεσα στο 1577 και 1588.

    Τα άλλα Ιόνια νησιά υπέστησαν λιγότερα δεινά από τους Τούρκους, αλλ’ όχι και ασήμαντα: οι Παξοί λεηλατήθηκαν, 13.000 Κεφαλλονίτες σύρθηκαν αιχμάλωτοι, εισέβαλαν στη Ζάκυνθο, πυρπόλησαν την Πάργα κτλ.

    Μια ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί η τύχη των Κυθήρων κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Γνώρισαν και αυτά τις δοκιμασίες της κατάκτησής τους από τους δυτικούς επιδρομείς επί πολλούς αι.

      Η Ζάκυνθος υποτάχθηκε οριστικά στους Βενετούς το 1485, η Κεφαλλονιά το 1500, η Ιθάκη το 1503, ενώ η Λευκάδα (που γνώρισε τη μακροχρονιότερη τουρκική κατοχή, 1479-1684) το 1684.

    Η περίοδος της Ενετοκρατίας στα Επτάνησα (μέχρι την κατάργησή της, το 1797) είχε τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Κατ’ αυτήν οι κυρίαρχοι ανέδειξαν μια τοπική αριστοκρατία με την οποία είχαν αγαστή συνεργασία και στην οποία ανέθεσαν τη διοίκηση και διαχείριση των τοπικών υποθέσεων. Σ’ αυτή τη νέα κοινωνική τάξη ανήκαν επώνυμες οικογένειες, είτε τοπικές είτε μετανάστες από την Ιταλία είτε και Έλληνες της ηπειρωτικής-τουρκοκρατούμενης Ελλάδας που κατέφυγαν εκεί. Στα πλαίσια αυτά θεσπίστηκε ένας κώδικας κι ένα μητρώο ευγενείας. Από αυτή την τάξη αποκλείστηκαν οι έμποροι, οι επιστήμονες, όσων οι πρόγονοι είχαν ασκήσει χειρωνακτικό επάγγελμα και όσοι μένανε έξω από τις πόλεις. Οι ευγενείς συγκροτούσαν το Μεγάλο ή Γενικό Συμβούλιο, που αποτελούσε τη δεξαμενή ανάδειξης όλων των επιμέρους αρχών. Αυτές οι διακρίσεις αποτέλεσαν αιτία συνεχών διαμαρτυριών και κοινωνικών αναταραχών.