Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (1185 - 1204)

Ισαάκιος Β΄ Άγγελος (1185 - 1195))

α) Βιογραφικά. Πρώτες ενέργειες

         1. Η πορεία των πραγμάτων υπήρξε φυσιολογική. Ο Ισαάκιος Άγγελος ανήλθε στο θρόνο του βασιλιά. Αυτός ο Ισαάκιος ήταν γιος του Ανδρονίκου Αγγέλου, που τον είδαμε το 1182 να εξορμά κατά του Ανδρονίκου Κομνηνού όταν αυτός πλησίαζε την Κων/πολη. Οι Άγγελοι δεν έγιναν επιφανείς λόγω δικών τους ικανοτήτων και αρετών, αλλά λόγω της σχέσης τους με τους Κομνηνούς, ιδίως ο παρών.

    2. Αμέσως μετά το θάνατο του Ανδρονίκου διέταξε την τύφλωση των δυο γιων του, του Ιωάννη και του Μανουήλ. Οι γιοι του τελευταίου, Αλέξιος και Δαβίδ, θα είναι οι ιδρυτές του βασιλείου της Τραπεζούντας.

     3. Στο τέλος του 1185 ή στις αρχές του 1186 ο Ισαάκιος Β΄ νυμφεύθηκε σε δεύτερο γάμο τη Μαργαρίτα, κόρη του βασιλιά των Ούγγρων Βέλα Γ΄, ενισχύοντας έτσι μεν τα φιλοβυζαντινά αισθήματα του Βέλα Γ΄, αλλά προκαλώντας βουλγαρικές αντιδράσεις.

β) Η συντριβή των Νορμανδών. Στασίαση του Βρανά

     1. Τους αφήσαμε στις αρχές Σεπτ. 1185 να πορεύονται προς την Κων/πολη. Η πτώση του Ανδρονίκου προκάλεσε ανακούφιση, ενθουσιασμό και προθυμία του λαού να πολεμήσει κατά των Νορμανδών. Αυτό το εκμεταλλεύθηκε αμέσως ο Ισαάκιος Β΄. Στη δύναμη που πρόχειρα συγκροτήθηκε από την αθρόα προσέλευση εθελοντών πολεμιστών και στρατηγών έβαλε επικεφαλής το γενναίο και ικανό στρατηγό Αλέξιο Βρανά. Οι Νορμανδοί διέπραξαν το σφάλμα, μην αντιμετωπίζοντας καμιά αντίσταση, να διαμελισθούν σε διάφορα τμήματα και να επιδοθούν σε λεηλασίες. Τον κύριο όγκο τους συνάντησε ο Βρανάς στο Δημητρίτσι, κοντά στις Σέρρες, όπου στις 7/11/1185 δόθηκε η αποφασιστική μάχη με συντριβή των Νορμανδών. Ανάμεσα στους αιχμαλώτους και οι στρατηγοί τους Ριχάρδος και Αλδουίνος, αλλά και ο υποκινητής της εκστρατείας τους Αλέξιος Κομνηνός. Όσοι σώθηκαν κατέφυγαν στη Θεσ/νίκη ή στο Δυρράχιο. Στη Θεσ/νίκη κατασφάχτηκαν όσοι από αυτούς δε βρήκαν πλοία να φύγουν. Την ίδια περίπου τύχη είχε και ο νορμανδικός στόλος. Ύστερα από λίγο οι Σικελοί εγκατέλειψαν το Δυρράχιο και την Κέρκυρα. Αντίθετα, η Κεφαλλονιά και η Ζάκυνθος παρέμειναν στην κυριαρχία των δυτικών.

      2. Ο στρατηγός Αλέξιος Βρανάς θέλησε να εξαργυρώσει την επιτυχία του. Είτε διότι περιφρονούσε το βασιλιά είτε επειδή αυτός τον αδίκησε, επιχείρησε με έφοδο να καταλάβει το θρόνο. Συνάντησε, όμως, την αδιαφορία του λαού και απέτυχε. Το περίεργο είναι ότι δεν τιμωρήθηκε.

     3. Ο στόλος που στάλθηκε στην Κύπρο υπό τον τυφλό Αλέξιο Κομνηνό κατά του στασιαστή Ισαακίου Κομνηνού καταστράφηκε από τις δυνάμεις του τελευταίου και του συμμάχου του Μαργαριτόνη.

