11. Η οικονομική διάσταση της Κατοχής

     1. Η ελληνική οικονομία ποτέ δεν ήταν ανθηρή, ιδιαίτερα δε τη 10ετία του 1930, άρα και στις παραμονές του ελληνο-ιταλικού πολέμου. Βρισκόταν, όμως, σε μια φάση ανάκαμψης και σταθεροποίησης. Μια τόσο επισφαλής οικονομία δεν είναι δυνατόν ν’ αντέξει σε τόσο απαιτητικές καταστάσεις, όπως είναι ο πόλεμος. Η απόλυτη δε υποταγή μιας χώρας σε μια πανίσχυρη στρατιωτική μηχανή είναι κάτι πολύ χειρότερο. Εν προκειμένω ο κατακτητής έλεγχε απόλυτα την ελληνική οικονομία και τη χρησιμοποιούσε για τις δικές του, πρωτίστως, ανάγκες. Αυτό έφερε την πλήρη κατάρρευσή της, οδηγώντας τον ελληνικό λαό στην εξαθλίωση και πολλές χιλιάδες στον εξ ασιτίας θάνατο.

     2. Στα μέσα Μαϊου 1941 το Γραφείο Πολεμικής Οικονομίας και Εξοπλισμών της Βέρμαχτ ἐπέταξε βιομηχανικές μονάδες και δήμευσε βιομηχανικά προϊόντα για να τα προωθήσει στη Γερμανία. Δέσμευσαν ακόμη για χρόνια τα προϊόντα της γεωργικής κ.λ. παραγωγής, πήραν υπό τον έλεγχό τους τα περισσότερα ορυχεία (νικελίου, βωξίτη κ.ά.) και τις βιομηχανίες (Πυριτιδοποιείο Μποδοσάκη κτλ.) κτλ. Μεταξύ της Κρουπ και 26 ελληνικών εταιρειών συνάφθηκαν μακροχρόνιες συμφωνίες. Οι 11 ελληνικές καπνοβιομηχανίες λειτουργούσαν για λογ/σμό της Γερμανίας. 1700 εταιρείες Ελλήνων Εβραίων έκλεισαν. Πέραν όλων αυτών υπήρχε και η ιταλο-γερμανική διαμάχη για το ποιος δικαιούται να καρπούται την ελληνική λεία.

     3. Οι ελληνικές εισαγωγές κι εξαγωγές με τις Γερμανία και Ιταλία γίνονταν βάσει του θεσμού της εκκαθάρισης (clearing). H καθυστέρηση του κανονισμού επισωρευτικών ισολογισμών ωφελούσε τη Γερμανία, η οποία εισήγαγε περισσότερα από όσα εξήγαγε σε αυτή. Ταυτόχρονα, η συσσώρευση παγωμένων πιστώσεων αύξανε τον πληθωρισμό, επηρεάζοντας έτσι τις αξίες των εξαγωγών και άρα μεγαλώνοντας τη γερμανική εκκαθάριση του χρέους. Η μέθοδος δε αυτή δεν εφαρμοζόταν στο σύνολο των συναλλαγών, διότι, κυρίως, χρησιμοποιούνταν διαφορετικά νομίσματα: τα Γραμμάτια του Γραφείου Πιστώσεων (κατοχικά χρήματα), τις Μεσογειακές δρχ., η δραχμή, Ιονική δραχμή, ιταλική λίρα.

      4. Η οικονομική δραστηριότητα της χώρας παρεμποδίστηκε σοβαρά και από το διαμελισμό της  σε τρεις ζώνες επιρροής: γερμανική, ιταλική και βουλγαρική, ανάμεσα στις οποίες η επικοινωνία ήταν προβληματική. Αυτό συχνά σήμαινε και τη διακοπή διακίνησης των αγαθών ανάμεσα στις παραγωγικές και στις μη παραγωγικές περιοχές. Αυτό αποτέλεσε και την κύρια αιτία της πείνας το χειμώνα 1941-42. Πέρα από αυτό, τη δέσμη της τραγωδίας συνέθεσαν: η δυσχέρεια συγκέντρωσης των αγαθών, η αδυναμία κατανομής τους, η υπερκοστολόγηση, ο υψηλός πληθωρισμός, η κερδοσκοπία, η μαύρη αγορά κι εντεύθεν οι ελλείψεις σε: ψωμί, λάδι και ζωικές τροφές. Όταν δε οι ελλείψεις πήραν διαστάσεις λιμοκτονίας, οι Γερμανοί μετέθεταν την ευθύνη στην Ιταλία, αφού η Ελλάδα, λέγανε, ήταν περιοχή ιδιαιτέρου ιταλικού ενδιαφέροντος. Η Γερμανία είχε προτεραιότητες στο Βέλγιο, στη Νορβηγία και στην Ολλανδία.

      Από τη μια, λοιπόν, η γερμανική και βουλγαρική αδιαφορία, από την άλλη ο συμμαχικός αποκλεισμός της Ελλάδας προκάλεσαν τον εξ ασιτίας θάνατο χιλιάδων Ελλήνων κατά το χειμώνα 1941-42. Μόνο στην Αθήνα ανεβάζονται στις 30.000. Καθόλη δε την Κατοχή οι συνολικές απώλειες των Ελλήνων από πείνα και ασθένειες ξεπερνούν τις 150.000. Η ευρύτερη συμφορά-γενοκτονία αποτράπηκε χάρη α) σε ένα διεθνές πρόγραμμα επισιτισμού για την Ελλάδα που άρχισε τον Αύγ. 1942 από τις ΗΠΑ και τον Καναδά, β) στην κοινωνική αλληλεγγύη και φιλανθρωπία, με πρωταγωνιστές την Εκκλησία, τον Ερυθρό Σταυρό κ.ά.

     Η δραματική οικονομική κατάρρευση της Ελλάδας ματαίωσε εν μέρει ή εν όλω και τα γερμανικά σχέδια για χρηματοδότηση και από την Ελλάδα της πολεμικής τους μηχανής. Ειδικά τα δυο τελευταία χρόνια η αντιστασιακή δράση παρεμπόδισε τα σχέδια του κατακτητή για διεύρυνση της εκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου. Από την άνοιξη, μάλιστα, του 1943 έκλεισαν τα 2/3 των ορυχείων. Πέραν αυτού, δυσχέρειες αντιμετώπισαν οι Γερμανοί και στη στρατολόγηση εθελοντών για εργασία στο Ράιχ και στην επιβολή αναγκαστικής εργασίας. Μόνο 42.000 ήταν το προϊόν αυτών των προσπαθειών τους, όσοι εργάστηκαν στη Γερμανία. Εντός Ελλάδας χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για εργασία στα ορυχεία.

     5. Ανυπολόγιστης αξίας ήταν οι καταστροφές σε υποδομές που άφησε πίσω του ο κατακτητής και ο πόλεμος. Μόνο κατά την αποχώρησή τους οι Γερμανοί, τον Οκτ. 1944, επιδόθηκαν μανιωδώς στην κατεδάφιση ή καταστροφή: γεφυρών, λιμανιών, σιδηροδρομικών γραμμών και κτηρίων, σιδηρ. οχημάτων και ατμομηχανών, τραμ, οδικών δικτύων, τούνελ, του Ισθμού Κορίνθου κτλ.κτλ. Ακόμη βυθίστηκε το 72% του εμπορικού στόλου της χώρας.