γ) Η βλαχοβουλγαρική και σερβική επανάσταση. Νέα στάση του Βρανά

     1. Προκειμένου ο Ισαάκιος να εξεύρει τα χρήματα για τα έξοδα του γάμου του με τη Μαργαρίτα επέβαλε ειδικό φόρο σε όλους τους κατοίκους. Αυτό έγινε αφορμή οι περί τον Αίμο Βούλγαροι και Βλάχοι να εξεγερθούν (1186). Τρία αδέλφια, οι Πέτρος, Ασάν και Ιωάννης, εμφανίστηκαν ως απόγονοι των αρχαίων Βουλγάρων βασιλέων, καίτοι αυτοί ήταν βλαχικής καταγωγής. Διαδόθηκε μάλιστα ότι ο άγιος Δημήτριος μετά τη σικελική επιδρομή εγκατέλειψε τη Θεσ/νίκη και ... πήγε με το μέρος των Βλαχοβουλγάρων. Aυτό άναψε το βουλγάρικο ενθουσιασμό/φανατισμό. Ο Πέτρος ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας και εισέβαλε στη Θράκη. Αρχικά οι εισβολείς αποκρούστηκαν κι αναγκάστηκαν να καταφύγουν στους Κουμάνους, πέρα από το Δούναβη. Το 1187 επιχείρησαν νέα επιδρομή, αλλά και πάλι αποκρούστηκαν από το σεβαστοκράτορα Ιωάννη. Ο Ισαάκιος, όμως, υποπτεύθηκε αυτόν τον Ιωάννη και του αφαίρεσε τη στρατηγία, αναθέτοντάς τη στον τυφλό Ιωάννη Καντακουζηνό. Αυτός κατατροπώθηκε από τους Βουλγάρους, καίτοι γενναίος στρατηγός. Τελικά η στρατηγία ανατέθηκε στο νικητή των Νορμανδών Αλέξιο Βρανά.

      2. Ο Βρανάς, αντί να εισβάλει στη Βουλγαρία, αποφάσισε και πάλι να καταλάβει τη βασιλεία. Επέστρεψε με το στρατό του στην Αδριανούπολη, αναγορεύτηκε αυτοκράτορας και βάδισε κατά της Κων/πολης. Συγκρότησε και ναυτική δύναμη στην Προποντίδα που κατατρόπωσε το βασιλικό στόλο. Περικύκλωσε έτσι την πρωτεύουσα. Ο βασιλιάς Ισαάκιος δεν τόλμησε να βγει και ν’ αντιμετωπίσει το Βρανά. Η επικράτηση του τελευταίου φαινόταν βεβαία.

    Ο Ισαάκιος Β΄, ακολουθώντας την προτροπή και την ενθάρρυνση του ευρισκομένου στην Κων/πολη καθ’ οδόν προς τα Ιεροσόλυμα Λατίνου ηγεμόνα Κορράδου, γαμπρού του επ’ αδελφή, συγκέντρωσε εσπευσμένα στρατό από μισθοφόρους και με χρήματα του βαθύπλουτου πρωτοστράτορα Μανουήλ Καμύτση. Αυτή η δύναμη δεν ήταν αξιόλογη. Εντούτοις βγήκε υπό τον Κορράδο από την Πόλη ν’ αντιμετωπίσει το Βρανά. Οι δυνάμεις του Βρανά, καίτοι σημαντικά πολυπληθέστερες, τράπηκαν παραδόξως σε φυγή. Αντίθετα, ο Βρανάς επιτέθηκε κατά του Κορράδου και τον πλήγωσε, αλλά και ο ίδιος τραυματίστηκε και στη συνέχεια αποκεφαλίστηκε. Η επανάσταση απέτυχε. Ο βασιλιάς πανηγύρισε.

    3. Επακολούθησε λεηλασία των κατοίκων γύρω από την πρωτεύουσα, επειδή αποδέχθηκαν ή ανέχθηκαν το Βρανά. Ο Κορράδος συνέχισε την πορεία του προς την Παλαιστίνη.

    4. Οι Βλαχοβούλγαροι κυριάρχησαν πέρα από τον Αίμο. Ο Ισαάκιος εκστράτευσε δύο φορές εναντίον τους ανεπιτυχώς. Το 1189 ο Θεόδωρος Μαγκαφάς ανακηρύχθηκε στη φιλαδέλφεια αυτοκράτορας των Βουλγάρων. Ο Ισαάκιος τον υποχρέωσε ν’ αποβάλει αυτή την ιδιότητα και να υποταχθεί. Ο Μαγκαφάς, φοβούμενος ότι ο δομέστικος της Ανατολής ετοιμάζεται να τον συλλάβει, κατέφυγε στο σουλτάνο του Ικονίου. Από εκεί επιχειρούσε νέες επιδρομές με τη στήριξη των Τούρκων. Μετά την υπογραφή συμφωνίας μεταξύ Ισαακίου και σουλτάνου, ο Μαγκαφάς παραδόθηκε στο βασιλιά.

      5. Οι Σέρβοι, ακολουθώντας το παράδειγμα των Βουλγάρων, κινητοποιήθηκαν για πλήρη ανεξαρτησία κι επέκταση του κράτους τους. Ο Ισαάκιος εκστράτευσε εναντίον τους και το 1190 νίκησε στο Μοράβα τον ηγέτη τους Στέφανο Νεμάνια. Η συμφωνία που συνάφθηκε περιόριζε το σερβικό κράτος στα παλαιά του σύνορα. Για μεγαλύτερη σύσφιγξη των σχέσεων των δύο κρατών προχώρησαν σε γάμο της ανιψιάς τού Ισαακίου Ευδοκίας με το Στέφανο, γιο του Στεφάνου Νεμάνια. Αυτός ο γάμος διαλύθηκε το 1196, όταν ο Στέφανος ψυχράνθηκε για τη στάση του Βυζαντίου στη διαμάχη του με τον αδελφό του Vukan.

δ) H Γ΄ Σταυροφορία

   Το Μάιο του 1189 άρχισε η περιπέτεια - συμφορά της Γ΄ Σταυροφορίας. Αυτή ξεκίνησε από τη Ρατισβόννη με πρωτοπόρο το Γερμανό βασιλιά Φρειδερίκο. Περισσότερα, όμως, και γι’ αυτή στο κεφάλαιο περί Σταυροφοριών.

ε) Άλλες εσωτερικές στάσεις κατά του Ισαακίου

      1. Κάποιος Αλέξιος, που υποκρινόταν τον άτυχο ομώνυμό του γιο του Μανουήλ Κομνηνού, στασίασε στην περιοχή του ποταμού Μαιάνδρου, έχοντας δε ως συνεργούς του Σελτζούκους, κατέστρεφε τις γύρω από το ποτάμι αυτό περιοχές που αντιστέκονταν, διαπράττοντας και άλλες αγριότητες. Οι στρατηγοί που στάλθηκαν εναντίον του απέτυχαν. Τελικά τον σκότωσε ένας από τους ιερείς που τον περιστοίχιζαν.

      2. Τον προηγούμενο μιμήθηκε ένας άλλος απατεόνας Αλέξιος στην Παφλαγονία. Τον νίκησε, τον έπιασε και τον σκότωσε ο Θεόδωρος Χούμνος.

      3. Άλλος επίδοξος επαναστάτης ήταν ο Βασίλειος Χοτζάς στη Νικομήδεια. Και αυτός συνελήφθη, τυφλώθηκε και φυλακίστηκε.

     4. Ανάλογες προσπάθειες ανατροπής του Ισαακίου Β΄ έγιναν και στην Κων/πολη από τους Ισαάκιο Κομνηνό, Κων/νο Ταττίκιο κ.ά. Όλοι είχαν οικτρό τέλος.

ζ) Καθαίρεση του Ισαακίου Β΄

   Οι Βλαχοβούλγαροι συνέχισαν να παρενοχλούν την αυτοκρατορία και στις εντεύθεν του Αίμου περιοχές, ιδιαίτερα μετά το 1192 που κατατρόπωσαν τον Ισαάκιο. Εναντίον τους στάλθηκαν διάφοροι στρατηγοί, οι οποίοι ή δεν πολεμούσαν καθόλου ή αποτύγχαναν. Το δε 1194 κατέληξε σε πανωλεθρία η επιχείρηση των δύο δομέστικων, Αλεξίου Γουίδου (της Ανατολής) και Βασιλείου Βατάτζη (της Δύσης). Tότε ο βασιλιάς αποφάσισε να ηγηθεί και πάλι ο ίδιος της εκστρατείας. Αφού προέβη σε ευρύτατη στρατολόγηση γηγενών και ξένων, ζήτησε βοήθεια και από τον Ούγγρο πεθερό του. Αναχώρησε για το μέτωπο το Μάρτιο του 1195. Έκαμε Πάσχα στη Ραιδεστό και από εκεί έφθασε στα Κύψελα. Εκεί τερμάτισε το βίο της και η δική του άθλια βασιλεία, για να προστεθεί, δυστυχώς, άλλη μία αντάξιά της. Εκεί οι στρατηγοί του Γεώργιος Παλαιολόγος, Μιχ. Καντακουζηνός, Θεόδωρος Βρανάς (γιος του Αλεξίου) κ.ά. κατόρθωσαν με υποσχέσεις και δώρα να εξασφαλίσουν την υποστήριξη του στρατεύματος. Όταν ο βασιλιάς βγήκε για κυνήγι γύρω από τα Κύψελα, οι συνωμότες έβαλαν στη βασιλική σκηνή τον αδελφό του βασιλιά Αλέξιο και τον αναγόρευσαν βασιλιά. Ο Ισαάκιος, δειλός όπως ήταν, τράπηκε σε φυγή. Όταν έφθασε στη Μάκρη συνελήφθη από οπαδούς του νέου βασιλιά, τυφλώθηκε και φυλακίστηκε μαζί με το γιο του Αλέξιο, ο οποίος κατόρθωσε να δραπετεύσει και να μεταβεί στη Δύση ζητώντας βοήθεια για να ανακτήσει το θρόνο του πατέρα του.